Shloka 2
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
यथेदं कुरुते व्यक्तं सुसूक्ष्मं विश्वमीश्वरः / अव्यक्तं ग्रसते व्यक्तं प्रत्याहारे च कृत्स्नशः
Transliteration
yathedaṃ kurute vyaktaṃ susūkṣmaṃ viśvamīśvaraḥ / avyaktaṃ grasate vyaktaṃ pratyāhāre ca kṛtsnaśaḥ
Translation
ଯେପରି ଈଶ୍ୱର ଏହି ଅତିସୂକ୍ଷ୍ମ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟକ୍ତ ରୂପେ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି, ସେପରି ପ୍ରତ୍ୟାହାରରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟକ୍ତକୁ ଗ୍ରସି ନେଇଥାଏ।
Word by Word
यथाas
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान/प्रकारवाचक अव्यय (adverb: 'as/how')
इदम्this (universe/this state)
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
कुरुतेmakes/does
कुरुते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
व्यक्तम्manifest
व्यक्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootव्यक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; (agreeing with इदम् understood as object)
सुसूक्ष्मम्very subtle
सुसूक्ष्मम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + सूक्ष्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारयः/उपसर्गपूर्वक विशेषण (अतिशयेन सूक्ष्मम्)
विश्वम्the universe
विश्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
ईश्वरःthe Lord
ईश्वरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अव्यक्तम्unmanifest
अव्यक्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअ-व्यक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
ग्रसतेswallows/absorbs
ग्रसते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootग्रस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
व्यक्तम्the manifest (state)
व्यक्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootव्यक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
प्रत्याहारेin the withdrawal (reabsorption)
प्रत्याहारे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रत्याहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
कृत्स्नशःentirely
कृत्स्नशः:
Prakara (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootकृत्स्नशस् (अव्यय)
Formप्रकार/परिमाणवाचक अव्यय (adverb: 'entirely, wholly')