Adhyaya 2
Naimiṣa-satra Praśna–Prativacana (The Sages’ Questions at Naimiṣa and Sūta’s Reply)
ଅଧ୍ୟାୟ ୨ ଏକ ଭୂମିକା ଓ ସ୍ଥାନ-ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ତପୋଧନ ଋଷିମାନେ ସୂତଙ୍କୁ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ସତ୍ରଯଜ୍ଞର ସ୍ଥାନ, ଅବଧି ଓ ପରିସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି। ସୂତ ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି—ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି-ସଙ୍କଳ୍ପ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ, ଦୀର୍ଘକାଳ ଚାଲୁଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟକର ଯଜ୍ଞ, ଯାହା ନୈମିଷ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ପରେ ନୈମିଷର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ତରତରେ ଆସେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସନ୍ନିଧି, ଅଞ୍ଚଳସଂପୃକ୍ତ ମହାପୁରୁଷ ଓ ପ୍ରସଙ୍ଗ, ଏବଂ ଧର୍ମଚକ୍ରର ‘ନେମି’ ସେଠାରେ ଖସିଯାଇଥିବା କଥାରୁ “ନୈମିଷ” ନାମର ବ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି। ଗୋମତୀ, ରୋହିଣୀ ପରି ନଦୀ ଓ ବଂଶପରମ୍ପରା ସ୍ଥାନଚିହ୍ନ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ବଂଶକଥା ପାଇଁ ସ୍ମୃତି-ସୂତ୍ର ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ପୁରୂରବାଙ୍କ ରାଜ୍ୟକାଳ ଓ ସତ୍ରର ଅବଧି ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞକାଳକୁ ରାଜବଂଶକାଳ ସହ ମେଳାଯାଏ—ସୃଷ୍ଟିକାଳ, ତୀର୍ଥଭୂଗୋଳ ଓ ବଂଶକାଳକୁ ଏକ ପୁରାଣୀୟ କଥାମାନଚିତ୍ରରେ ଏକତ୍ର କରିବା ପ୍ରଣାଳୀ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे प्रथमे प्रक्रियापादे कृत्यसमुद्देशो नाम प्रथमो ऽध्यायः प्रत्यवोचन्पुनः सूतमृषयस्ते तपोधनाः / कुत्र सत्रं समभत्तेवषामद्भुतकर्मणाम्
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣରେ, ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ପୂର୍ବଭାଗର ପ୍ରଥମ ପ୍ରକ୍ରିୟାପାଦର ‘କୃତ୍ୟସମୁଦ୍ଦେଶ’ ନାମ ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ। ପୁନଃ ତପୋଧନ ଋଷିମାନେ ସୂତଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ଆପଣମାନଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତକର୍ମା ଋଷିମାନଙ୍କ ସତ୍ର କେଉଁଠି ହୋଇଥିଲା?”
Verse 2
कियन्तं चैव तत्कालं कथं च समवर्त्तत / आचचक्षे पुराणं च कथं तत्सप्रभञ्जनः
ସେ ସମୟ କେତେ ଥିଲା ଏବଂ ସବୁ କିପରି ଘଟିଲା? ତଥା ସପ୍ରଭଞ୍ଜନ ସେ ପୁରାଣ କିପରି କହିଲେ—ଏହା କହନ୍ତୁ।
Verse 3
आचख्यौ विस्तरेणैव पर कौतूहलं हि नः / इति संचोदितः सूतः प्रत्युवाच शुभं वचः
ହେ ମହାତ୍ମନ୍, ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ; ଆମର ଅତ୍ୟଧିକ କୌତୂହଳ। ଏଭଳି ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସୂତ ଶୁଭ ବଚନରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
Verse 4
शृणुध्वं यत्र ते धीरा मेनिरे मन्त्रमुत्तमम् / यावन्तं चाभवत्कालं यथा च समवर्तत
ଶୁଣନ୍ତୁ—ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଧୀରମାନେ ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ରକୁ ମାନିଥିଲେ; ସେ କାଳ କେତେ ଥିଲା ଏବଂ କିପରି ଘଟିଲା।
