Adhyaya 1

Verse 1

कूर्मपुराण (ग्रेतिल्) कूर्मपुराण हेअदेर् थिस् फ़िले इस् अन् ह्त्म्ल् त्रन्स्फ़ोर्मतिओन् ओफ़् स_कुर्मपुरन।xम्ल् wइथ् अ रुदिमेन्तर्य् हेअदेर्। फ़ोर् अ मोरे एxतेन्सिवे हेअदेर् प्लेअसे रेफ़ेर् तो थे सोउर्चे फ़िले। दत एन्त्र्य्: मेम्बेर्स् ओफ़् थे सन्स्क्नेत् प्रोजेच्त् चोन्त्रिबुतिओन्: मेम्बेर्स् ओफ़् थे सन्स्क्नेत् प्रोजेच्त् दते ओफ़् थिस् वेर्सिओन्: २०२०-०७-३१ सोउर्चे: । पुब्लिस्हेर्: गऺत्तिन्गेन् रेगिस्तेर् ओफ़् एलेच्त्रोनिच् तेxत्स् इन् इन्दिअन् लन्गुअगेस् (ग्रेतिल्), सुब् गऺत्तिन्गेन् लिचेन्चे: थिस् ए-तेxत् wअस् प्रोविदेद् तो ग्रेतिल् इन् गोओद् फ़ैथ् थत् नो चोप्य्रिघ्त् रिघ्त्स् हवे बेएन् इन्फ़्रिन्गेद्। इफ़् अन्योने wइस्हेस् तो अस्सेर्त् चोप्य्रिघ्त् ओवेर् थिस् फ़िले, प्लेअसे चोन्तच्त् थे ग्रेतिल् मनगेमेन्त् अत् ग्रेतिल्(अत्)सुब्(दोत्)उनि-गोएत्तिन्गेन्(दोत्)दे। थे फ़िले wइल्ल् बे इम्मेदिअतेल्य् रेमोवेद् पेन्दिन्ग् रेसोलुतिओन् ओफ़् थे च्लैम्। दिस्त्रिबुतेद् उन्देर् अ च्रेअतिवे चोम्मोन्स् अत्त्रिबुतिओन्-नोन्चोम्मेर्चिअल्-स्हरेअलिके ४।० इन्तेर्नतिओनल् लिचेन्से। इन्तेर्प्रेतिवे मर्कुप्: नोने नोतेस्: थिस् फ़िले हस् बेएन् च्रेअतेद् ब्य् मस्स् चोन्वेर्सिओन् ओफ़् ग्रेतिल्ऽस् सन्स्क्रित् चोर्पुस् फ़्रोम् कुर्म्प्१उ।ह्त्म्। दुए तो थे हेतेरोगेनेइत्य् ओफ़् थे सोउर्चेस् थे हेअदेर् मर्कुप् मिघ्त् बे सुबोप्तिमल्। फ़ोर् थे सके ओफ़् त्रन्स्परेन्च्य् थे हेअदेर् ओफ़् थे लेगच्य् फ़िले इस् दोचुमेन्तेद् इन् थे <नोते> एलेमेन्त् बेलोw: कुर्म-पुरन, पर्त् १ इन्पुत् ब्य् मेम्बेर्स् ओफ़् थे सन्स्क्नेत् प्रोजेच्त् (www।सन्स्क्नेत्।ओर्ग्) थिस् ग्रेतिल् वेर्सिओन् हस् बेएन् चोन्वेर्तेद् फ़्रोम् अ चुस्तोम् देवनगरि एन्चोदिन्ग्। थेरेफ़ोरे, wओर्द् बोउन्दरिएस् अरे उसुअल्ल्य् नोत् मर्केद् ब्य् ब्लन्क्स्। थेसे अन्द् ओथेर् इर्रेगुलरितिएस् चन्नोत् बे स्तन्दर्दिज़ेद् अत् प्रेसेन्त्। थे तेxत् इस् नोत् प्रोओफ़्-रेअद्! रेविसिओन्स्: २०२०-०७-३१: तेइ एन्चोदिन्ग् ब्य् मस्स् चोन्वेर्सिओन् ओफ़् ग्रेतिल्ऽस् सन्स्क्रित् चोर्पुस् तेxत् कूर्मपुराणम्-१ अथ श्रीकूर्मपुराणम् पूर्वविभागः नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् / देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत् // कूर्म्प्१,मन्ग्।१ // नमस्कृत्वाप्रमेयाय विष्णवे कूर्मरूपिणे / पुराणं संप्रवक्ष्यामि यदुक्तं विश्वयोनिना

ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ନରଙ୍କୁ ଏବଂ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପରେ ମଙ୍ଗଳାରମ୍ଭରେ “ଜୟ” ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 2

सत्रान्ते सूतमनघं नैमिषीया महर्षयः / पुराणसंहितां पुण्यां पप्रच्छू रोमहर्षणम्

ସତ୍ରାନ୍ତେ ନୈମିଷୀୟ ମହର୍ଷିମାନେ ନିର୍ଦୋଷ ସୂତ ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟମୟ ପୁରାଣସଂହିତା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 3

त्वया सूत महाबुद्धे भगवान् ब्रह्मवित्तमः / इतिहासपुराणार्थं व्यासः सम्यगुपासितः

ହେ ମହାବୁଦ୍ଧି ସୂତ! ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣର ତାତ୍ପର୍ୟ ଜାଣିବା ପାଇଁ ତୁମେ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଉପାସନା-ସେବା କରିଛ।

Verse 4

तस्य ते सर्वरोमाणि वचसा हृषितानि यत् / द्वैपायनस्य भगवांस्ततो वै रोमहर्षणः

ସେହି ବଚନରେ ତୁମ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ରୋମ ହର୍ଷରେ ଉଭା ହୋଇଗଲା; ତେଣୁ ଭଗବାନ ଦ୍ୱୈପାୟନ (ବ୍ୟାସ) ତୁମକୁ ‘ରୋମହର୍ଷଣ’ ନାମ ଦେଲେ।

Verse 5

भवन्तमेव भगवान् व्याजहार स्वयं प्रभुः / मुनीनां संहितां वक्तुं व्यासः पौराणिकीं पुरा

ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ ଭଗବାନ କେବଳ ତୁମକୁ ହିଁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ; ଏବଂ ପୁରାତନ କାଳରେ ପୁରାଣବିଦ୍ ବ୍ୟାସ ମୁନିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୁରାଣସଂହିତା କଥନ କଲେ।

Verse 6

त्वं हि स्वायंभुवे यज्ञे सुत्याहे वितते हरिः / संभूतः संहितां वक्तुं स्वांशेन पुरुषोत्तमः

ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ସୋମ-ସୁତ୍ୟାହ ବିସ୍ତୃତ ହେବାବେଳେ, ତୁମେ ହିଁ ହରି—ପୁରୁଷୋତ୍ତମ—ନିଜ ଅଂଶରେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହୋଇ ଏହି ସଂହିତା କହିବାକୁ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲ।

Verse 7

तस्माद् भवन्तं पृच्छामः पुराणं कौर्ममुत्तमम् / वक्तुमर्हसि चास्माकं पुराणार्थविशारद

ଏହିହେତୁ ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ କୂର୍ମପୁରାଣ ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛୁ। ହେ ପୁରାଣାର୍ଥବିଶାରଦ, ଆମକୁ ଏହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି କହିବାକୁ ଆପଣ ଅର୍ହ।

Verse 8

मुनीनां वचनं श्रुत्वा सूतः पौराणिकोत्तमः / प्रणम्य मनसा प्राह गुरुं सत्यवतीसुतम्

ମୁନିମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ପୁରାଣବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୂତ ମନେମନେ ପ୍ରଣାମ କରି ସତ୍ୟବତୀସୁତ ଗୁରୁ (ବ୍ୟାସ)ଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ।

