Adhyaya 31

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने मदनपुनर्भवो नाम त्रिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच किमिदं श्रीपुरं नाम केन रूपेण वर्तते / केन वानिर्मितं पूर्व तत्सर्वं मे निवदय

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଭାଗରେ… ‘ମଦନପୁନର୍ଭବ’ ନାମ ତ୍ରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— ଏହି ‘ଶ୍ରୀପୁର’ କ’ଣ? କେଉଁ ରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ? ପୂର୍ବେ କିଏ ନିର୍ମାଣ କଲା? ସେ ସବୁ ମୋତେ କହ।

Verse 2

कियत्प्रमाणं किं वर्णं कथयस्व मम प्रभो / त्वमेव सर्वसन्देहपङ्कशोषणभास्करः

ହେ ପ୍ରଭୋ! ଏହାର ପ୍ରମାଣ କେତେ, ବର୍ଣ୍ଣ କ’ଣ—ମୋତେ କହ; ତୁମେ ହିଁ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହରୂପ ପଙ୍କକୁ ଶୋଷିଦେଉଥିବା ଭାସ୍କର।

Verse 3

हयग्रीव उवाच यथा चक्ररथं प्राप्य पूर्वोक्तैर्लक्षणैर्युतम् / महायागानलोत्पन्ना ललिता परमेश्वरी

ହୟଗ୍ରୀବ କହିଲେ— ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଚକ୍ରରଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ମହାଯାଗାଗ୍ନିରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଲଲିତା ପରମେଶ୍ୱରୀ…

Verse 4

कृत्वा वैवाहिकीं लीलां ब्रह्माद्यैः प्रार्थिता पुनः / व्यजेष्ट भण्डनामानमसुरं लोककण्टकम्

ବୈବାହିକ ଲୀଳା ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ପ୍ରାର୍ଥିତ ହୋଇ, ଲୋକକଣ୍ଟକ ‘ଭଣ୍ଡ’ ନାମକ ଅସୁରକୁ ତୁମେ ଜୟ କରି ସଂହାର କଲ।

Verse 5

तदा देवा महेन्द्राद्याः सन्तोषं बहु भेजिरे / अथ कामेश्वरस्यापि ललितायाश्च शोभनम् / नित्योपभोगसर्वार्थं मन्दिरं कर्तुमुत्सुकाः

ତେବେ ମହେନ୍ଦ୍ରାଦି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଲେ। ପରେ କାମେଶ୍ୱର ଓ ଲଲିତାଦେବୀଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଉପଭୋଗର ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ ଏକ ଶୋଭନ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ସେମାନେ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ।

Verse 6

कुमारा ललितादेव्या ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः / वर्धकिं विश्वकर्माणं सुराणां शिल्पकोविदम्

ଲଲିତାଦେବୀଙ୍କ କୁମାରମାନେ ଓ ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁ-ମହେଶ୍ୱର—ଦେବମାନଙ୍କ ଶିଳ୍ପରେ ପାରଙ୍ଗତ ବଢ଼େଇ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ (ଆହ୍ୱାନ କଲେ)।

Verse 7

सुराणां शिल्पनं च मयं मायाविचक्षणम् / आहूय कृतसत्कारानूचिरे ललिताज्ञया

ଦେବମାନଙ୍କ ଶିଳ୍ପୀ ଓ ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ମୟଙ୍କୁ ଡାକି, ସତ୍କାର କରି, ଲଲିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ସେମାନେ କହିଲେ।

Verse 8

अधिकारिपुरुषा ऊचुः भो विश्वकर्मञ्छिल्पज्ञ भोभो मय महोदय / भवन्तौ सर्वशास्त्रज्ञौ घटनामार्गकोविदौ

ଅଧିକାରୀ ପୁରୁଷମାନେ କହିଲେ— ହେ ଶିଳ୍ପଜ୍ଞ ବିଶ୍ୱକର୍ମା! ହେ ମହୋଦୟ ମୟ! ଆପଣମାନେ ଉଭୟେ ସର୍ବଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଏବଂ ନିର୍ମାଣ-ମାର୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ।

Verse 9

संकल्पमात्रेण महाशिल्पकल्पविशारदौ / युवाभ्यां ललितादेव्या नित्यज्ञानमहोदधेः

ସଙ୍କଳ୍ପମାତ୍ରେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମହାଶିଳ୍ପ-କଳ୍ପରେ ପାରଦର୍ଶୀ ହୋଇ, ନିତ୍ୟଜ୍ଞାନ-ମହୋଦଧି ଲଲିତାଦେବୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କର।

Verse 10

षोडशीक्षेत्रमध्येषु तत्क्षेत्रसमसंख्यया / कर्तव्या श्रीनगर्यो हि नानारत्नैरलङ्कृताः

ଷୋଡଶୀ କ୍ଷେତ୍ରମଧ୍ୟରେ, ସେହି କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କ ସମସଂଖ୍ୟାରେ, ନାନାରତ୍ନରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଶ୍ରୀନଗରୀମାନେ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

यत्र षोडशधा भिन्ना ललिता परमेश्वरी / विश्वत्राणाय सततं निवासं रचयिष्यति

ଯେଉଁଠାରେ ଷୋଡଶରୂପେ ବିଭକ୍ତ ପରମେଶ୍ୱରୀ ଲଲିତା, ବିଶ୍ୱତ୍ରାଣ ପାଇଁ ସଦା ନିଜ ନିବାସ ରଚିବେ।

Verse 12

अस्माकं हि प्रियमिदं मरुतामपिच प्रियम् / सर्वलोकप्रियं चैतत्तन्नाम्नैव विरच्यताम्

ଏହା ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ, ମରୁତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ; ଏହା ସର୍ବଲୋକପ୍ରିୟ, ତେଣୁ ସେହି ନାମରେ ହିଁ ଏହା ରଚିତ ହେଉ।

Verse 13

इति कारणदेवानां वचनं सुनिशम्य तौ / विश्वकर्ममयौ नत्वा व्यभाषेतां तथास्त्विति

କାରଣଦେବମାନଙ୍କ ବଚନ ଭଲଭାବେ ଶୁଣି, ସେ ଦୁଇଜଣ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ—‘ତଥାସ୍ତୁ’।

Verse 14

पुनर्नत्वा पृष्टवन्तौ तौ तान्कारण पूरुषान् / केषु क्षेत्रेषु कर्तव्याः श्रीनगर्यो महोदयाः

ପୁନର୍ବାର ନମସ୍କାର କରି ସେ ଦୁଇଜଣ କାରଣପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— “କେଉଁ କେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ମହୋଦୟ ଶ୍ରୀନଗରୀମାନେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ?”

