Shloka 100
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
हीयमानं समालोक्य गजासुरभुजाबलम् / वर्धमानं च तद्वीर्यं विशुक्रः प्रपलायितः
Transliteration
hīyamānaṃ samālokya gajāsurabhujābalam / vardhamānaṃ ca tadvīryaṃ viśukraḥ prapalāyitaḥ
Translation
ଗଜାସୁରର ଭୁଜବଳ କ୍ଷୀଣ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଏବଂ (ଗଣେଶ୍ୱରଙ୍କ) ବୀର୍ୟ ବଢ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ବିଶୁକ୍ର ଭୟରେ ପଳାଇଗଲା।
Word by Word
हीयमानम्being diminished
हीयमानम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootहीयमान (कृदन्त, √हा धातु)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्; वर्तमानकाले शानच्/मान-प्रत्ययः (passive/ātmanepada participle): ‘being diminished’
समालोक्यhaving seen
समालोक्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootसम्-आ-√लोक् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) अव्ययम्
गजासुर-भुजा-बलम्the strength of Gajāsura’s arms
गजासुर-भुजा-बलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगजासुर (प्रातिपदिक) + भुजा (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्; तत्पुरुषः (गजासुरस्य भुजायाः बलम्)
वर्धमानम्increasing
वर्धमानम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootवर्धमान (कृदन्त, √वृध् धातु)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्; वर्तमानकाले शानच्/मान-प्रत्ययः: ‘increasing’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्; सर्वनाम; ‘वीर्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्
वीर्यम्valor / power
वीर्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवीर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्
विशुक्रःViśukra
विशुक्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविशुक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) एकवचनम्; व्यक्तिनाम
प्रपलायितःfled away
प्रपलायितः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√पलाय् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्) आत्मनेपदम्; प्रथमपुरुषः (3rd) एकवचनम्; (रूपेण क्त-प्रत्ययान्त-प्रायः) ‘fled away’