Verse 9

रोमहर्षण उवाच नमस्कृत्वा जगद्योनिं कूर्मरूपधरं हरिम् / वक्ष्ये पौराणिकीं दिव्यां कथां पापप्रणाशिनीम्

ରୋମହର୍ଷଣ କହିଲେ—ଜଗଦ୍ୟୋନି, କୂର୍ମରୂପଧାରୀ ହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପାପପ୍ରଣାଶିନୀ ଦିବ୍ୟ ପୁରାଣୀୟ କଥା ମୁଁ କହିବି।

Verse 10

यां श्रुत्वा पापकर्मापि गच्छेत परमां गतिम् / न नास्तिके कथां पुण्यामिमां ब्रूयात् कदाचन

ଏହି ପୁଣ୍ୟକଥା ଶୁଣିଲେ ପାପକର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ପରମ ଗତି ପାଇପାରେ; ତେଣୁ ନାସ୍ତିକଙ୍କୁ ଏହି ପୁଣ୍ୟକଥା କେବେ ମଧ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 11

श्रद्दधानाय शान्ताय धार्मिकाय द्विजातये / इमां कथामनुब्रूयात् साक्षान्नारायणेरिताम्

ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ, ଶାନ୍ତଚିତ୍ତ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଏହି ପବିତ୍ର କଥା କହିବା ଉଚିତ; ଏହା ସାକ୍ଷାତ୍ ନାରାୟଣଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣ।

Verse 12

सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च / वंशानुचरितं चैव पुराणं पञ्चलक्षणम्

ସର୍ଗ, ପ୍ରତିସର୍ଗ, ବଂଶ, ମନ୍ୱନ୍ତର ଓ ବଂଶାନୁଚରିତ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷଣ ମିଶି ‘ପୁରାଣ’ କୁହାଯାଏ।

Verse 13

ब्राह्मं पुराणं प्रथमं पाद्मं वैष्णवमेव च / शैवं भागवतं चैव भविष्यं नारदीयकम्

ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମ ପୁରାଣ; ପରେ ପାଦ୍ମ ଓ ବୈଷ୍ଣବ; ତଥା ଶୈବ ଓ ଭାଗବତ; ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟ ଓ ନାରଦୀୟ।

Verse 14

मार्कण्डेयमथाग्नेयं ब्रह्मवैवर्तमेव च / लैङ्गं तथा च वाराहं स्कान्दं वामनमेव च

ତାପରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଆଗ୍ନେୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ; ତଥା ଲୈଙ୍ଗ, ବାରାହ, ସ୍କାନ୍ଦ ଓ ବାମନ (ପୁରାଣ)।

Verse 15

कौर्मं मात्स्यं गारुडं च वायवीयमनन्तरम् / अष्टादशं समुद्दिष्टं ब्रह्मण्डमिति संज्ञितम्

ତାପରେ କୌର୍ମ, ମାତ୍ସ୍ୟ, ଗାରୁଡ ଓ ତଦନନ୍ତରେ ବାୟବୀୟ; ଅଷ୍ଟାଦଶମ ପୁରାଣ ‘ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ’ ନାମେ ପରିଚିତ।

Verse 16

अन्यान्युपराणानि मुनिभिः कथितानि तु / अष्टादशपुराणानि श्रुत्वा संक्षेपतो द्विजाः

ଅନ୍ୟ ଉପପୁରାଣମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ହୋଇଛି। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଅଷ୍ଟାଦଶ ମହାପୁରାଣ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣି, ଏଠାରେ ଉପଦେଶ୍ୟ ତାତ୍ପର୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ।

Verse 17

आद्यं सनत्कुमारोक्तं नारसिहमतः परम् / तृतीयं स्कान्दमुद्दिष्टं कुमारेण तु भाषितम्

ପ୍ରଥମ ଉପଦେଶ ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ; ତାପରେ ନାରସିଂହମତ। ତୃତୀୟଟି ‘ସ୍କାନ୍ଦ’ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଏବଂ ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ କୁମାର ଉପଦେଶ କଲେ।

Verse 18

चतुर्थं शिवधर्माख्यं साक्षान्नन्दीशभाषितम् / दुर्वाससोक्तमाश्चर्यं नारदोक्तमतः परम्

ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ ‘ଶିବଧର୍ମ’ ନାମରେ ପରିଚିତ; ସେଥିକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ନନ୍ଦୀଶ କହିଥିଲେ। ପରେ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଉପଦେଶ, ତା’ପରେ ନାରଦଙ୍କ କଥନ।

Verse 19

कापिलं मानवं चैव तथैवोशनसेरितम् / ब्रह्माण्डं वारुणं चाथ कालिकाह्वयमेव च

‘କାପିଲ’, ‘ମାନବ’, ଏବଂ ଉଶନସ୍ ଉପଦିଷ୍ଟ; ‘ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ’, ‘ବାରୁଣ’, ଓ ‘କାଳିକା’ ନାମରେ ପରିଚିତ—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ (ଗ୍ରନ୍ଥ/ପରମ୍ପରା) ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 20

माहेश्वरं तथा साम्बं सौरं सर्वार्थसंचयम् / पराशरोक्तमपरं मारीचं भार्गवाह्वयम्

ତଥା ‘ମାହେଶ୍ୱର’, ‘ସାମ୍ବ’, ‘ସୌର’, ଓ ‘ସର୍ବାର୍ଥସଞ୍ଚୟ’ (ସମସ୍ତ ଅର୍ଥର ସଂଗ୍ରହ)। ପରେ ପରାଶର କଥିତ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥ, ‘ମାରୀଚ’ ଏବଂ ‘ଭାର୍ଗବ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 21

इदं तु पञ्चदशमं पुराणं कौर्ममुत्तमम् / चतुर्धा संस्थितं पुण्यं संहितानां प्रभेदतः

ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ପଞ୍ଚଦଶମ ପୁରାଣ—ଉତ୍ତମ କୂର୍ମପୁରାଣ। ସଂହିତାମାନଙ୍କ ଭେଦ ଅନୁସାରେ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ଚାରି ଭାଗରେ ବିନ୍ୟସ୍ତ।

Verse 22

ब्राह्मी भगवती सौरी वैष्णवी च प्रकीर्तिताः / चतस्त्रः संहिताः पुण्या धर्मकामार्थमोक्षदाः

ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ରାହ୍ମୀ, ଭଗବତୀ, ସୌରୀ ଓ ବୈଷ୍ଣବୀ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଇଛି। ଏହି ଚାରି ପୁଣ୍ୟ ସଂହିତା ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାନ କରେ।

Verse 23

इयं तु संहिता ब्राह्मी चतुर्वेदैस्तु सम्मिता / भवन्ति षट्सहस्त्राणि श्लोकानामत्र संख्यया

ଏହି ବ୍ରାହ୍ମୀ ସଂହିତା ଚତୁର୍ବେଦ ସହ ସମ୍ମିତ। ଏଠାରେ ଶ୍ଲୋକର ସଂଖ୍ୟା ମୋଟ ଛଅ ହଜାର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 24

यत्र धर्मार्थकामानां मोक्षस्य च मुनीश्वराः / माहात्म्यमखिलं ब्रह्म ज्ञायते परमेश्वरः

ଯେଉଁଠାରେ, ହେ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ, ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ସହିତ ପରମେଶ୍ୱରସ୍ୱରୂପ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ସମଗ୍ର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଜଣାଯାଏ।

Verse 25

सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च / वंशानुचरितं दिव्याः पुण्याः प्रासङ्गिकीः कथाः

ସର୍ଗ ଓ ପ୍ରତିସର୍ଗ, ବଂଶ ଓ ମନ୍ୱନ୍ତର, ଏବଂ ବଂଶାନୁଚରିତ—ସହିତ ଦିବ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟ, ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ କଥାମାନେ—ଏହିସବୁ ପୁରାଣର ବିଷୟ ଭାବେ ଗ୍ରହୀତ।