Verse 5
सिसृक्षमाणो विश्वं हि यजते विसृजत्पुरा / सत्रं हि ते ऽतिपुण्यं च सहस्रपरिवत्सरान्
ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସୃଷ୍ଟି ପୂର୍ବରୁ ସେ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ସେମାନଙ୍କର ଅତିପୁଣ୍ୟ ସତ୍ର ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଚାଲିଲା।
Verse 6
तपोगृहपतेर्यत्र ब्रह्मा चैवाभवत्स्वयम् / इडाया यत्र पत्नीत्वं शामित्रं यत्र बुद्धिमान्
ଯେଉଁଠାରେ ତପୋଗୃହପତି ଭାବେ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ହେଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ଇଡା ପତ୍ନୀତ୍ୱ ପାଇଲେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଶାମିତ୍ର ଥିଲେ।
Verse 7
मृत्युश्चके महातेजास्तस्मिन्सत्रे महात्मनाम् / विबुधाश्चोषिरे तत्र सहस्रपरिवत्सरान्
ସେହି ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ସତ୍ରରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ଦେବଗଣ ସେଠାରେ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ରହିଲେ।
Verse 8
भ्रमतो धर्मचक्रस्य यत्र नेमिरशीर्यत / कर्मणा तेन विख्यातं नैमिषं मुनिपूजितम्
ଘୂରୁଥିବା ଧର୍ମଚକ୍ରର ନେମି ଯେଉଁଠାରେ କ୍ଷୟ ହେଲା, ସେହି କର୍ମରୁ ସେ ସ୍ଥାନ ‘ନୈମିଷ’ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ, ମୁନିପୂଜିତ।
Verse 9
यत्र सा गोमती पुण्या सिद्धचारणसेविता / रोहिणी स सुता तत्र गोमती साभवत् क्षणात्
ଯେଉଁଠାରେ ସେ ପୁଣ୍ୟା ଗୋମତୀ ସିଦ୍ଧ-ଚାରଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ଥିଲା, ସେଠାରେ ରୋହିଣୀର ସେ କନ୍ୟା କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଗୋମତୀ ହୋଇଗଲା।
Verse 10
शक्तिर्ज्येष्ठा समभवद्वसिष्ठस्य महात्मनः / रुन्धत्याः सुतायात्रादानमुत्तमतेजसः
ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତି ହେଲେ; ସେ ରୁନ୍ଧତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଉତ୍ତମ ତେଜସ୍ବୀ, ରକ୍ଷକ ଓ ଦାତା ଥିଲେ।
Verse 11
कल्माषपादो नृपतिर्यत्र शक्रश्च शक्तिना / यत्र वैरं समभवद्विश्वामित्रवसिष्ठयोः
ଯେଉଁଠାରେ କଲ୍ମାଷପାଦ ନାମକ ନୃପତି ଥିଲେ ଏବଂ ଶକ୍ତି କାରଣରୁ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ; ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର-ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୈର ଜନ୍ମ ନେଲା।
Verse 12
अदृश्यन्त्यां समभवन्मुनिर्यत्र पराशरः / पराभवो वसिष्ठस्य यस्य ज्ञाने ह्यवर्त्तयत्
ଯେଉଁଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମୁନି ପରାଶର ଜନ୍ମିଲେ; ଯାହାଙ୍କ ଜ୍ଞାନପ୍ରଭାବରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପରାଭବ ମଧ୍ୟ ଘଟିଲା।
Verse 13
तत्र ते मेनिरे शैलं नैमिषे ब्रह्मवादिनः / नैमिषं जज्ञिरे यस्मान्नैमिषीयास्ततः स्मृताः
ସେଠାରେ ନୈମିଷରେ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ସେଇ ଶୈଳକୁ ମାନ୍ୟ କଲେ; ଯେହେତୁ ସେମାନେ ନୈମିଷରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ତେଣୁ ‘ନୈମିଷୀୟ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
