Shloka 16
Naimiṣa-satra Praśna–Prativacana
The Sages’ Questions at Naimiṣa and Sūta’s Reply
Devanagari script
उर्वशी चकमे तं च देवदूतप्रचोदिता / आजहार च तत्सत्रमुर्वश्या सह संगतः
Transliteration
urvaśī cakame taṃ ca devadūtapracoditā / ājahāra ca tatsatramurvaśyā saha saṃgataḥ
Translation
ଦେବଦୂତର ପ୍ରେରଣାରେ ଉର୍ବଶୀ ତାଙ୍କୁ କାମନା କଲେ; ଉର୍ବଶୀ ସହ ସଙ୍ଗତ ହୋଇ ସେ ସେଇ ସତ୍ରକୁ ଆଣିଲେ/ଯାଇଲେ।
Word by Word
उर्वशीUrvaśī
उर्वशी:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootउर्वशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चकमेdesired, fell in love (with)
चकमे:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Root√कम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
तम्him
तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction: ‘and’)
देवदूतप्रचोदिताprompted by divine messengers
देवदूतप्रचोदिता:
विशेषण (Qualifier of Urvaśī)
TypeAdjective
Rootदेवदूत + प्रचोदिता (कृदन्त; √चुद्/√चोद् धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी): ‘देवदूतैः प्रचोदिता’ (prompted by divine messengers); क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
आजहारbrought
आजहार:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Root√हृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग: आ-
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
तत्that
तत्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (to ‘सत्रम्’)
सत्रम्sacrificial session
सत्रम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उर्वश्याwith Urvaśī
उर्वश्या:
सहकर्ता/करण (Sahakartṛ/Karaṇa; accompaniment)
TypeNoun
Rootउर्वशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
सहtogether with
सह:
सम्बन्ध (Association marker)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय; सहार्थक (preposition-like indeclinable: ‘with’)
संगतःhaving come together; accompanied
संगतः:
विशेषण (Predicate adjective of implied subject)
TypeAdjective
Rootसंगत (कृदन्त; √गम् धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त; कर्तृवाच्य-विशेषण (predicate of implied male subject, e.g., Purūravas)