Verse 26

ब्राह्मणाद्यैरियं धार्या धार्मिकैः शान्तमानसैः / तामहं वर्तयिष्यामि व्यासेन कथितां पुरा

ଏହି ପବିତ୍ର ପୁରାଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଦି ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ଧର୍ମପରାୟଣ, ଶାନ୍ତମନା ଲୋକମାନେ ଧାରଣ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ। ବ୍ୟାସ ଯେ ପୂର୍ବେ କହିଥିଲେ, ସେଇ ଉପଦେଶକୁ ମୁଁ ଏବେ ଯଥାକ୍ରମେ ପ୍ରକାଶ କରିବି।

Verse 27

पुरामृतार्थं दैतेयदानवैः सह देवताः / मन्थानं मन्दरं कृत्वा ममन्थुः क्षीरसागरम्

ଅମୃତ ପାଇବା ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଦେବତାମାନେ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ମଥନଦଣ୍ଡ କରି କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ମଥିଲେ।

Verse 28

मथ्यमाने तदा तस्मिन् कूर्मरूपी जनार्दनः / बभार मन्दरं देवो देवानां हितकाम्यया

ସେଇ ମଥନ ଚାଲିଥିବାବେଳେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କୂର୍ମରୂପ ଧାରଣ କରି ଦେବମାନଙ୍କ ହିତକାମନାରେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 29

देवाश्च तुष्टुवुर्देवं नारदाद्या महर्षयः / कूर्मरूपधरं दृष्ट्वा साक्षिणं विष्णुमव्ययम्

କୂର୍ମରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଅବ୍ୟୟ ସାକ୍ଷୀ ବିଷ୍ଣୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବମାନେ ଓ ନାରଦ ଆଦି ମହର୍ଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 30

तदन्तरे ऽभवद् देवी श्रीर्नारायणवल्लभा / जग्राह भगवान् विष्णुस्तामेव पुरुषोत्तमः

ସେଇ ମଧ୍ୟରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଦେବୀ ଶ୍ରୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଏବଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ନିଜର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 31

तेजसा विष्णुमव्यक्तं नारदाद्या महर्षयः / मोहिताः सह शक्रेण श्रियो वचनमब्रुवन्

ଅବ୍ୟକ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତେଜରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ନାରଦାଦି ମହର୍ଷିମାନେ ଶକ୍ରସହ ମୋହିତ ହେଲେ ଏବଂ ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)ଙ୍କୁ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 32

भगवन् देवदेवेश नारायण जगन्मय / कैषा देवी विशालाक्षी यथावद् ब्रूहि पृच्छताम्

ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ଦେବଦେବେଶ, ଜଗନ୍ମୟ ନାରାୟଣ! ଏହି ବିଶାଳାକ୍ଷୀ ଦେବୀ କିଏ? ଆମେ ପଚାରୁଛୁ—ଯଥାବତ୍ କହନ୍ତୁ।

Verse 33

श्रुत्वा तेषां तदा वाक्यं विष्णुर्दानवमर्दनः / प्रोवाच देवीं संप्रेक्ष्य नारदादीनकल्मषान्

ସେମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଦାନବମର୍ଦ୍ଦନ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ନାରଦାଦି ନିଷ୍କଳ୍ମଷ ଋଷିମାନଙ୍କ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ କହିଲେ।

Verse 34

इयं सा परमा शक्तिर्मन्मयी ब्रह्मरूपिणी / माया मम प्रियानन्ता ययेदं मोहितं जगत्

ଏହିଁ ସେଇ ପରମ ଶକ୍ତି—ମୋର ନିଜ ସ୍ୱରୂପମୟୀ, ବ୍ରହ୍ମରୂପିଣୀ। ଏହିଁ ମୋର ପ୍ରିୟା ଅନନ୍ତ ମାୟା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ମୋହିତ।

Verse 35

अनयैव जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् / मोहयामि द्विजश्रेष्ठा ग्रसामि विसृजामि च

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ଏହି ମାୟାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦେବ-ଅସୁର-ମାନବ ସହିତ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରେ; ଏହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସବୁକୁ ଗ୍ରସି ପୁନଃ ବିସର୍ଜନ କରେ।

Verse 36

उत्पत्तिं प्रलयं चैव भूतनामागतिं गतिम् / विज्ञायान्वीक्ष्य चात्मानं तरन्ति विपुलामिमाम्

ଯେମାନେ ଭୂତମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଳୟ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଆଗମନ-ଗମନର ଗତି ଜାଣି, ଆତ୍ମାକୁ ବିବେକରେ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ବିଶାଳ ସଂସାର-ସାଗରକୁ ପାର କରନ୍ତି।

Verse 37

अस्यास्त्वंशानधिष्ठाय शक्तिमन्तो ऽभवन् द्विजाः / ब्रह्मेशानादयो देवाः सर्वशक्तिरियं मम

ଏହି ଦେବୀଶକ୍ତିର ଅଂଶମାନଙ୍କୁ ଅଧିଷ୍ଠାନ କରି ତେଜସ୍ବୀ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନ ହେଲେ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶାନ (ଶିବ) ଆଦି ଦେବମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଏହିଏ ମୋର ସର୍ବଶକ୍ତିମୟୀ ଶକ୍ତି।

Verse 38

सैषा सर्वजगत्सूतिः प्रकृतिस्त्रिगुणात्मिका / प्रागेव मत्तः संजाता श्रीकल्पे पद्मवासिनी

ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମିକା ଏହି ପ୍ରକୃତି ହିଁ ସମଗ୍ର ଜଗତର ଜନନୀ; ସେ ପୂର୍ବେ ଶ୍ରୀ-କଳ୍ପରେ ମୋଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ପଦ୍ମବାସିନୀ—କମଳନିବାସିନୀ—ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 39

चतुर्भुजा शङ्खचक्रपद्महस्ता शुभान्विता / कोटिसूर्यप्रतीकाशा मोहिनी सर्वदेहिनाम्

ସେ ଚତୁର୍ଭୁଜା, ହାତରେ ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରି, ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ—ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ମୋହିନୀ ଥିଲେ।

Verse 40

नालं देवा न पितरो मानवा वसवो ऽपि च / मायामेतां समुत्तर्तुं ये चान्ये भुवि देहिनः

ଏହି ମାୟାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଦେବମାନେ ସମର୍ଥ ନୁହନ୍ତି, ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହନ୍ତି, ମାନବମାନେ ନୁହନ୍ତି, ବସୁମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହନ୍ତି; ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଦେହଧାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ପାର କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 41

इत्युक्तो वासुदेवेन मुनयो विष्णुमब्रुवन् / ब्रूहि त्वं पुण्डरीकाक्ष यदि कालत्रये ऽपि च / को वा तरति तां मायां दुर्जयां देवनिर्मिताम्

ବାସୁଦେବ ଏପରି କହିଲେ ପରେ ମୁନିମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ! ତିନି କାଳରେ ମଧ୍ୟ କହ; ଦେବନିର୍ମିତ ସେ ଦୁର୍ଜୟ ମାୟାକୁ କିଏ ପାର କରିପାରିବ?”