Verse 15

ब्रह्माद्याः परिपृष्टास्ते प्रोचुस्तौ शिल्पिनौ पुनः / क्षेत्राणां प्रविभागं तु कल्पयन्तौ यथोचितम्

ବ୍ରହ୍ମାଦିମାନେ ପଚାରାଯାଇଥିବାରୁ ସେମାନେ ସେଇ ଦୁଇ ଶିଳ୍ପୀଙ୍କୁ ପୁନଃ କହିଲେ— “କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କର ବିଭାଗକୁ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ କଳ୍ପନା କର।”

Verse 16

कारणपुरुषा ऊचुः प्रथमं मेरुपृष्ठे तु निषधे च महीधरे / हेमकूटे हिमगिरौ पञ्चमे गन्धमादने

କାରଣପୁରୁଷମାନେ କହିଲେ— “ପ୍ରଥମେ ମେରୁପୃଷ୍ଠରେ, ପରେ ନିଷଧ ପର୍ବତରେ; ହେମକୂଟରେ, ହିମଗିରିରେ, ପଞ୍ଚମେ ଗନ୍ଧମାଦନରେ।”

Verse 17

नीले मेषे च शृङ्गारे महेन्द्रे च महागिरौ / क्षेत्राणि हि नवैतानि भौमानि विदितान्यथ

ନୀଳ, ମେଷ, ଶୃଙ୍ଗାର, ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ମହାଗିରି— ଏହିପରି ଭୌମ ନବ କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋଲି ଜଣା।

Verse 18

औदकानि तु सप्तैव प्रोक्तान्यखिल सिन्धुषु / लवणो ऽब्धीक्षुसाराब्धिः सुराब्धिर्घृतसागरः

ସମସ୍ତ ସିନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଳସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସାତଟି ସମୁଦ୍ର କୁହାଯାଇଛି— ଲବଣାବ୍ଧି, ଇକ୍ଷୁସାରାବ୍ଧି, ସୁରାବ୍ଧି, ଘୃତସାଗର ଇତ୍ୟାଦି।

Verse 19

दधिसिन्धुः क्षीरसिन्धुर्जलसिन्धुश्च सप्तमः / पूर्वोक्ता नव शैलेन्द्राः पश्चात्सप्त च सिन्धवः

ଦଧି-ସିନ୍ଧୁ, କ୍ଷୀର-ସିନ୍ଧୁ ଓ ଜଳ-ସିନ୍ଧୁ—ଏହାକୁ ସପ୍ତମ (ସିନ୍ଧୁ/ସମୁଦ୍ର) ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ପୂର୍ବେ ନବ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର ଉକ୍ତ, ପରେ ସପ୍ତ ସିନ୍ଧୁ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 20

आत्दृत्य षोडश क्षेत्राण्यंबाश्रीपुरकॢप्तये / येषु दिव्यानि वेश्मानि ललिताया महौजसः / सृजतं दिव्यघटनापण्डितौ शिल्पिनौ युवाम्

ଅମ୍ବାଙ୍କ ଶ୍ରୀପୁର ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଷୋଳଟି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଦରସହ ଗ୍ରହଣ କରି—ଯେଉଁଠାରେ ମହୌଜସ୍ୱିନୀ ଲଲିତାଦେବୀଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଭବନ ରହିବ—ହେ ଦିବ୍ୟ ନିର୍ମାଣରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ଯୁବ ଶିଳ୍ପୀଦ୍ୱୟ, ତୁମେ ସେହି ଭବନ ସୃଷ୍ଟି କର।

Verse 21

येषु क्षेत्रेषु कॢप्तानि घ्नन्त्या देव्या महासुरान् / नामानि नित्यानाम्नैव प्रथितानि न संशयः

ମହାଦେବୀ ମହାସୁରମାନଙ୍କୁ ବଧ କରୁଥିବାବେଳେ ଯେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ (ନିଜ ଧାମ) ସ୍ଥାପନ କଲେ, ସେହି କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କ ନାମ ‘ନିତ୍ୟା’ ନାମରେ ହିଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 22

सा हि नित्यास्वरूपेण कालव्याप्तिकरी परा / सर्वं कलयते देवी कलनाङ्कतया जगत्

ସେହି ପରାଦେବୀ ନିତ୍ୟାସ୍ୱରୂପେ କାଳରେ ବ୍ୟାପ୍ତି କରୁଥାନ୍ତି; ଦେବୀ ନିଜ ‘କଳନା’ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ମାପି ନିୟମିତ କରନ୍ତି।

Verse 23

नित्यानाच महाराज्ञी नित्या यत्र न तद्भिदा / अतस्तदीयनाम्ना तु सनामा प्रथिता पुरा

ହେ ମହାରାଜ, ଯେଉଁଠାରେ ‘ନିତ୍ୟା’ ଅଛନ୍ତି ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସହିତ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ; ତେଣୁ ତାଙ୍କର ନାମରେ ହିଁ ଏହା (ସ୍ଥଳ/ଦେବୀ) ପୁରାତନକାଳରୁ ‘ସନାମା’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 24

कामेश्वरीपुरी चैव भगमालापुरी तथा / नित्यक्लिन्नापुरीत्यादिनामानि प्रथितान्यलम्

କାମେଶ୍ୱରୀପୁରୀ, ଭଗମାଳାପୁରୀ ଏବଂ ନିତ୍ୟକ୍ଲିନ୍ନାପୁରୀ ଆଦି ନାମଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 25

अतो नामानि वर्णेन योग्ये पुण्यतमे दिने / महाशिल्पप्रकारेण पुरीं रचयतां शुभाम्

ଏହେତୁ ସେହି ନାମମାନଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ଯୋଗ୍ୟ ଓ ପରମ ପୁଣ୍ୟମୟ ଦିନରେ, ମହାଶିଳ୍ପ ପ୍ରକାରେ ଶୁଭ ପୁରୀ ରଚନା କରନ୍ତୁ।

Verse 26

इति कारणकृत्येन्द्रैर्ब्रह्मविष्णुमहेश्वरैः / प्रोक्तौ तौ श्रीपुरीस्थेषु तेषु क्षेत्रेषु चक्रतुः

ଏହିପରି କାରଣକାର୍ଯ୍ୟର ଅଧିପତି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ; ଏବଂ ସେ ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରୀପୁରୀସ୍ଥିତ ସେହି ସେହି କ୍ଷେତ୍ରମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।

Verse 27

अथ श्रीपुरविस्तारं पुराधिष्ठातृदेवताः / कथयाम्यहमाधार्य लोपामुद्रापते शृणु

ଏବେ ମୁଁ ଶ୍ରୀପୁରୀର ବିସ୍ତାର ଓ ପୁରୀର ଅଧିଷ୍ଠାତୃ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହୁଛି; ହେ ଲୋପାମୁଦ୍ରାପତି, ଆଧାର କରି ଶୁଣ।

