Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 22
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
एतेन क्रमयोगेन भूम्यर्द्धे दक्षिणोत्तरे / उदयास्तमने नित्यमहोरात्रं विशत्यपः
Transliteration
etena kramayogena bhūmyarddhe dakṣiṇottare / udayāstamane nityamahorātraṃ viśatyapaḥ
Translation
ଏହି କ୍ରମଯୋଗରେ ପୃଥିବୀର ଦକ୍ଷିଣ-ଉତ୍ତର ଅର୍ଧରେ ଜଳ ନିତ୍ୟ ଉଦୟ-ଅସ୍ତମନ ଦ୍ୱାରା ଅହୋରାତ୍ରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
Word by Word
एतेनby this
एतेन:
करणम् (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (करण) एकवचनम्; demonstrative pronoun, Instrumental singular
क्रमयोगेनby the orderly process
क्रमयोगेन:
करणम् (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootक्रम (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (क्रमस्य योगः) / determinative compound; Instrumental singular
भूमि-अर्धेin the half of the earth
भूमि-अर्धे:
अधिकरणम् (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक) + अर्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी (अधिकरण) एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (भूमेः अर्धम्) / Locative singular
दक्षिण-उत्तरेsouthern and northern
दक्षिण-उत्तरे:
विशेषणम् (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक) + उत्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम्; द्वन्द्वसमासः (दक्षिणं च उत्तरं च) used adjectivally; Locative singular qualifying भूम्यर्धे
उदय-अस्तमनेat sunrise and sunset
उदय-अस्तमने:
अधिकरणम् (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootउदय (प्रातिपदिक) + अस्तमन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम्; द्वन्द्वसमासः (उदयः च अस्तमनम् च) / Locative singular
नित्यम्always
नित्यम्:
क्रियाविशेषणम् (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formअव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb)
अहः-रात्रम्day and night (the day-night cycle)
अहः-रात्रम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअहन् (प्रातिपदिक) + रात्रि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (कर्म) एकवचनम्; द्वन्द्वसमासः (अहश्च रात्रिश्च) / Accusative singular
विशतिenters
विशति:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootविश् (धातु)
Formलट्-लकारः (वर्तमानकालः), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
अपःwaters
अपः:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम् (वेदिक-रूपम्; सामान्यतः आपः); Accusative plural