Verse 42

अथोवाच हृषीकेशो मुनीन् मुनिगणार्चितः / अस्ति द्विजातिप्रवर इन्द्रद्युम्न इति श्रुतः

ତାପରେ ମୁନିଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୃଷୀକେଶ ମୁନିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଛନ୍ତି; ‘ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ’ ନାମରେ ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।”

Verse 43

पूर्वजन्मनि राजासावधृष्यः शङ्करादिभिः / दृष्ट्वा मां कूर्मसंस्थानं श्रुत्वा पौराणिकीं स्वयम् / संहितां मन्मुखाद् दिव्यां पुरस्कृत्य मुनीश्वरान्

ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ସେ ରାଜା ଶଙ୍କର ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଜେୟ ଥିଲେ। ସେ ମୋତେ କୂର୍ମରୂପେ ଦେଖି, ମୋ ମୁଖରୁ ଦିବ୍ୟ ପୌରାଣିକ ସଂହିତା ସ୍ୱୟଂ ଶୁଣି, ମୁନୀଶ୍ୱରମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ଅଗ୍ରସ୍ଥାନ ଦେଲେ।

Verse 44

ब्रह्माणं च महादेवं देवांश्चान्यान् स्वशक्तिभिः / मच्छक्तौ संस्थितान् बुद्ध्वा मामेव शरणं गतः

ବ୍ରହ୍ମା, ମହାଦେବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ନିଜ ନିଜ ଶକ୍ତିସହିତ ମୋର ଶକ୍ତିରେ ହିଁ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ଜାଣି, ସେ କେବଳ ମୋତେ ଶରଣ ଗଲେ।

Verse 45

संभाषितो मया चाथ विप्रयोनिं गमिष्यसि / इन्द्रद्युम्न इति ख्यातो जातिं स्मरसि पौर्विकीम्

ମୋର ଏପରି ଉକ୍ତି ପରେ ତୁମେ ବିପ୍ରଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେବ। ସେଠାରେ ‘ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ ଏବଂ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଅବସ୍ଥାକୁ ସ୍ମରଣ କରିବ।

Verse 46

सर्वेषामेव भूतानां देवानामप्यगोचरम् / वक्तव्यं यद् गुह्यतमं दास्ये ज्ञानं तवानघ / लब्ध्वा तन्मामकं ज्ञानं मामेवान्ते प्रवेक्ष्यसि

ହେ ଅନଘ! ସମସ୍ତ ଭୂତ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଗୋଚର ଯେ ପରମ-ଗୁହ୍ୟ ଉପଦେଶ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ମୋର ଏହି ଜ୍ଞାନ ପାଇ ଶେଷେ ତୁମେ କେବଳ ମୋତେ ହିଁ ପ୍ରବେଶ କରିବ।

Verse 47

अंशान्तरेण भूम्यां त्वं तत्र तिष्ठ सुनिर्दृतः / वैवस्वते ऽन्तरे ऽतिते कार्यार्थं मां प्रवेक्ष्यसि

ପୃଥିବୀରେ ତୁମେ ଆଉ କିଛି କାଳ ସେଠାରେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ରୁହ। ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତର ଅତୀତ ହେଲେ, କାର୍ଯ୍ୟସାଧନାର୍ଥେ ତୁମେ ମୋତେ ପ୍ରବେଶ କରିବ।

Verse 48

मां प्रणम्य पुरीं गत्वा पालयामास मेदिनीम् / कालधर्मं गतः कालाच्छ्वेतद्वीपे मया सह

ମୋତେ ପ୍ରଣାମ କରି ସେ ପୁରୀକୁ ଯାଇ ପୃଥିବୀକୁ ପାଳନ-ଶାସନ କଲା। କାଳଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ନିୟତ ସମୟ ଆସିଲେ, ସେ ନିଜ କାଳରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ମୋ ସହ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲା।

Verse 49

भुक्त्वा तान् वैष्णवान् भोगान् योगिनामप्यगोचरान् / मदाज्ञया मुनिश्रेष्ठा जज्ञे विप्रकुले पुनः

ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଗୋଚର ସେହି ବୈଷ୍ଣବ ଭୋଗଗୁଡ଼ିକୁ ଭୋଗ କରି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ସେ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ପୁନଃ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 50

ज्ञात्वा मां वासुदेवाख्यं यत्र द्वे निहिते ऽक्षरे / विद्याविद्ये गूढरूपे यत्तद् ब्रह्म परं विदुः

‘ବାସୁଦେବ’ ନାମରେ ମୋତେ ଜାଣି—ଯେଉଁଠି ଗୁହ୍ୟରୂପେ ଦୁଇ ଅକ୍ଷୟ ତତ୍ତ୍ୱ, ବିଦ୍ୟା ଓ ଅବିଦ୍ୟା, ନିହିତ—ସେହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

Verse 51

सोर्ऽचयामास भूतानामाश्रयं परमेश्वरम् / व्रतोपवासनियमैर्हेमैर्ब्राह्मणतर्पणैः

ସେ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବ୍ରତ, ଉପବାସ ଓ ନିୟମଦ୍ୱାରା, ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣତର୍ପଣ-ସେବାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ।

Verse 52

तदाशीस्तन्नमस्कारस्तन्निष्ठस्तत्परायणः / आराधयन् महादेवं योगिनां हृदि संस्थितम्

ତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ସେହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ, ନମସ୍କାର ମଧ୍ୟ ସେହିକୁ; ସେହିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ହୋଇ, ସେହିକୁ ପରମ ଶରଣ ମାନି, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସଂସ୍ଥିତ ମହାଦେବଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଆରାଧନା କଲେ।

Verse 53

तस्यैवं वर्तमानस्य कदाचित् परमा कला / स्वरूपं दर्शयामास दिव्यं विष्णुसमुद्भवम्

ସେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବାବେଳେ, କେତେବେଳେ ପରମ କଳା (ପରାଶକ୍ତି) ନିଜ ସ୍ୱରୂପ—ଦିବ୍ୟ, ତେଜୋମୟ ଓ ବିଷ୍ଣୁସମୁଦ୍ଭବ—ତାଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ।

Verse 54

दृष्ट्वा प्रणम्य शिरसा विष्णोर्भगवतः प्रियाम् / संस्तूय विविधैः स्तोत्रैः कृताञ्जलिरभाषत

ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ପରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ସ୍ତୁତି କରି, କରଯୋଡ଼ି ଭକ୍ତିରେ କହିଲେ।

Verse 55

इर्न्द्दयुम्न उवाच का त्वं देविविशालाक्षि विष्णुचिह्नङ्किते शुभे / याथातथ्येन वै भावं तवेदानीं ब्रवीहि मे

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ ବିଶାଳାକ୍ଷି, ବିଷ୍ଣୁଚିହ୍ନାଙ୍କିତେ ଶୁଭେ! ତୁମେ କିଏ? ଯଥାତଥ୍ୟ ଭାବେ ତୁମ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ-ଅବସ୍ଥା ଏବେ ମୋତେ କୁହ।

Verse 56

तस्य तद् वाक्यमाकर्ण्य सुप्रसन्ना सुमङ्गला / हसन्ती संस्मरन् विष्णुं प्रियं ब्राह्मणमब्रवीत्

ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ପରମ ପ୍ରସନ୍ନା ଓ ଅତି ସୁମଙ୍ଗଳା ଦେବୀ ହସିଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ପ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 57

न मां पश्यन्ति मुनयो देवाः शक्रपुरोगमाः / नारायणात्मिका चैका मायाहं तन्मया परा

ମୁନିମାନେ ଓ ଶକ୍ରପୁରୋଗମ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଯଥାର୍ଥରେ ଦେଖି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ମୁଁ ଏକା ନାରାୟଣାତ୍ମିକା ମାୟା; ତାହାରେ ତନ୍ମୟ ହୋଇ ମୁଁ ପରାଶକ୍ତି।

Verse 58

न मे नारायणाद् भेदो विद्यते हि विचारतः / तन्मयाहं परं ब्रह्म स विष्णुः परमेश्वरः

ସତ୍ୟ ବିଚାରରେ ମୋର ନାରାୟଣଙ୍କ ସହ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ। ମୁଁ ତାଙ୍କର ତନ୍ମୟା; ସେଇ ପରବ୍ରହ୍ମ—ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ ପରମେଶ୍ୱର।

Verse 59

येर्ऽचयन्तीह भूतानामाश्रयं परमेश्वरम् / ज्ञानेन कर्मयोगेन न तेषां प्रभवाम्यहम्

ଏହି ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଯେମାନେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ମୋର ପ୍ରଭାବ ଚାଲେ ନାହିଁ।