Verse 28

यो मेरुरखिलाधारस्तुङ्गश्चानन्तयोजनः / चतुर्दशजगच्चक्रसंप्रोतनिजविग्रहः

ଯେ ମେରୁ ସମସ୍ତର ଆଧାର, ଅତ୍ୟୁଚ୍ଚ ଏବଂ ଅନନ୍ତ ଯୋଜନ ପରିମାଣର; ଯାହାର ନିଜ ଦେହ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଜଗତ୍-ଚକ୍ରରେ ସଂପ୍ରୋତ।

Verse 29

तस्य चत्वारि शृङ्गाणि शक्रनैरृतवायुषु / मध्यस्थलेषु जातानि प्रोच्छ्रायस्तेषु कथ्यते

ତାହାର ଚାରିଟି ଶୃଙ୍ଗ ଶକ୍ର, ନୈଋତି ଓ ବାୟୁ ଦିଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟସ୍ଥାନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରୋଚ୍ଛ୍ରାୟ (ଉଚ୍ଚତା) କୁହାଯାଉଛି।

Verse 30

पूर्वोक्तशृङ्गत्रितयं शतयोजनमुन्नतम् / शतयोजनविस्तारं तेषु लोकास्त्रयो मताः

ପୂର୍ବେ କୁହାଯାଇଥିବା ତିନିଟି ଶୃଙ୍ଗ ଶତ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଶତ ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ; ସେମାନଙ୍କରେ ତିନି ଲୋକ ଅଛି ବୋଲି ମତ।

Verse 31

ब्रह्मलोको विष्णुलोकः शिवलोकस्तथैव च / एतेषां गृहविन्यासान्वक्ष्याम्यवसरान्तरे

ବ୍ରହ୍ମଲୋକ, ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ଓ ଶିବଲୋକ—ଏମାନେ; ଏମାନଙ୍କର ଗୃହବିନ୍ୟାସ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଅବସରରେ କହିବି।

Verse 32

मध्ये स्थितस्य शृङ्गस्य विस्तारं चोच्छ्रयं शृणु / चतुःशतं योजनानामुच्छ्रितं विस्तृतं तथा

ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଶୃଙ୍ଗର ବିସ୍ତାର ଓ ଉଚ୍ଚତା ଶୁଣ; ସେ ଚାରିଶେ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ସେତେଇ ବିସ୍ତୃତ।

Verse 33

तत्रैव शृङ्गे महति शिल्पिभ्यां श्रीपुरं कृतम् / चतुःशतं योजनानां विस्तृत कुम्भसंभव

ହେ କୁମ୍ଭସମ୍ଭବ! ସେଇ ମହାଶୃଙ୍ଗରେ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ଶ୍ରୀପୁର ନିର୍ମାଣ କଲେ; ତାହା ଚାରିଶେ ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ।

Verse 34

तत्रायं प्रविभागस्ते प्रविविच्य प्रदर्श्यते / प्राकारः प्रथमः प्रोक्तः कालायसविनिर्मितः

ସେଠାରେ ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ବିଭାଗକୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରାଯାଉଛି। ପ୍ରଥମ ପ୍ରାକାର (ପ୍ରାଚୀର) କାଳାୟସ (କଳା ଲୋହା)ରେ ନିର୍ମିତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 35

षट्दशाधिकसाहस्रयोजनायतवेष्टनः / चतुर्दिक्षु द्वार्युतश्च चतुर्योजनमुच्छ्रितः

ତାହାର ବେଷ୍ଟନ ଷୋଳହ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ। ଚାରି ଦିଗରେ ଦ୍ୱାରଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଚାରି ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ।

Verse 36

शालमूलपरीणाहो योजनायुतमब्धिप / शालाग्रस्य तु गव्यूतेर्नद्धवातायनं पृथक्

ହେ ଅବ୍ଧିପ! ଶାଳଦ୍ୱାରର ମୂଳଭାଗର ପରିଣାହ ଦଶ ଯୋଜନ। ଶାଳର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଏକ ଗବ୍ୟୂତି ପରିମାଣରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ବାନ୍ଧା ଭାତାୟନ (ଝରୋକା) ରହିଛି।

Verse 37

शालद्वारस्य चौन्नत्यमेकयोजनमाश्रितम् / द्वारेद्वारे कपाटे द्वे गव्यूत्यर्धप्रविस्तरे

ଶାଳଦ୍ୱାରର ଉଚ୍ଚତା ଏକ ଯୋଜନ ଧରାଯାଇଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାରରେ ଦୁଇଟି କପାଟ ଅଛି, ଯାହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଅର୍ଧ ଗବ୍ୟୂତି।

Verse 38

एकयोजनमुन्नद्धे कालायस विनिर्मिते / उभयोरर्गला चेत्थमर्धक्रोशसमायता

ସେଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ କାଳାୟସ (କଳା ଲୋହା)ରେ ନିର୍ମିତ। ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱର ଅର୍ଗଲା (ତାଳା-ଦଣ୍ଡ) ଏହିପରି ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ଲମ୍ବା।

Verse 39

एवं चतुर्षु द्वारेषु सदृशं परिकीर्तितम् / गोपुरस्य तु संस्थानं कथये कुंभसंभव

ଏଭଳି ଚାରିଟି ଦ୍ୱାରରେ ସମାନ ରୂପ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ହେ କୁମ୍ଭସମ୍ଭବ, ଏବେ ମୁଁ ଗୋପୁରର ସଂସ୍ଥାନ କହୁଛି।

Verse 40

पूर्वोक्तस्य तु शालस्य मूले योजनसंमिते / पार्श्वद्वये योजने द्वे द्वे समादाय निर्मिते

ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଶାଳାର ମୂଳ ଏକ ଯୋଜନ ପରିମିତ; ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦୁଇ-ଦୁଇ ଯୋଜନ ଧରି ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି।

Verse 41

विस्तारमपि तावन्तं संप्राप्तं द्वारगर्भितम् / पार्श्वद्वयं योजने द्वे मध्ये शालस्य योजनम्

ବିସ୍ତାର ମଧ୍ୟ ସେତେଇ, ତାହାରେ ଦ୍ୱାର ଅନ୍ତର୍ଗତ; ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ ଦୁଇ-ଦୁଇ ଯୋଜନ, ମଧ୍ୟରେ ଶାଳାର ଏକ ଯୋଜନ।

Verse 42

मेलयित्वा पञ्च मुने योजनानि प्रमाणतः / पार्श्वद्वयेन सार्धेन क्रोशयुग्मेन संयुतम्

ହେ ମୁନି, ପ୍ରମାଣାନୁସାରେ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ମେଳାଇ; ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ ସହ ଏହା ଦୁଇ କ୍ରୋଶର ଯୁଗ୍ମରେ ସଂଯୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 43