Verse 14
तत्सत्रमभवत्तेषां समा द्वादश धीमताम् / पुरूरवसि विक्रान्ते प्रशासति वसुंधराम्
ସେ ଧୀମାନମାନଙ୍କର ସତ୍ରଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଚାଲିଲା; ପରାକ୍ରମୀ ପୁରୂରବା ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ।
Verse 15
अष्टादश समुद्रस्य द्वीपानश्रन् पुरूरवाः / तुतोष नैव रत्नानां लोभादिति हि नः श्रुतम्
ପୁରୂରବା ସମୁଦ୍ରର ଅଷ୍ଟାଦଶ ଦ୍ୱୀପ ଭୋଗ କଲେ; କିନ୍ତୁ ରତ୍ନଲୋଭରୁ ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ନାହିଁ—ଏହିପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
Verse 16
उर्वशी चकमे तं च देवदूतप्रचोदिता / आजहार च तत्सत्रमुर्वश्या सह संगतः
ଦେବଦୂତର ପ୍ରେରଣାରେ ଉର୍ବଶୀ ତାଙ୍କୁ କାମନା କଲେ; ଉର୍ବଶୀ ସହ ସଙ୍ଗତ ହୋଇ ସେ ସେଇ ସତ୍ରକୁ ଆଣିଲେ/ଯାଇଲେ।
Verse 17
तस्मिन्नरपतौ सत्रे नैमिषीयाः प्रचक्रिरे / यं गर्भं सुषुवे गङ्गा पावकाद्दीप्ततेजसम्
ସେହି ନରପତିଙ୍କ ସତ୍ରରେ ନୈମିଷୀୟ ଋଷିମାନେ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଗଙ୍ଗା ପାବକରୁ ଜନିତ ଦୀପ୍ତତେଜ ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରସବ କଲା।
Verse 18
तत्तुल्यं पर्वते न्यस्तं हिरण्यं समपद्यत / हिरण्मयं ततश्चके यज्ञवाटं महात्मनाम्
ତାହା ସମାନ ପର୍ବତରେ ନ୍ୟସ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ତାପରେ ମହାତ୍ମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହିରଣ୍ମୟ ଯଜ୍ଞବାଟ ନିର୍ମିତ ହେଲା।
Verse 19
विश्वकर्मा स्वयन्देवो भावनो लोकभावनः / स प्रविश्य ततः सत्रे तेषाममिततेजसाम्
ସ୍ୱୟଂଦେବ ବିଶ୍ୱକର୍ମା—ଭାବନ, ଲୋକଭାବନ—ସେ ଅମିତତେଜସ୍ୱୀ ଋଷିମାନଙ୍କ ସତ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 20
ऐडः पुरूरवा भेजे तं देशं मृगयां चरन् / तं दृष्ट्वा महादाश्वर्यं यज्ञवाटं हिरण्मयम्
ଐଡ ପୁରୂରବା ମୃଗୟା କରୁଥିବାବେଳେ ସେହି ଦେଶକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ମହା ଐଶ୍ୱର୍ୟମୟ ହିରଣ୍ମୟ ଯଜ୍ଞବାଟକୁ ଦେଖିଲେ।
Verse 21
लोभेन हतविज्ञानस्तदादातुमुपाक्रमत् / नैमिषेयास्ततस्तस्य चुक्रुधुर्नृपतिं भृशम्
ଲୋଭରେ ତାହାର ବିବେକ ନଷ୍ଟ ହେଲା ଏବଂ ସେ ତାହା ନେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା। ତେବେ ନୈମିଷେୟ ଋଷିମାନେ ସେହି ନରପତି ଉପରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ କଲେ।
Verse 22
निजघ्नुश्चापि तं क्रुद्धाः कुशवज्रैर्मनीषिणः / तपोनिष्ठाश्च राजानं मुनयो देवचोदिताः
କ୍ରୁଦ୍ଧ ମନୀଷୀମାନେ କୁଶବଜ୍ରରେ ତାକୁ ନିହତ କଲେ; ଦେବଚୋଦିତ ତପୋନିଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡିତ କଲେ।
Verse 23
कुशवज्रौर्विनिष्पिष्टः स राजा व्यजहात्तनुम् / और्वशेयैस्ततस्तस्य युद्धं चक्रे नृपो भुवि
କୁଶବଜ୍ରରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେ ରାଜା ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ପରେ ଔର୍ବଶେୟମାନେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
Verse 24
नहुषस्य महात्मानं पितरं यं प्रचक्षते / स तेष्ववभृथेष्वेव धर्म्मशीलो महीपतिः