Verse 60

तस्मादनादिनिधनं कर्मयोगपरायणः / ज्ञानेनाराधयानन्तं ततो मोक्षमवाप्स्यसि

ଏହେତୁ କର୍ମଯୋଗରେ ପରାୟଣ ହୋଇ, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅନାଦି-ଅନନ୍ତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର; ତାହାପରେ ତୁମେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବ।

Verse 61

इत्युक्तः स मुनिश्रेष्ठ इन्द्रद्युम्नो महामतिः / प्रणम्य शिरसा देवीं प्राञ्जलिः पुनरब्रवीत्

ଏଭଳି କୁହାଯାଇ ମହାମତି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ପରେ କରଯୋଡ଼ି ପୁନଃ କହିଲେ।

Verse 62

कथं स भगवानीशः शाश्वतो निष्कलो ऽच्युतः / ज्ञातुं हि शक्यते देवि ब्रूहि मे परमेश्वरि

ହେ ଦେବି, ସେ ଭଗବାନ ଈଶ—ଶାଶ୍ୱତ, ନିଷ୍କଳ, ଅଚ୍ୟୁତ—ତାଙ୍କୁ ସତ୍ୟରେ କିପରି ଜାଣିହେବ? ହେ ପରମେଶ୍ୱରୀ, ମୋତେ କୁହ।

Verse 63

एकमुक्ताथ विप्रेण देवी कमलवासिनी / साक्षान्नारायणो ज्ञानं दास्यतीत्याह तं मुनिम्

ତାପରେ ବିପ୍ରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି କମଳବାସିନୀ ଦେବୀ ସେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ସାକ୍ଷାତ୍ ନାରାୟଣ ନିଜେ ତୁମକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେବେ।”

Verse 64

उभाभ्यामथ हस्ताभ्यां संस्पृश्य प्रणतं मुनिम् / स्मृत्वा परात्परं विष्णुं तत्रैवान्तरधीयत

ତାପରେ ଦୁଇ ହାତରେ ପ୍ରଣତ ମୁନିଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପରାତ୍ପର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 65

सो ऽपि नारायणं द्रष्टुं परमेण समाधिना / आराधयद्धृषीकेशं प्रणतार्तिप्रभञ्जनम्

ସେ ମଧ୍ୟ ନାରାୟଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଇଚ୍ଛାରେ, ପରମ ସମାଧିରେ ଲୀନ ହୋଇ, ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ—ଯିଏ ଶରଣାଗତ ପ୍ରଣତଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତିକୁ ଭଞ୍ଜନ କରନ୍ତି।

Verse 66

ततो बहुतिथे काले गते नारायणः स्वयम् / प्रादुरासीन्महायोगी पीतवासा जगन्मयः

ତାପରେ ବହୁକାଳ ଅତିବାହିତ ହେଲାପରେ ସ୍ୱୟଂ ନାରାୟଣ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ—ମହାଯୋଗୀ, ପୀତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ସମଗ୍ର ଜଗତ୍‌ରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଜଗନ୍ମୟ।

Verse 67

दृष्ट्वा देवं समायान्तं विष्णुमात्मानमव्ययम् / जानुभ्यामवनिं गत्वा तुष्टाव गरुडध्वजम्

ଆସୁଥିବା ଦେବ—ଅବ୍ୟୟ ପରମାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ—ଦେଖି ସେ ଜାନୁଭ୍ୟାମ୍ ଭୂମିରେ ନତ ହୋଇ ଗରୁଡଧ୍ୱଜଧାରୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲା।

Verse 68

इन्द्रद्युम्न उवाच यज्ञेशाच्युत गोविन्द माधवानन्त केशव / कुष्ण विष्णो हृषीकेश तुभ्यं विश्वात्मने नमः

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କହିଲେ—ହେ ଯଜ୍ଞେଶ! ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ଗୋବିନ୍ଦ, ମାଧବ, ଅନନ୍ତ, କେଶବ; ହେ କୃଷ୍ଣ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ହେ ହୃଷୀକେଶ—ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 69

नमो ऽस्तु ते पुराणाय हरये विश्वमूर्तये / सर्गस्थितिविनाशानां हेतवे ऽनन्तशक्ये

ହେ ପୁରାଣ ପୁରୁଷ ହରି, ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ସର୍ଗ-ସ୍ଥିତି-ବିନାଶର କାରଣ, ଅନନ୍ତଶକ୍ତିମାନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 70

निर्गुणाय नमस्तुभ्यं निष्कलायामलात्मने / पुरुषाय नमस्तुभ्यं विश्वरूपाय ते नमः

ହେ ନିର୍ଗୁଣ, ନିଷ୍କଳ, ଅମଳ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ପରମ ପୁରୁଷ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ବିଶ୍ୱରୂପ—ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 71

नमस्ते वासुदेवाय विष्णवे विश्वयोनये / आदिमध्यान्तहीनाय ज्ञानगम्याय ते नमः

ହେ ବାସୁଦେବ-ବିଷ୍ଣୁ, ବିଶ୍ୱଯୋନି! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଯିଏ ଆଦି-ମଧ୍ୟ-ଅନ୍ତହୀନ ଏବଂ ଜ୍ଞାନଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ଗମ୍ୟ—ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 72

नमस्ते निर्विकाराय निष्प्रपञ्चाय ते नमः / भेदाभेदविहीनाय नमो ऽस्त्वानन्दरूपिणे

ହେ ନିର୍ବିକାର, ନିଷ୍ପ୍ରପଞ୍ଚ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଭେଦ-ଅଭେଦ ଉଭୟରୁ ମୁକ୍ତ, ଆନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ନମୋ ନମଃ।

Verse 73

नमस्ताराय शान्ताय नमो ऽप्रतिहतात्मने / अनन्तमूर्तये तुभ्यममूर्ताय नमो नमः

ହେ ତାରକ, ହେ ଶାନ୍ତ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଅପ୍ରତିହତ ଆତ୍ମାସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ। ଅନନ୍ତମୂର୍ତ୍ତି ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଅମୂର୍ତ୍ତ ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ।

Verse 74

नमस्ते परमार्थाय मायातीताय ते नमः / नमस्ते परमेशाय ब्रह्मणे परमात्मने

ହେ ପରମାର୍ଥ, ମାୟାତୀତ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ବ୍ରହ୍ମ, ପରମାତ୍ମା—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 75

नमो ऽस्तु ते सुसूक्ष्माय महादेवाय ते नमः / नमः शिवाय शुद्धाय नमस्ते परमेष्ठिने

ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ମହାଦେବ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ। ଶୁଦ୍ଧ ଶିବକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ପରମେଷ୍ଠିନ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 76

त्वयैव सृष्टमखिलं त्वमेव परमा गतिः / त्वं पिता सर्वभूतानां त्वं माता पुरुषोत्तम

ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ! ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ କେବଳ ତୁମେଇ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ; ତୁମେଇ ପରମ ଶରଣ ଓ ପରମ ଗତି। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ପିତା, ତୁମେଇ ମାତା ମଧ୍ୟ।

Verse 77

त्वमक्षरं परं धाम चिन्मात्रं व्योम निष्कलम् / सर्वस्याधारमव्यक्तमनन्तं तमसः परम्

ତୁମେ ଅକ୍ଷର—ପରମ ଧାମ; କେବଳ ଚେତନାସ୍ୱରୂପ, ନିଷ୍କଳ ବ୍ୟୋମ। ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଧାର, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଅନନ୍ତ; ତମସକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ପରମ।

Verse 78

प्रपश्यन्ति परात्मानं ज्ञानदीपेन केवलम् / प्रपद्ये भवतो रूपं तद्विष्णोः परमं पदम्