मेलयित्वा पञ्चसंख्यायोजनान्यायतस्तथा / एवं प्राकारतस्तत्र गोपुरं रचितं मुने

ପାଞ୍ଚ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଜନକୁ ଲମ୍ବରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ମେଳାଇ; ହେ ମୁନି, ଏଭଳି ପ୍ରାକାର ଦିଗରେ ସେଠାରେ ଗୋପୁର ରଚିତ ହେଲା।

Verse 44

तस्माद्गोपुरमूलस्य वेष्टो विंशतियोजनः / उपर्युपरि वेष्टस्य ह्रास एव प्रकीर्त्यते

ଏହେତୁ ଗୋପୁରର ମୂଳଭାଗର ବେଷ୍ଟ (ପରିଧି) ବିଶ ଯୋଜନ; ଏବଂ ଉପରୁ ଉପରୁ ବେଷ୍ଟର ପରିମାଣ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ହ୍ରାସ ପାଏ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 45

गोपुरस्योन्नतिः प्रोक्तापञ्चविंशतियोजना / योजनेयोजने द्वारं सकपाटं मनोहरम्

ଗୋପୁରର ଉଚ୍ଚତା ପଞ୍ଚବିଶ ଯୋଜନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୋଜନରେ କପାଟସହିତ ମନୋହର ଦ୍ୱାର ରହେ।

Verse 46

भूमिकाश्चापि तावन्त्यो यथोर्ध्वं ह्राससंयुताः / गोपुराग्रस्य निस्तारो योजनं हि समाश्रितः

ସେତେଇ ଭୂମିକା (ସ୍ତର) ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ଉପରକୁ ଯିବା ସହିତ ହ୍ରାସଯୁକ୍ତ ହୁଏ; ଏବଂ ଗୋପୁର-ଶିଖରର ବିସ୍ତାର ଏକ ଯୋଜନ ଧରାଯାଇଛି।

Verse 47

आयामो ऽपि च तावान्वै तत्र त्रिमुकुटं स्मृतम् / मुकुटस्य तु विस्तारः क्रोशमानो घटोद्भव

ତାହାର ଆୟାମ ମଧ୍ୟ ସେତେଇ; ସେଠାରେ ‘ତ୍ରିମୁକୁଟ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ହେ ଘଟୋଦ୍ଭବ! ମୁକୁଟର ବିସ୍ତାର ଏକ କ୍ରୋଶ ପ୍ରମାଣ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 48

क्रोशद्वयं समुन्नद्धं ह्रासं गोपुरवन्मुने / मुकुटस्यान्तरे क्षोणी क्रोशार्धेन च संमिता

ହେ ମୁନେ! ଗୋପୁର ପରି ହ୍ରାସଯୁକ୍ତ ହୋଇ ତାହା ଦୁଇ କ୍ରୋଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚ ହୁଏ; ଏବଂ ମୁକୁଟମଧ୍ୟର ଭୂମି ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ପ୍ରମାଣ ମାପାଯାଇଛି।

Verse 49

मुकुटं पश्चिमे प्राच्यां दक्षिणे द्वारगोपुरे / दक्षोत्तरस्तु मुकुटाः पश्चिमद्वारगोपुरे

ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାର-ଗୋପୁରରେ ମୁକୁଟ, ଏବଂ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାର-ଗୋପୁରରେ ମଧ୍ୟ ମୁକୁଟ ସ୍ଥାପିତ ହେଉ; ଦକ୍ଷୋତ୍ତର ଭାଗର ମୁକୁଟଗୁଡ଼ିକ ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାର-ଗୋପୁରରେ ବିନ୍ୟସ୍ତ ହେଉ।

Verse 50

दक्षिणद्वारवत्प्रोक्ता उत्तरद्वाःकिरीटिकाः / पश्चिमद्वारवत्पूर्वद्वारे मुकुटकल्पना

ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରରେ ଯେପରି କୁହାଯାଇଛି, ସେପରି ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରରେ କିରୀଟ (ମୁକୁଟ) ରହୁ; ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାର ପରି ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ ମଧ୍ୟ ମୁକୁଟ-କଳ୍ପନା କରାଯାଉ।

Verse 51

कालायसाख्यशालस्यान्तरे मारुतयोजने / अन्तरे कांस्यशालस्य पूर्ववद्गोपुरो ऽन्वितः

କାଳାୟସ ନାମକ ଶାଳାର ଭିତରେ, ଏକ ମାରୁତ-ଯୋଜନ ଅନ୍ତରରେ; ଏବଂ କାଂସ୍ୟ-ଶାଳାର ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ ଗୋପୁର ସହିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହୁ।

Verse 52

शालमूलप्रमाणं च पूर्ववत्परिकीर्तितम् / कांस्यशालो ऽपि पूर्वादिदिक्षु द्वारसमन्विन्तः

ଶାଳାର ମୂଳ-ପ୍ରମାଣ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ କଥିତ; କାଂସ୍ୟ-ଶାଳା ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ଆଦି ଦିଗରେ ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ସମନ୍ୱିତ ହେଉ।

Verse 53

द्वारेद्वारे गोपुराणि पर्वलक्षणभाञ्जि च / कालायसस्य कांस्यस्य योंऽतर्देशः समन्ततः

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାରରେ ପର୍ବ-ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଗୋପୁର ରହୁ; କାଳାୟସ ଓ କାଂସ୍ୟର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅନ୍ତର୍ଦେଶ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ (ଏହି ବିନ୍ୟାସରେ) ସମନ୍ୱିତ ହେଉ।

Verse 54

नानावृक्षमहोद्यानं तत्प्रोक्तं कुम्भसंभव / उद्भिज्जाद्यं यावदस्ति तत्सर्वं तत्र वर्तते

ହେ କୁମ୍ଭସମ୍ଭବ! ନାନାବୃକ୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେଇ ମହୋଦ୍ୟାନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜାଦି ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସବୁ ସେଠାରେ ବର୍ତ୍ତେ।

Verse 55

परंसहस्रास्तरवः सदापुष्पाः सदाफलाः / सदापल्लवशोभाढ्याः सदा सौरभसंकुलाः

ସେଠାରେ ଅତ୍ୟଧିକ ସହସ୍ର ତରୁ ଅଛନ୍ତି—ସଦା ପୁଷ୍ପିତ, ସଦା ଫଳିତ; ସଦା ପଲ୍ଲବଶୋଭାରେ ଭରିତ ଏବଂ ସଦା ସୁଗନ୍ଧରେ ସଙ୍କୁଳ।

