Shloka 61
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
दिव्ये च मानुषे चैव विषये पञ्चलक्षणे / अप्रद्वेषो ऽनभिष्वङ्गः कर्त्तव्यो दोषदर्शनात्
Transliteration
divye ca mānuṣe caiva viṣaye pañcalakṣaṇe / apradveṣo 'nabhiṣvaṅgaḥ karttavyo doṣadarśanāt
Translation
ଦିବ୍ୟ ଓ ମାନୁଷ—ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଣ ବିଷୟମାନଙ୍କରେ ଦୋଷ ଦେଖି ନ ଦ୍ୱେଷ, ନ ଆସକ୍ତି—ଏହା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।
Word by Word
दिव्येin the divine (objects)
दिव्ये:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
मानुषेin the human (objects)
मानुषे:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeAdjective
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed/also
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphatic particle)
विषयेin the sphere/object
विषये:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootविषय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
पञ्चलक्षणेhaving five marks
पञ्चलक्षणे:
Adhikarana (अधिकरण/Locative qualifier)
TypeAdjective
Rootपञ्चलक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषण; समासः—पञ्च + लक्षण (बहुव्रीहि: 'having five characteristics')
अप्रद्वेषःnon-hatred
अप्रद्वेषः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअप्रद्वेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; (अ-प्रद्वेष = द्वेषाभावः)
अनभिष्वङ्गःnon-attachment
अनभिष्वङ्गः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअनभिष्वङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; (अन-भिष्वङ्ग = आसक्त्यभावः)
कर्तव्यःshould be practiced/done
कर्तव्यः:
Kriya (क्रिया/Predicative obligation)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → कर्तव्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/obligatory), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधिलिङ्गार्थः—'should be done'
दोषदर्शनात्from seeing faults
दोषदर्शनात्:
Apadana (अपादान/Ablative-cause)
TypeNoun
Rootदोषदर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; समासः—दोष + दर्शन (षष्ठी-तत्पुरुष)