ସେମାନେ କେବଳ ଜ୍ଞାନଦୀପ ଦ୍ୱାରା ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖନ୍ତି। ମୁଁ ତୁମ ଏହି ରୂପରେ ଶରଣ ନେଉଛି—ଏହାହିଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦ, ପରମ ଅବସ୍ଥା।

Verse 79

एवं स्तुवन्तं भगवान् भूतात्मा भूतभावनः / उभाभ्यामथ हस्ताभ्यां पस्पर्श प्रहसन्निव

ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ତାହାକୁ, ଭଗବାନ—ଯିଏ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଓ ଭୂତଭାବନ—ମନେ ହେଲା ମୃଦୁ ହସି, ଦୁଇ ହାତରେ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।

Verse 80

स्पृष्टमात्रो भगवता विष्णुना मुनिपुङ्गवः / यथावत् परमं तत्त्वं ज्ञातवांस्तत्प्रसादतः

ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କେବଳ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ, ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କର ପ୍ରସାଦରେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଜାଣିଲେ।

Verse 81

ततः प्रहृष्टमनसा प्रणिपत्य जनार्दनम् / प्रोवाचोन्निद्रपद्माक्षं पीतवाससमच्युतम्

ତେବେ ହର୍ଷିତ ମନେ ସେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି, ଉନ୍ନିଦ୍ର ପଦ୍ମନୟନ ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ବିନୟରେ କହିଲା।

Verse 82

त्वत्प्रसादादसंदिग्धमुत्पन्नं पुरुषोत्तम / ज्ञानं ब्रह्मैकविषयं परमानन्दसिद्धिदम्

ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ! ତୁମ ପ୍ରସାଦରୁ ମୋ ମନେ ସନ୍ଦେହରହିତ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି—ଯାହାର ଏକମାତ୍ର ବିଷୟ ବ୍ରହ୍ମ, ଏବଂ ଯାହା ପରମାନନ୍ଦସିଦ୍ଧିଦାୟକ।

Verse 83

नमो भगवते तुभ्यं वासुदेवाय वेधसे / किं करिष्यामि योगेश तन्मे वद जगन्मय

ହେ ଭଗବାନ୍ ବାସୁଦେବ, ସର୍ବବିଧାତା! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଯୋଗେଶ, ଜଗନ୍ମୟ ପ୍ରଭୁ! ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ତାହା ମୋତେ କୁହ।

Verse 84

श्रुत्वा नारायणो वाक्यमिन्द्रद्युम्नस्य माधवः / उवाच सस्मितं वाक्यमशेषजगतो हितम्

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ନାରାୟଣ—ମାଧବ—ମନ୍ଦ ହାସ ସହିତ, ସମଗ୍ର ଜଗତର ହିତକର ଉତ୍ତର କହିଲେ।

Verse 85

श्रीभगवानुवाच वर्णाश्रमाचारवतां पुंसां देवो महेश्वरः / ज्ञानेन भक्तियोगेन पूजनीयो न चान्यथा

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ଯେ ପୁରୁଷମାନେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ଆଚାର ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଓ ଭକ୍ତିଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 86

विज्ञाय तत्परं तत्त्वं विभूतिं कार्यकारणम् / प्रवृतिं चापि मे ज्ञात्वा मोक्षार्थोश्वरमर्चयेत्

ସେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣି, କାର୍ଯ୍ୟ‑କାରଣରୂପେ ମୋର ବିଭୂତି ଓ ମୋର ପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣି, ଯେ ମୋକ୍ଷ ଚାହେ ସେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁ।

Verse 87

सर्वसङ्गान् परित्यज्य ज्ञात्वा मायामयं जगत् / अद्वैतं भावयात्मानं द्रक्ष्यसे परमेश्वरम्

ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି, ଏହି ଜଗତକୁ ମାୟାମୟ ବୋଲି ଜାଣି, ଆତ୍ମାକୁ ଅଦ୍ୱୈତ ଭାବେ ଭାବ; ତେବେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିବ।

Verse 88

त्रिविधा भावना ब्रह्मन् प्रोच्यमाना निबोध मे / एका मद्विषया तत्र द्वितीया व्यक्तसंश्रया / अन्या च भावना ब्राह्मी विज्ञेया सा गुणातिगा

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଉଥିବା ତ୍ରିବିଧ ଭାବନାକୁ ବୁଝ—ଏକ ମୋତେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଭ୍ୟକ୍ତ (ପ୍ରକଟ) ଉପରେ ଆଶ୍ରିତ; ଅନ୍ୟଟି ବ୍ରାହ୍ମୀ ଭାବନା, ଯାହା ଗୁଣାତୀତ ବୋଲି ଜ୍ଞେୟ।

Verse 89

आसामन्यतमां चाथ भावनां भावयेद् बुधः / अशक्तः संश्रयेदाद्यामित्येषा वैदिकी श्रुतिः

ତାପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସେହି ସର୍ବସାମାନ୍ୟ (ସର୍ବୋତ୍ତମ) ଭାବନାକୁ ଅଭ୍ୟାସ କରୁ; ଯଦି ଅଶକ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ଆଦ୍ୟ (ପ୍ରଥମ) ଆଶ୍ରୟକୁ ଶରଣ ନେଉ—ଏହି ହେଉଛି ବୈଦିକ ଶ୍ରୁତି।

Verse 90

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तन्निष्ठस्तत्परायणः / समाराधय विश्वेशं ततो मोक्षमवाप्स्यसि

ଏହିହେତୁ, ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ତାହାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ହୋଇ ଓ ତାହାକୁ ହିଁ ପରମ ଶରଣ ମାନି, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ ଆରାଧନା କର; ତେବେ ତୁମେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବ।

Verse 91

इन्द्रद्युम्न उवाच किं तत् परतरं तत्त्वं का विभूतिर्जनार्दन / किं कार्यं कारणं कस्त्वं प्रवृत्तिश्चापि का तव

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କହିଲେ—ହେ ଜନାର୍ଦନ! ସର୍ବପରେ ଥିବା ପରତର ତତ୍ତ୍ୱ କ’ଣ? ତୁମ ବିଭୂତି କ’ଣ? କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ, କାରଣ କ’ଣ? ତୁମେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ କିଏ, ଏବଂ ତୁମ ପ୍ରବୃତ୍ତି (କର୍ମପ୍ରେରଣା) କ’ଣ?

Verse 92

परात्परतरं तत्त्वं परं ब्रह्मैकमव्ययम् / नित्यानन्दं स्वयञ्ज्योतिरक्षरं तमसः परम्

ପରାତ୍ପର ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱ—ଏକମାତ୍ର ପରମ, ଅବ୍ୟୟ ବ୍ରହ୍ମ—ନିତ୍ୟାନନ୍ଦମୟ, ସ୍ୱୟଂଜ୍ୟୋତି, ଅକ୍ଷୟ ଏବଂ ତମସ୍ (ଅଜ୍ଞାନ) ଅତୀତ।

Verse 93

ऐश्वर्यं तस्य यन्नित्यं विभूतिरिति गीयते / कार्यं जगदथाव्यक्तं कारणं शुद्धमक्षरम्

ସେଇ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଐଶ୍ୱର୍ୟକୁ ‘ବିଭୂତି’ ବୋଲି ଗାୟନ କରାଯାଏ। ଏହି ଜଗତ୍ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ; ଅବ୍ୟକ୍ତ ତାଙ୍କର କାରଣ—ଶୁଦ୍ଧ, ଅକ୍ଷର, ଅବିନାଶୀ।

Verse 94

अहं हि सर्वभूतानामन्तर्यामीश्वरः परः / सर्गस्थित्यन्तकर्तृत्वं प्रवृत्तिर्मम गीयते

କାରଣ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ, ପରମ ଈଶ୍ୱର। ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟର କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ—ଏହାହିଁ ମୋର ପ୍ରବୃତ୍ତି (ଦିବ୍ୟ କ୍ରିୟା) ବୋଲି ଗୀତ।

Verse 95

एतद् विज्ञाय भावेन यथावदखिलं द्विज / ततस्त्वं कर्मयोगेन शाश्वतं सम्यगर्चय

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଏହା ସବୁକୁ ଯଥାବତ୍ ଭାବେ ଭକ୍ତିଭାବ ସହ ଜାଣି, ପରେ କର୍ମଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଶାଶ୍ୱତ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଆରାଧନା କର।

Verse 96

इन्द्रद्युम्न उवाच के ते वर्णाश्रमाचारा यैः समाराध्यते परः / ज्ञानं च कीदृशं दिव्यं भावनात्रयसंस्थितम्

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କହିଲେ—କେଉଁ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମାଚାର ଦ୍ୱାରା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଆରାଧନା କରାଯାଏ? ଏବଂ ତ୍ରିବିଧ ଭାବନାରେ ସ୍ଥିତ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ କିପରି?