Verse 56

चूताः कङ्कोलका लोध्रा बकुलाः कर्णिकारकाः / शिंशपाश्च शिरीषाश्च देवदारुनमेरवः

ସେଠାରେ ଚୂତ (ଆମ୍ବ), କଙ୍କୋଲକ, ଲୋଧ୍ର, ବକୁଳ, କର୍ଣ୍ଣିକାର; ଶିଂଶପା, ଶିରୀଷ ଏବଂ ଦେବଦାରୁ ଓ ମେରୁସମ ବୃକ୍ଷ ଅଛନ୍ତି।

Verse 57

पुन्नागा नागभद्राश्च मुचुकुन्दाश्च कट्फलाः / एलालवङ्गास्तक्कोलास्तथा कर्पूरशाखिनः

ସେଠାରେ ପୁନ୍ନାଗ, ନାଗଭଦ୍ର, ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଓ କଟ୍ଫଳ; ଏବଂ ଏଲା, ଲବଙ୍ଗ, ତକ୍କୋଲ ତଥା କର୍ପୂର-ଶାଖୀ ବୃକ୍ଷ ଅଛନ୍ତି।

Verse 58

पीलवः काकतुण्ड्यश्च शालकाश्चासनास्तथा / काञ्चनाराश्च लकुचाः पनसा हिङ्गुलास्तथा

ସେଠାରେ ପୀଲୁ, କାକତୁଣ୍ଡୀ, ଶାଲକ ଓ ଆସନ; କାଞ୍ଚନାର, ଲକୁଚ, ପନସ ଏବଂ ହିଙ୍ଗୁଲ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 59

पाटलाश्च फलिन्यश्च जटिल्यो जघनेफलाः / गणिकाश्च कुरण्टाश्च बन्धुजीवाश्च दाडिमाः

ପାଟଲା, ଫଲିନୀ, ଜଟିଲୀ ଓ ଜଘନେଫଳା; ତଥା ଗଣିକା, କୁରଣ୍ଟ, ବନ୍ଧୁଜୀବ ଓ ଦାଡିମ (ଡାଳିମ୍ବ) ବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 60

अश्वकर्णा हस्तिकर्णाश्चांपेयाः कनकद्रुमाः / यूथिकास्तालपर्ण्यश्च तुलस्यश्च सदाफलाः

ଅଶ୍ୱକର୍ଣ୍ଣ, ହସ୍ତିକର୍ଣ୍ଣ, ଚାମ୍ପେୟା ଓ କନକଦ୍ରୁମ; ଯୂଥିକା, ତାଳପର୍ଣ୍ଣୀ, ତୁଳସୀ ଏବଂ ସଦାଫଳ ବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 61

तालास्तमालहिन्तालखर्जूराः शरबर्बुराः / इक्षवः क्षीरिणश्चैव श्लेष्मान्तकविभीतकाः

ତାଳ, ତମାଳ, ହିନ୍ତାଳ, ଖର୍ଜୁର ଓ ଶରବର୍ବୁର; ତଥା ଇକ୍ଷୁ (ଆଖୁ), କ୍ଷୀରିଣ ଏବଂ ଶ୍ଲେଷ୍ମାନ୍ତକ-ବିଭୀତକ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 62

हरीत्क्यस्त्ववाक्पुष्प्यो घोण्टाल्यः स्वर्गपुष्पिकाः / भल्लातकाश्च खदिराः शाखोटाश्चन्दनद्रुमाः

ହରୀତକୀ, ଅବାକ୍ପୁଷ୍ପୀ, ଘୋଣ୍ଟାଳୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗପୁଷ୍ପିକା; ତଥା ଭଲ୍ଲାତକ, ଖଦିର, ଶାଖୋଟ ଏବଂ ଚନ୍ଦନ ବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 63

कालागुरुद्रुमाः कालस्कन्धाश्चिञ्चा वदास्तथा / उदुंबरार्जुनाश्वत्थाः शमीवृक्षा ध्रुवाद्रुमाः

କାଳାଗୁରୁ ବୃକ୍ଷ, କାଳସ୍କନ୍ଧ, ଚିଞ୍ଚା ଓ ବଦ; ତଥା ଉଦୁମ୍ବର, ଅର୍ଜୁନ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ଶମୀ ବୃକ୍ଷ ଏବଂ ଧ୍ରୁବ ବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 64

रुचकाः कुटजाः सप्तपर्णाश्च कृतमालकाः / कपित्थास्तिन्तिणी चैवेत्येवमाध्याः सहस्रशः

ରୁଚକ, କୁଟଜ, ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ ଓ କୃତମାଳକ; ତଥା କପିତ୍ଥ ଓ ତିନ୍ତିଣୀ—ଏହିପରି ଆଦି ହଜାରେ ହଜାରେ ଥିଲେ।

Verse 65

नानाऋतुसमाविष्टा देव्याः शृङ्गारहेतवः / नानावृक्षमहोत्सेधा वर्तन्ते वरशाखिनः

ନାନା ଋତୁର ରସରେ ସମାବିଷ୍ଟ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ବନଦେବୀମାନେ ଶୃଙ୍ଗାରର କାରଣ ଥିଲେ; ନାନା ବୃକ୍ଷର ମହାନ ଉଚ୍ଚତାଯୁକ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାଖୀ ବୃକ୍ଷମାନେ ସେଠାରେ ଥିଲେ।

Verse 66

कांस्यशालस्यान्तरोले सप्तयोजनदूरतः / चतुरस्रस्ताम्रशालः सिंधुयोजनमुन्नतः

କାଂସ୍ୟଶାଳର ଅନ୍ତର୍ଭାଗରେ ସାତ ଯୋଜନ ଦୂରେ ଚତୁରସ୍ର ତାମ୍ରଶାଳ ଥିଲା; ସେ ଏକ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ଥିଲା।

Verse 67

अनयोरन्तरक्षोणी प्रोक्ता कल्पकवाटिका / कर्पूरगन्धिभिश्चारुरत्नबीजसमन्वितैः

ଏହି ଦୁଇଟିର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଭୂମି ‘କଳ୍ପକ-ବାଟିକା’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ସେ କର୍ପୂର-ଗନ୍ଧ ଓ ମନୋହର ରତ୍ନ-ବୀଜରେ ସମନ୍ୱିତ ଥିଲା।

Verse 68

काञ्चनत्वक्सुरुचिरैः फलैस्तैः फलिता द्रुमाः / पीतांबराणि दिव्यानि प्रवालान्येव शाखिषु

କାଞ୍ଚନବର୍ଣ୍ଣ ଛାଲରେ ସୁରୁଚିର ଓ ଅତିମନୋହର ଫଳରେ ସେ ବୃକ୍ଷମାନେ ଫଳିତ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଶାଖାରେ ଦିବ୍ୟ ପୀତାମ୍ବର ଓ ପ୍ରବାଳସଦୃଶ କାନ୍ତି ଥିଲା।