ଯାହାକୁ ନହୁଷଙ୍କ ମହାତ୍ମା ପିତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେ ଧର୍ମଶୀଳ ମହୀପତି ସେମାନଙ୍କ ଅବଭୃଥ-ସ୍ନାନରେ ହିଁ ଥିଲେ।
Verse 25
आयुरायभवायाग्र्यमस्मिन् सत्रे नरोत्तमः / शान्तयित्वा तु राजानं तदा ब्रह्मविदस्तथा
ଏହି ସତ୍ରରେ ନରୋତ୍ତମ ଆୟୁରାୟଭବାୟ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଥିଲେ; ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମବିଦମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ।
Verse 26
सत्रमारेभिरे कर्त्तुं पृथ्वीवत्सा त्ममूर्तयः / बभूव सत्रे तेषां तु ब्रह्मचर्यं महात्मनाम्
ପୃଥିବୀକୁ ବତ୍ସ ଭାବି, ସେ ଆତ୍ମମୂର୍ତ୍ତି ମହାତ୍ମାମାନେ ସତ୍ର ଆରମ୍ଭ କଲେ; ସେମାନଙ୍କ ସତ୍ରରେ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।
Verse 27
विश्वं सिसृक्षमाणानां पुरा विस्वसृजामिव / वैखानसैः प्रियसखैर्वाल खिल्यैर्मरीचिभिः
ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ସେହି ପୁରାତନ ବିଶ୍ୱସୃଜକମାନଙ୍କ ପରି, ବୈଖାନସ ପ୍ରିୟସଖା ଓ ବାଲଖିଲ୍ୟ ମରୀଚିମାନଙ୍କ ସହ।
Verse 28
अजैश्च मुनिभिर्जातं सूर्यवैश्वानरप्रभः / वितृदेवाप्सरःसिद्धैर्गन्धर्वोरगचारणैः
ଅଜ ମୁନିମାନଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବୈଶ୍ୱାନର ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ; ଏବଂ ବିତୃଦେବ, ଅପ୍ସରା, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଉରଗ, ଚାରଣମାନଙ୍କ ସହ।
Verse 29
भारतैः शुशुभे राजा देवैरिन्द्रसमो यथा / स्तोत्रशस्त्रैर्गृहैर्देवान्पितॄन्पित्र्यैश्च कर्मभिः
ଭାରତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଶୋଭିତ ହେଲେ; ସ୍ତୋତ୍ର, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଗୃହକର୍ମରେ ଦେବ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପିତୃୟଜ୍ଞୀୟ କର୍ମରେ ଆରାଧନ କଲେ।
Verse 30
आनर्चुःस्म यथाजाति गन्धर्वादीन् यथाविधि / आराधने स सस्मार ततः कर्मान्तरेषु च
ସେମାନେ ଯଥାଜାତି ଗନ୍ଧର୍ବାଦିମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ; ଆରାଧନାରେ ସେ ପରେ ଅନ୍ୟ କର୍ମମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ।
Verse 31
जगुः सामानि गन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः / व्याजह्रुर्मुनयो वाचं चित्राक्षरपदां शुभाम्
ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସାମଗାନ ଗାଇଲେ, ଅପ୍ସରାଗଣ ନୃତ୍ୟ କଲେ; ମୁନିମାନେ ଶୁଭ, ଚିତ୍ରାକ୍ଷରପଦଯୁକ୍ତ ବାଣୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
Verse 32
मन्त्रादि तत्र विद्वांसो जजपुश्च परस्परम् / वितण्डावचनैश्चैव निजघ्नुः प्रतिवादिनः
ସେଠାରେ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ପରସ୍ପର ମନ୍ତ୍ରାଦି ଜପ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ବିତଣ୍ଡାବଚନରେ ପ୍ରତିବାଦୀଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରୁଥିଲେ।
Verse 33
ऋषयश्चैव विद्वांसः शब्दार्थन्यायकोविदाः / न तत्र हारितं किञ्चिद्विविशुर्ब्रह्मराक्षसाः
ସେଠାରେ ଋଷି ଓ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଶବ୍ଦ-ଅର୍ଥ-ନ୍ୟାୟରେ କୋବିଦ; ସେଠାରେ କିଛି ହରଣ ହେଲା ନାହିଁ, ତଥାପି ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 34
नैव यज्ञहरा दैत्या नैव वाजमुखास्त्रिणः / प्रायश्चित्तं दरिद्रं च न तत्र समजायत
ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞହର ଦୈତ୍ୟ ନଥିଲେ, ନ ଥିଲେ ବାଜମୁଖ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ; ସେଠାରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲା ନାହିଁ।
Verse 35
शक्तिप्रज्ञाक्रियायेगैर्विधिराशीष्वनुष्टितः / एवं च ववृधे सत्रं द्वादशाब्दं मनीषिणाम्
ଶକ୍ତି, ପ୍ରଜ୍ଞା ଓ କ୍ରିୟାଯୋଗରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆଶୀର୍ବାଦକର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଲା; ଏଭଳି ମନୀଷୀମାନଙ୍କ ସତ୍ର ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା।
Verse 36
ऋषीणां नैमिषीयाणां तदभूदिव वज्रिणः / वृद्धाद्या ऋत्विजो वीरा ज्योतिष्टोमान् पृथक्पृथक्
ନୈମିଷୀୟ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ତାହା ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଲାଗିଲା; ବୃଦ୍ଧ ଆଦି ବୀର ଋତ୍ୱିଜମାନେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
Verse 37
चक्रिरे पृष्ठगमनाः सर्वानयुतदक्षिणान् / समाप्तयज्ञो यत्रास्ते वासुदेवं महाधिपम्
ସେମାନେ ପଛୁଆ ଗମନ କରି ଦଶହଜାର ଦକ୍ଷିଣା ସହ ସମସ୍ତ ଦାନ କଲେ; ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେଲା ଯେଉଁଠାରେ, ସେଠାରେ ମହାଧିପତି ବାସୁଦେବ ବିରାଜିଥିଲେ।
Verse 38
पप्रच्छुरमितात्मानं भवद्भिर्यदहं द्विजः / प्रचोदितः स्ववंशार्थं स च तानब्रवीत्प्रभुः
ଆପଣମାନଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ମୁଁ ଦ୍ୱିଜ, ସ୍ୱବଂଶାର୍ଥେ ସେଇ ଅମିତାତ୍ମା ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ପଚାରିଲି; ତେବେ ପ୍ରଭୁ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 39
शिष्यःस्वयंभुवो देवः सर्वं प्रत्यक्षदृग्वशी / अणिमादिभिरष्टाभिः सूक्ष्मैरङ्गैः समन्वितः
ସେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଦେବଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ସବୁକିଛି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖୁଥିବା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ; ଅଣିମା ଆଦି ଆଠଟି ସୂକ୍ଷ୍ମ ସିଦ୍ଧିରେ ସମନ୍ୱିତ।
Verse 40
तिर्यग्वातादिभिर्वर्षैः सर्वां ल्लोकान्बिभर्ति यः / सप्तस्कन्धा भृताः शाखाः सर्वतोयाजराजरान्
ଯେ ତିର୍ୟଗ୍ବାତ ଆଦି ବର୍ଷାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କର ସପ୍ତ ସ୍କନ୍ଧ ଓ ଧୃତ ଶାଖା ଅଛି, ସେ ସର୍ବତ୍ର ଜଳସମୃଦ୍ଧ ଓ ଅଜରାମର।
Verse 41
विषयैर् मरुतो यस्य संस्थिताः सप्तसप्तकाः / व्यूहत्रयाणां सूतानां कुर्वन् सत्रं महाबलः
ଯାହାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ବିଷୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ମରୁତମାନେ ସପ୍ତ-ସପ୍ତକ ଭାବେ ସଂସ୍ଥିତ; ସେ ମହାବଳୀ, ତିନି ବ୍ୟୂହର ସୂତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ରଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି।
Verse 42