Verse 97

कथं सृष्टमिदं पूर्वं कथं संह्रियते पुनः / कियत्यः सृष्टयो लोके वंशा मन्वन्तराणि च / कानि तेषां प्रमाणानि पावनानि व्रतानि च

ଏହି ବିଶ୍ୱ ପ୍ରଥମେ କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ଏବଂ ପୁଣି କିପରି ସଂହାର ହୁଏ? ଲୋକରେ କେତେ ପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟି, ବଂଶପରମ୍ପରା ଓ ମନ୍ୱନ୍ତର ଅଛି? ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରମାଣ/ଅଧିକାର କଣ, ଏବଂ କେଉଁ ପାବନ ବ୍ରତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ?

Verse 98

तीर्थान्यर्कादिसंस्थानं पृथिव्यायामविस्तरे / कति द्वीपाः समुद्राश्च पर्वताश्च नदीनदाः / ब्रूहि मे पुण्डरीकाक्ष यथावदधुनाखिलम्

ହେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ! ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ, ସୂର୍ଯ୍ୟାଦି ଜ୍ୟୋତିଷ୍କମାନଙ୍କର ବିନ୍ୟାସ, ଏବଂ ପୃଥିବୀର ବିଶାଳ ବିସ୍ତାରରେ କେତେ ଦ୍ୱୀପ, ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତ, ନଦୀ ଓ ଉପନଦୀ ଅଛି—ଏ ସବୁ ଏବେ ଯଥାବତ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋତେ କହ।

Verse 99

श्रीकूर्म उवाच एवमुक्तो ऽथ तेनाहं भक्तानुग्रहकाम्यया / यथावदखिलं सर्वमवोचं मुनिपुङ्गवाः

ଶ୍ରୀକୂର୍ମ କହିଲେ—ସେ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୁଁ ସମସ୍ତକୁ ଯଥାବତ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଲି।

Verse 100

व्याख्यायाशेषमेवेदं यत्पृष्टो ऽहं द्विजेन तु / अनुगृह्य च तं विप्रं तत्रैवान्तर्हितो ऽभवम्

ସେଇ ଦ୍ୱିଜ ଯାହା ପଚାରିଥିଲେ, ମୁଁ ଅବଶେଷ ନ ରଖି ସବୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି, ଏବଂ ସେଇ ବିପ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରି, ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲି।

Verse 101

सो ऽपि तेन विधानेन मदुक्तेन द्विजोत्तमः / आराधयामास परं भावपूतः समाहितः

ତେବେ ସେଇ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ମୋ କହିଥିବା ବିଧାନ ଅନୁସାରେ, ଭକ୍ତିରେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ।

Verse 102

त्यक्त्वा पुत्रादिषु स्नेहं निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः / संन्यस्य सर्वकर्माणि परं वैराग्यमाश्रितः

ପୁତ୍ରାଦିରେ ସ୍ନେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରହିତ ଓ ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହ ହୋଇ, ସମସ୍ତ କର୍ମ ସନ୍ନ୍ୟାସ କରି ସେ ପରମ ବୈରାଗ୍ୟର ଆଶ୍ରୟ ନେଉଛି।

Verse 103

आत्मन्यात्मानमन्वीक्ष्य स्वात्मन्येवाखिलं जगत् / संप्राप्य भावनामन्त्यां ब्राह्मीमक्षरपूर्विकाम्

ଆତ୍ମାରେ ଆତ୍ମାକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି, ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ନିଜ ସ୍ୱାତ୍ମାରେ ହିଁ ଅବସ୍ଥିତ ଦେଖି, ସେ ଅକ୍ଷରାଧାରିତ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଅନ୍ତିମ ଭାବନାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 104

अवाप परमं योगं येनैकं परिपश्यति / यं विनिद्रा जितश्वासाः काङ्क्षन्ते मोक्षकाङ्क्षिणः

ସେ ପରମ ଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏକମାତ୍ର ପରତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ। ସେଇ ଅବସ୍ଥାକୁ ମୋକ୍ଷକାଙ୍କ୍ଷୀ, ନିଦ୍ରାଜୟୀ ଓ ଶ୍ୱାସଜୟୀ ସାଧକମାନେ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 105

ततः कदाचिद् योगीन्द्रो ब्रह्माणं द्रष्टुमव्ययम् / जगामादित्यनिर्देशान्मानसोत्तरपर्वतम् / आकाशेनैव विप्रेन्द्रो योगैश्वर्यप्रभावतः

ତାପରେ କେବେ ଏକ ସମୟରେ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ର ଅବ୍ୟୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ପଥରେ ମାନସୋତ୍ତର ପର୍ବତକୁ ଗଲେ; ଯୋଗୈଶ୍ୱର୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଆକାଶମାର୍ଗେ ହିଁ ଗମନ କଲେ।

Verse 106

विमानं सूर्यसंकाशं प्राधुर्भूतमनुत्तमम् / अन्वगच्छन् देवगणा गन्धर्वाप्सरसां गणाः / दृष्ट्वान्ये पथि योगीन्द्रं सिद्धा ब्रह्मर्षयो ययुः

ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅନୁତ୍ତମ ବିମାନ ହଠାତ୍ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା। ତାହାକୁ ଅନୁସରି ଦେବଗଣ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ-ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦଳ ଚାଲିଲେ। ପଥରେ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 107

ततः स गत्वा तु गिरिं विवेश सुरवन्दितम् / स्थानं तद्योगिभिर्जुष्टं यत्रास्ते परमः पुमान्

ତାପରେ ସେ ଯାଇ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦନା କରୁଥିବା ସେହି ପର୍ବତରେ ପ୍ରବେଶ କଲା—ଯୋଗୀମାନେ ସେବନ କରୁଥିବା ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପରମ ପୁରୁଷ ବିରାଜିତ।

Verse 108

संप्राप्य परमं स्थानं सूर्यायुतसमप्रभम् / विवेश चान्तर्भवनं देवानां च दुरासदम्

ଦଶହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ପ୍ରଭାଯୁକ୍ତ ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଅନ୍ତର୍ଭବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲା—ଏହା ଦେବମାନଙ୍କ ନିବାସ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁରାସଦ।

Verse 109

विचिन्तयामास परं शरण्यं सर्वदेहिनाम् / अनादिनिधनं देवं देवदेवं पितामहम्

ସେ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ପରମ ଶରଣ, ଅନାଦି-ଅନନ୍ତ ଦେବ—ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବ, ଆଦିପିତା ପିତାମହଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲା।

Verse 110

ततः प्रादुरभूत् तस्मिन् प्रकाशः परमात्मनः / तन्मध्ये पुरुषं पूर्वमपश्यत् परमं पदम्

ତେବେ ସେଠାରେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରକାଶ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା; ଏବଂ ସେହି ଜ୍ୟୋତିର ମଧ୍ୟରେ ସେ ଆଦି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲା—ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ପରମ ପଦ।

Verse 111

महान्तं तेजसो राशिमगम्यं ब्रह्मविद्विषाम् / चतुर्मुखमुदाराङ्गमर्चिभिरुपशोभितम्

ସେମାନେ ତେଜର ଏକ ମହାରାଶି ଦେଖିଲେ—ଯାହା ବ୍ରହ୍ମଦ୍ୱେଷୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗମ୍ୟ; ତାହାର ଭିତରେ ଚତୁର୍ମୁଖ, ଉଦାରାଙ୍ଗ, ଦିବ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତି, ଅର୍ଚ୍ଚିରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।

Verse 112

सो ऽपि योगिनमन्वीक्ष्य प्रणमन्तमुपस्थितम् / प्रत्युद्गम्य स्वयं देवो विश्वात्मा परिषस्वजे

ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କରୁଥିବା ସେ ଯୋଗୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ସ୍ୱୟଂ ଦେବ—ବିଶ୍ୱାତ୍ମା—ଆଗକୁ ବଢ଼ି ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।

Verse 113

परिष्वक्तस्य देवेन द्विजेन्द्रस्याथ देहतः / निर्गत्य महती ज्योत्स्ना विवेशादित्यमण्डलम् / ऋग्यजुः सामसंज्ञं तत् पवित्रममलं पदम्

ତେବେ ଦେବଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ସେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଦେହରୁ ମହାଜ୍ୟୋତି ନିର୍ଗତ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଏବଂ ଋଗ୍-ଯଜୁଃ-ସାମ ନାମକ ସେ ପବିତ୍ର, ନିର୍ମଳ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 114

हिरण्यगर्भो भगवान् यत्रास्ते हव्यकव्यभुक् / द्वारं तद् योगिनामाद्यं वेदान्तेषु प्रतिष्ठितम् / ब्रह्मतेजोमयं श्रीमन्निष्ठा चैव मनीषिणाम्

ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ୍ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ—ହବ୍ୟ ଓ କବ୍ୟର ଭୋକ୍ତା—ବିରାଜିତ, ସେଠା ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ଆଦ୍ୟ ଦ୍ୱାର, ଯାହା ବେଦାନ୍ତରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ତାହା ବ୍ରହ୍ମତେଜୋମୟ, ଶ୍ରୀମୟ, ଏବଂ ମନୀଷୀମାନଙ୍କର ନିଷ୍ଠାସ୍ଥାନ।

Verse 115

दृष्टमात्रो भगवतात ब्रह्मणार्चिर्मयो मुनिः / अपश्यदैश्वरं तेजः शान्तं सर्वत्रगं शिवम्

ଭଗବାନଙ୍କୁ କେବଳ ଦର୍ଶନ କରିମାତ୍ରେ, ବ୍ରହ୍ମାର୍ଚ୍ଚିସ୍-ସଦୃଶ ମୁନି ଐଶ୍ୱର୍ୟମୟ ଦିବ୍ୟ ତେଜକୁ ଦେଖିଲେ—ଯାହା ଶାନ୍ତ, ସର୍ବତ୍ରଗ, ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ଶିବମୟ।

Verse 116

स्वात्मानमक्षरं व्योमतद् विष्णोः परमं पदम् / आनन्दमचलं ब्रह्म स्थानं तत्पारमेश्वरम्

ସେଇ ଅବିନାଶୀ, ବ୍ୟୋମସଦୃଶ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ସ୍ୱାତ୍ମସ୍ୱରୂପ ହିଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦ—ଅଚଳ ବ୍ରହ୍ମ, ଶୁଦ୍ଧ ଆନନ୍ଦ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପରମ ସ୍ଥାନ।

Verse 117

सर्वभूतात्मभूतः स परमैश्वर्यमास्थितः / प्राप्तवानात्मनो धाम यत्तन्मोक्षाख्यमव्ययम्

ଯେ ସର୍ବଭୂତମାନଙ୍କ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ହୋଇଛନ୍ତି, ସେ ପରମ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ସ୍ଥିତ; ସେ ନିଜ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ—ଅବ୍ୟୟ, ଯାହା ‘ମୋକ୍ଷ’ ନାମେ ପରିଚିତ।

Verse 118

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन वर्णाश्रमविधौ स्थितः / समाश्रित्यान्तिमं भावं मायां लक्ष्मीं तरेद् बुधः

ଏହେତୁ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ-ବିଧିରେ ସ୍ଥିତ ରହି, ଅନ୍ତିମ ପରମ ଭାବକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାୟା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ—ଦୁହେଁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।

Verse 119

सूत उवाच व्याहृता हरिणा त्वेवं नारादाद्या महर्षयः / शक्रेण सहिताः सर्वे पप्रच्छुर्गरुडध्वजम्

ସୂତ କହିଲେ—ହରି ଏପରି କହିବା ପରେ, ନାରଦାଦି ମହର୍ଷିମାନେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସହିତ ସମସ୍ତେ ଗରୁଡଧ୍ୱଜ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 120

ऋषय ऊचुः देवदेव हृषीकेश नाथ नारायणामल / तद् वदाशेषमस्माकं यदुक्तं भवता पुरा

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ ହୃଷୀକେଶ! ହେ ନାଥ, ନିର୍ମଳ ନାରାୟଣ! ଆପଣ ପୂର୍ବେ ଯେ ଉପଦେଶ କହିଥିଲେ, ସେହିଟି ଆମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହନ୍ତୁ।

Verse 121

इन्द्रद्युम्नाय विप्रया ज्ञानं धर्मादिगोचरम् / शुश्रूषुश्चाप्ययं शक्रः सखा तव जगन्मय

ହେ ଜଗନ୍ମୟ! ସେଇ ବିପ୍ରା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଧର୍ମାଦି-ବିଷୟଗୋଚର ଜ୍ଞାନ ଦାନ କଲେ; ଏହି ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ ସେବାକାମୀ ହୋଇ ତୁମ ସଖା ହେଲେ।

Verse 122

ततः स भगवान् विष्णुः कूर्मरूपी जनार्दनः / रसातलगतो देवो नारदाद्यैर्महर्षिभिः

ତାପରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ—ଜନାର୍ଦନ—କୂର୍ମରୂପ ଧାରଣ କରି ରସାତଳକୁ ଗଲେ; ନାରଦାଦି ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହ ଦେବ ଥିଲେ।

Verse 123

पृष्टः प्रोवाच सकलं पुराणं कौर्ममुत्तमम् / सन्निधौ देवराजस्य तद् वक्ष्ये भवतामहम्

ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇ ସେ ଦେବରାଜଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ଉତ୍ତମ କୂର୍ମପୁରାଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଲେ; ସେଇ କଥା ମୁଁ ଏବେ ଆପଣମାନଙ୍କୁ କହିବି।

Verse 124

धन्यं यशस्यामायुष्यं पुण्यं मोक्षप्रदं नृणाम् / पुराणश्रवणं विप्राः कथनं च विशेषतः

ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ—ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ତାହାର କଥନ—ଧନ୍ୟ, ଯଶଦାୟକ, ଆୟୁବର୍ଧକ, ପୁଣ୍ୟପ୍ରଦ ଓ ମୋକ୍ଷପ୍ରଦ।

Verse 125

श्रुत्वा चाध्यायमेवैकं सर्वपापैः प्रमुच्यते / उपाख्यानमथैकं वा ब्रह्मलोके महीयते

କେବଳ ଗୋଟିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣିଲେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 126

इदं पुराणं परमं कौर्मं कूर्मस्वरूपिणा / उक्तं देवाधिदेवेन श्रद्धातव्यं द्विजातिभिः

ଏହି ପରମ କୌର୍ମ ପୁରାଣ କୂର୍ମସ୍ୱରୂପୀ ଦେବାଧିଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରିତ; ତେଣୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।