Verse 69

अमृतं स्यान्मधुरसः पुष्पाणि च विभूषणम् / ईदृशा वहवस्तत्र कल्पवृक्षाः प्रकीर्तिताः

ସେଠାରେ ଅମୃତ ମଧୁର ରସମୟ ହୁଏ ଏବଂ ପୁଷ୍ପମାନେ ହିଁ ଭୂଷଣ ହୋଇ ଶୋଭା ପାଉଥାନ୍ତି; ଏପରି ଅନେକ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ସେଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 70

एषा कक्षा द्वितीया स्यान्कल्पवापीति नामतः / ताम्रशालस्यान्तराले नागशालः प्रकीर्तिताः

ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ କକ୍ଷ, ‘କଳ୍ପବାପୀ’ ନାମରେ ପରିଚିତ; ତାମ୍ରଶାଳର ଅନ୍ତରାଳରେ ‘ନାଗଶାଳ’ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 71

अनयोरुभयोस्तिर्यगदेशः स्यात्सप्तयोजनः / तत्र संतानवाटी स्यान्कल्पवापीसमाकृतिः

ଏହି ଦୁଇଟିର ମଧ୍ୟରେ ତିର୍ୟକ୍ ଦେଶ ସାତ ଯୋଜନ; ସେଠାରେ ‘ସନ୍ତାନବାଟୀ’ ଅଛି, ଯାହା କଳ୍ପବାପୀ ସଦୃଶ ଆକୃତିର।

Verse 72

तयोर्मध्ये मही प्रोक्ता हरिचन्दनवाटिका / कल्पवाटीसमाकारा फलपुष्पसमाकुला

ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଭୂମି ‘ହରିଚନ୍ଦନବାଟିକା’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏହା କଳ୍ପବାଟୀ ସଦୃଶ ଆକୃତିର, ଫଳ ଓ ପୁଷ୍ପରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 73

एषु सर्वेषु शालेषु पूर्ववद्द्वारकल्पनम् / पूर्ववद्गोपुराणां च मुकुटानां च कल्पनम्

ଏହି ସମସ୍ତ ଶାଳମାନଙ୍କରେ ଦ୍ୱାର-କଳ୍ପନା ପୂର୍ବବତ୍; ଗୋପୁର ଓ ମୁକୁଟମାନଙ୍କର କଳ୍ପନା ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ ଅଟେ।

Verse 74

गोपुरद्वारकॢप्तं च द्वारे द्वारे च संमितिः / आरकूटस्यान्तराले सप्तयोजनदूरतः

ଗୋପୁରଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକ ସୁସଂଯୋଜିତ ଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାରରେ ଯଥୋଚିତ ମାପ-ମିତି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଥିଲା। ଆରକୂଟର ଅନ୍ତରାଳରେ ସେ ସ୍ଥାନ ସାତ ଯୋଜନ ଦୂରେ ଥିଲା।

Verse 75

पञ्चलोहमयः शालः पूर्वशालसमाकृतिः / तयोर्मध्ये मही प्रोक्ता मन्दारद्रुमवाटिका

ପଞ୍ଚଲୋହମୟ ଏକ ଶାଳ ଥିଲା, ଯାହା ପୂର୍ବଶାଳର ସଦୃଶ ଆକୃତିର ଥିଲା। ସେ ଦୁଇଟିର ମଧ୍ୟଭୂମି ‘ମନ୍ଦାର ଦ୍ରୁମବାଟିକା’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 76

पञ्चलोहस्यान्तराले सप्तयोजनदूरतः / रौप्यशालस्तु संप्रोक्तः पूर्वोक्तैर्लक्षणैर्युतः

ପଞ୍ଚଲୋହଶାଳର ଅନ୍ତରାଳରେ ସାତ ଯୋଜନ ଦୂରେ ‘ରୌପ୍ୟଶାଳ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଯାହା ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା।

Verse 77

तयोर्मध्यमही प्रोक्ता पारिजातद्रुवाटिका / दिव्यामोदसुसंपूर्णा फलपुष्पभरोज्ज्वला

ସେ ଦୁଇଟିର ମଧ୍ୟଭୂମି ‘ପାରିଜାତ ଦ୍ରୁମବାଟିକା’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ତାହା ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଫଳ-ପୁଷ୍ପର ଭାରରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା।

Verse 78

रौप्यशालस्यान्तराले सप्तयोजनविस्तरः / हेमशालः प्रकथितः पूर्ववद्द्वारशोभितः

ରୌପ୍ୟଶାଳର ଅନ୍ତରାଳରେ ସାତ ଯୋଜନ ବିସ୍ତାରବିଶିଷ୍ଟ ‘ହେମଶାଳ’ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି; ତାହା ପୂର୍ବବତ୍ ଦ୍ୱାରଶୋଭାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 79

तयोर्मध्ये महीप्रोक्ता कदम्बतरुवाटिका / तत्र दिव्या नीपवृक्षा योजनद्वयमुन्नताः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀରେ କଦମ୍ବତରୁ-ବାଟିକା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ନୀପବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଯେମାନେ ଦୁଇ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ।

Verse 80

सदैव मदिरास्पन्दा मेदुरप्रसवोज्ज्वलाः / येभ्यः कादंबरी नाम योगिनी भोगदायिनी

ସେଗୁଡ଼ିକ ସଦା ମଦିରାର ସ୍ପନ୍ଦନରେ ଭରିତ ଓ ଘନ ପୁଷ୍ପ-ପ୍ରସବର ଦୀପ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଯାହାଠାରୁ ‘କାଦମ୍ବରୀ’ ନାମକ ଯୋଗିନୀ ଭୋଗ ଦାନ କରେ।

Verse 81

विशिष्टा मदिरोद्याना मन्त्रिण्याः सततं प्रिया / ते नीपवृक्षाः सुच्छायाः पत्रलाः पल्लवाकुलाः / आमोदलोलभृङ्गालीझङ्कारैः पूरितोदराः

ମଦିରା-ଉଦ୍ୟାନର ସେଇ ବିଶିଷ୍ଟ ନୀପବୃକ୍ଷମାନେ ମନ୍ତ୍ରିଣୀଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରିୟ। ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର ଛାୟାଯୁକ୍ତ, ପତ୍ରରେ ଘନ, ପଲ୍ଲବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧରେ ଲୋଲ ଭୃଙ୍ଗମାଳାର ଝଙ୍କାରରେ ଭିତର ଭାଗ ପୂରିତ ରହେ।