तेजसश्वाप्युपायानां दधातीह शरीरिणः / प्राणाद्या वृत्तयः पञ्च धारणानां स्ववृत्तिभिः
ସେ ତେଜସର ଉପାୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଶରୀରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧାରଣ କରାନ୍ତି; ପ୍ରାଣାଦି ପାଞ୍ଚ ବୃତ୍ତି ନିଜ-ନିଜ କ୍ରିୟାରେ ଧାରଣ କରେ।
Verse 43
पूर्यमामः शरीराणां धारणं यस्य कुर्वते / आकाशयोनिर्द्विगुणः शाब्दस्पर्शसमन्वितः
ଯେ ଭରିଉଠୁଥିବା ଶରୀରମାନଙ୍କର ଧାରଣ କରେ, ସେ ଆକାଶ-ଯୋନି ଦ୍ୱିଗୁଣ ଓ ଶବ୍ଦ-ସ୍ପର୍ଶ ସହିତ ସମନ୍ୱିତ।
Verse 44
वाचोरणिः समाख्याता शब्दशास्त्रविचक्षणैः / भारत्यार्ः श्लक्ष्णया सर्वान्मुनीन्प्रह्लादयन्निव
ଶବ୍ଦଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତମାନେ ଏହାକୁ ‘ବାଚୋରଣି’ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି; ଯେନେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ମୃଦୁ ବାଣୀରେ ସମସ୍ତ ମୁନିଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଛି।
Verse 45
पुराणज्ञाः सुमनसः पुराणाश्रययुक्तया / पुराम नियता विप्राः कथामकथयद्विभुः
ପୁରାଣଜ୍ଞ, ସୁମନସ୍କ ଓ ପୁରାଣାଶ୍ରୟଯୁକ୍ତ ନିୟତ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବିଭୁ ସେ ପୁରାତନ କଥା କହିଲେ।
Verse 46
एतत्सर्वं यथावृत्तमाख्यानं द्विजसत्तमाः / ऋषीणां च परं चैतल्लोकतत्त्वमनुत्तमम्
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ଏହି ସମସ୍ତ ଆଖ୍ୟାନ ଯଥାଘଟିତ ଭାବେ ଅଟେ; ଏହା ଋଷିମାନଙ୍କର ପରମ ଓ ଲୋକତତ୍ତ୍ୱର ଅନୁତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ।
Verse 47
ब्रह्मणा यत्पुरा प्रोक्तं पुराणं ज्ञानमुत्तमम् / देवतानामृषीणां च सर्वपापप्रमोचनम्
ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ବେ ଯେ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନରୂପ ପୁରାଣ କହିଥିଲେ, ତାହା ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କର ଏବଂ ସର୍ବ ପାପ ମୋଚନକାରୀ।
Verse 48
विस्तरेणानुपूर्व्या च तस्य वक्ष्याम्यनुक्रमम्
ଏବେ ମୁଁ ତାହାର ଅନୁକ୍ରମକୁ ବିସ୍ତାରରେ ଏବଂ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିବି।
Frequently Asked Questions
No full vaṃśa catalogue is completed here; instead the chapter plants dynastic coordinates by naming Purūravas (a key early king in Purāṇic royal chronology) and by invoking sage-line memory (Vasiṣṭha–Śakti–Parāśara) as a preface to later, systematic genealogies.
The chapter emphasizes sacred geography rather than numerical cosmography: it identifies Naimiṣa as the satra-site, marks it through an etymology tied to the dharmacakra’s nemi, and associates it with the Gomatī river system and other localizing narrative tokens.
This Adhyāya is not part of the Lalitopākhyāna segment; it functions as an introductory frame (satra at Naimiṣa) that authorizes transmission and anchors later cosmology and genealogy rather than presenting Śākta vidyās, yantras, or the Bhaṇḍāsura cycle.