Verse 82

तत्रैव मन्त्रिणीनाथाया मन्दिरं सुमनोहरम् / कदंबवनवाट्यास्तु विदिक्षुज्वलनादितः

ସେଠାରେ ମନ୍ତ୍ରିଣୀନାଥାଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ମନ୍ଦିର ଅଛି; କଦମ୍ବବନ-ବାଟିକାର ଦିଗଦିଗନ୍ତରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତି ବିସ୍ତାରିତ।

Verse 83

चत्वारि मन्दिराण्युच्चैः कल्पितान्यादिशिल्पिना / एकैकस्य तु गे७स्य विस्तारः पञ्चयोजनः

ଆଦି-ଶିଲ୍ପୀ ଚାରିଟି ଉଚ୍ଚ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୃହର ବିସ୍ତାର ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ।

Verse 84

पञ्चयोजनमायामः सप्तावरणतः स्थितिः / एवमन्यविदिक्षु स्युस्सर्वत्र प्रियकद्रुमाः / निवासनगरी सेयं श्यामायाः परिकीर्तिता

ସେହି ନଗରୀର ଆୟାମ ପଞ୍ଚ ଯୋଜନ; ସପ୍ତ ଆବରଣରେ ଘେରା ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ। ଅନ୍ୟ ଦିଗମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରିୟକ ବୃକ୍ଷ ଅଛି। ଏହା ଶ୍ୟାମା ଦେବୀଙ୍କ ନିବାସ-ନଗରୀ ବୋଲି କୀର୍ତିତ।

Verse 85

सेनार्थं नगरी त्वन्या महापद्माटवीस्थले / यदत्रैव गृह तस्या बहुयोजनदूरतः

ସେନାର କାର୍ଯ୍ୟାର୍ଥେ ମହାପଦ୍ମ ଅଟବୀସ୍ଥଳେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ନଗରୀ ଅଛି। କିନ୍ତୁ ତାହାର ଗୃହ ଏଠାରୁ ବହୁ ଯୋଜନ ଦୂରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 86

श्रीदेव्या नित्यसेवा तु मत्रिण्या न घटिष्यते / अतश्चितामणिगृहोपान्ते ऽपि भवनं कृतम् / तस्याः श्रीमन्त्रनाथायाः सुरत्वष्ट्रा मयेन च

ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କ ନିତ୍ୟସେବା ମତ୍ରିଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଧା ପାଇବ ନାହିଁ ବୋଲି, ଚିନ୍ତାମଣି-ଗୃହର ନିକଟରେ ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଭବନ ନିର୍ମିତ ହେଲା। ସେହି ଭବନ ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀମନ୍ତ୍ରନାଥାଙ୍କ ପାଇଁ ସୁର-ତ୍ୱଷ୍ଟା ଓ ମୟ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ।

Verse 87

श्रीपुरे मन्त्रेणी देव्या मन्दिरस्य गुणान्बहुन् / वर्णयिष्यति को नाम यो द्विजिह्वासहस्रवान्

ଶ୍ରୀପୁରରେ ଦେବୀ ମତ୍ରିଣୀଙ୍କ ମନ୍ଦିରର ଅନେକ ଗୁଣ କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ? ସହସ୍ର ଜିହ୍ୱା ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମାତ୍ର ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ।

Verse 88

कादंबरीमदाताम्रनयनाः कलवीणया / गायन्त्यस्तत्र खेलन्ति मान्यमातङ्गकन्यकाः

କାଦମ୍ବରୀ ମଦରେ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ନୟନ ହୋଇଥିବା ମାନ୍ୟ ମାତଙ୍ଗ-କନ୍ୟାମାନେ ମଧୁର ବୀଣା ସହିତ ସେଠାରେ ଗାଇ ଗାଇ କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି।

Verse 89

अगस्त्य उवाच मातङ्गो नाम कःप्रोक्तस्तस्य कन्याः कथं च ताः / सेवन्ते मन्त्रिणीनाथां सदा मधुमदालसाः

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— ‘ମାତଙ୍ଗ’ ନାମ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ? ତାହାର କନ୍ୟାମାନେ କିଏ ଏବଂ ସେମାନେ କେମିତି? ସେମାନେ ସଦା ମଧୁମଦରେ ଆଳସ୍ୟଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ମନ୍ତ୍ରିଣୀ-ନାଥାଙ୍କୁ କିପରି ସେବନ କରନ୍ତି?

Verse 90

हयग्रीव उवाच मतङ्गो नाम तपसामेकराशिस्तपोधनः / महाप्रभावसंपन्नो जगत्सर्जनलंपटः

ହୟଗ୍ରୀବ କହିଲେ— ‘ମତଙ୍ଗ’ ନାମରେ ସେ ତପସ୍ୟାର ଏକମାତ୍ର ରାଶି, ତପୋଧନ; ମହାପ୍ରଭାବସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଜଗତ୍-ସୃଜନରେ ଆସକ୍ତ।

Verse 91

तपः शक्त्यात्तधिया च सर्वत्राज्ञाप्रवर्त्तकः / तस्य पुत्रस्तु मातङ्गो मुद्रिणीं मन्त्रिनायिकाम्

ତପଃଶକ୍ତି ଓ ସେହି ବୁଦ୍ଧିଦ୍ୱାରା ସେ ସର୍ବତ୍ର ଆଜ୍ଞା ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମାତଙ୍ଗ, ମନ୍ତ୍ରିଣୀ-ନାୟିକା ମୁଦ୍ରିଣୀଙ୍କୁ…

Verse 92

। घोरैस्तपोभिरत्यर्थं पूरयामास धीरधीः / मतङ्गमुनिपुत्रेण सुचिरं समुपासिता

ଧୀରବୁଦ୍ଧି (ମୁଦ୍ରିଣୀ) ଘୋର ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ମାତଙ୍ଗମୁନିଙ୍କ ପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘକାଳ ଭଲଭାବେ ଉପାସନା କଲେ।

Verse 93

मन्त्रिणी कृतसान्निध्या वृणीष्व वरमित्यशात् / सो ऽपिसर्वमुनिश्रेष्ठो मातङ्गस्तपसां निधिः / उवाच तां पुरो दत्तसान्निध्यां श्यामलांबिकाम्

ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥିବା ମନ୍ତ୍ରିଣୀ କହିଲେ— “ବର ଚୟନ କର।” ତେବେ ତପସ୍ୟାର ନିଧି, ସର୍ବମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାତଙ୍ଗ, ସମ୍ମୁଖରେ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଦେଇଥିବା ଶ୍ୟାମଲାମ୍ବିକାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 94

मातङ्गमहामुनिरुवाच देवी त्वत्स्मृतिमात्रेण सर्वाश्च मम सिद्धयः / जाता एवाणिमाद्यास्ताः सर्वाश्चान्या विभूतयः

ମାତଙ୍ଗ ମହାମୁନି କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ! ତୁମ ସ୍ମୃତିମାତ୍ରେ ମୋର ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଅଣିମାଦି ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ବିଭୂତି ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 95

प्रापणीयन्न मे किञ्चिदस्त्यंबभुवनत्रये / सर्वतः प्राप्तकालस्य भवत्याश्चरितस्मृतेः

ହେ ଅମ୍ବା! ତ୍ରିଭୁବନରେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାପ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ; କାରଣ ତୁମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚରିତ୍ର ସ୍ମରଣ କଲେ, ସମୟ ପ୍ରାପ୍ତ ସବୁକିଛି ମୋତେ ସର୍ବତ୍ର ମିଳିଯାଏ।

Verse 96

अथापि तव सांनिध्यमिदं नो निष्फलं भवेत् / एवं परं प्रार्थये ऽहं तं वरं पूरयांबिके

ତଥାପି ତୁମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଆମ ପାଇଁ ନିଷ୍ଫଳ ନ ହେଉ; ଏହିପରି ମୁଁ ପରମ ବର ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି—ହେ ଅମ୍ବିକେ, ସେ ବର ପୂରଣ କର।

Verse 97

पूर्वं हिमवता सार्थं सौहार्दं परिहासवान् / क्रीडामत्तेन चावाच्यैस्तत्र तेन प्रगल्भितम्

ପୂର୍ବେ ହିମବାନଙ୍କ ସହ ମୋର ସୌହାର୍ଦ୍ୟ ହାସ୍ୟ-ପରିହାସମୟ ଥିଲା; କିନ୍ତୁ କ୍ରୀଡାମତ୍ତ ହୋଇ ସେଠାରେ ସେ ଅବାଚ୍ୟ କଥାରେ ଧୃଷ୍ଟତା କଲା।

Verse 98

अहङ्गौरीगुरुरिति श्लाघामात्मनि तेनिवान् / तद्वाक्यं मम नैवाभूद्यतस्तत्राधिको गुणः

‘ମୁଁ ଗୌରୀଙ୍କ ଗୁରୁ’ ବୋଲି ତାହାର ଆତ୍ମଶ୍ଲାଘା ହେଲା; କିନ୍ତୁ ସେ କଥା ମୁଁ ମାନିଲି ନାହିଁ, କାରଣ ସେଠାରେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଗୁଣ ଥିଲା।

Verse 99

उभयोर्गुणसाम्ये तु मित्रयोरधिके गुणे / एकस्य कारणाज्जाते तत्रान्यस्य स्पृहा भवेत्

ଦୁଇ ମିତ୍ରଙ୍କର ଗୁଣ ସମାନ ଥିଲେ ସମତା ରହେ; କିନ୍ତୁ ଏକଙ୍କରେ କୌଣସି ଅଧିକ ଗୁଣ ଜନ୍ମିଲେ, ସେହି କାରଣରୁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ମନରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଆକାଂକ୍ଷା ହୁଏ।

Verse 100

गौरीगुरुत्वश्लाघार्थं प्राप्तकामो ऽप्यहं तपः / कृतवान्मन्त्रिणीनाथे तत्त्वंमत्तनया भव

ଗୌରୀଙ୍କ ଗୁରୁତ୍ୱ-ମହିମାର ଶ୍ଲାଘା ପାଇଁ, କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତପ କରିଛି। ହେ ମନ୍ତ୍ରିଣୀନାଥ, ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ମୋ କନ୍ୟା ହେଉ।

Verse 101

यतो मन्नामविख्याता भविष्यसि न संशयः / इत्युक्तं वचनं श्रुत्वा मातङ्गस्य महामुनेः / तथास्त्विति तिरोघत् स च प्रीतो ऽभवन्मुनिः

‘ତୁମେ ମୋ ନାମରେ ନିଶ୍ଚୟ ଖ୍ୟାତିଲାଭ କରିବ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ’—ମହାମୁନି ମାତଙ୍ଗଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ସେ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ କହି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲା; ମୁନି ମଧ୍ୟ ପ୍ରୀତ ହେଲେ।

Verse 102

मातङ्गस्य महर्षेस्तु तस्य स्वप्ने तदा मुदा / तापिच्छमञ्जरीमेकां ददौ कर्णावतंसतः

ସେତେବେଳେ ମହର୍ଷି ମାତଙ୍ଗଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଆନନ୍ଦରେ, କାନର ଅଳଙ୍କାର ପାଇଁ ତାପିଚ୍ଛର ଗୋଟିଏ ମଞ୍ଜରୀ ଦାନ କଲା।

Verse 103

तत्स्वप्नस्य प्रभावेण मातङ्गस्य सधर्मिणी / नाम्ना सिद्धिमती गर्भे लघुश्यामामधारयत्

ସେହି ସ୍ୱପ୍ନର ପ୍ରଭାବରେ ମାତଙ୍ଗଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ ‘ସିଦ୍ଧିମତୀ’ ଗର୍ଭରେ ‘ଲଘୁଶ୍ୟାମା’କୁ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 104

तत एव समुत्पन्ना मातङ्गी तेन कीर्तिताः / लघुश्यामेति सा प्रोक्त श्यामा यन्मूलकन्दभूः

ସେଠାରୁ ହିଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସେ ‘ମାତଙ୍ଗୀ’ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲେ। ସେ ‘ଲଘୁଶ୍ୟାମା’ ବୋଲି କୁହାଗଲା; କାରଣ ସେ ଶ୍ୟାମା ମୂଳକନ୍ଦରୁ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ।

Verse 105

मातङ्गकन्यका हृद्याः कोटीनामपि कोटिशः / लघुश्यामा महाश्यामामातङ्गी वृन्दसंयुताः / अङ्गशक्तित्वमापन्नाः सेवन्ते प्रियकप्रियाम्

ମାତଙ୍ଗଙ୍କ ହୃଦୟହାରୀ କନ୍ୟାମାନେ କୋଟିରୁ କୋଟି। ଲଘୁଶ୍ୟାମା, ମହାଶ୍ୟାମା, ମାତଙ୍ଗୀ—ବୃନ୍ଦସହିତ—ଅଙ୍ଗଶକ୍ତିତ୍ୱ ପାଇ ‘ପ୍ରିୟକପ୍ରିୟା’ ଦେବୀଙ୍କୁ ସେବନ କରନ୍ତି।

Verse 106

इति मातङ्गकन्यानामुत्पत्तिः कुंभसंभव / कथिताः सप्तकक्षाश्च शाला लोहादिनिर्मिताः

ହେ କୁମ୍ଭସମ୍ଭବ! ଏଭଳି ମାତଙ୍ଗକନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥିତ ହେଲା। ଏବଂ ଲୋହା ଆଦିରେ ନିର୍ମିତ ସପ୍ତକକ୍ଷା ଶାଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ।