Adhyaya 15

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे प्रियव्रतवंशानुकीर्त्तनं नाम चतुदशो ऽध्यायः सूत उवाच एवं प्रजासन्निवेशं श्रुत्वा वै शांशपायनिः / पप्रच्छ नियतं सूतं पृथिव्युद धिविस्तरम्

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣରେ, ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ପୂର୍ବଭାଗର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନୁଷଙ୍ଗପାଦରେ ‘ପ୍ରିୟବ୍ରତବଂଶାନୁକୀର୍ତ୍ତନ’ ନାମ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି ପ୍ରଜା-ନିବେଶ ଶୁଣି ଶାଂଶପାୟନି ନିୟତଭାବେ ସୂତଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ଓ ସମୁଦ୍ରର ବିସ୍ତାର ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।

Verse 2

कति द्वीपा समुद्रा वा पवता वा कति स्मृताः / कियन्ति चैव वर्षाणि तेषु नद्यश्च काः स्मृताः

ଦ୍ୱୀପ କେତେ, ସମୁଦ୍ର କେତେ, ପର୍ବତ କେତେ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି? ତଥା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବର୍ଷ କେତେ, ଏବଂ ସେଠାରେ କେଉଁ କେଉଁ ନଦୀ କୁହାଯାଇଛି?

Verse 3

महा भूतप्रमाणं च लोकालोकं तथैव च / पर्यायं परिमाणं च गतिं चन्द्रार्कयोस्तथा / एतत्प्रबूहि नः सर्वं विस्तरेण यथार्थतः

ମହାଭୂତମାନଙ୍କର ପ୍ରମାଣ, ଲୋକାଲୋକର ସ୍ୱରୂପ, ତାହାର କ୍ରମ ଓ ପରିମାଣ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗତି—ଏ ସବୁ ଆମକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହନ୍ତୁ।

Verse 4

सूत उवाच हन्त वो ऽहं प्रवक्ष्यामि पृथिव्यायामविस्तरम्

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ସଜ୍ଜନମାନେ, ଶୁଣନ୍ତୁ; ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ପୃଥିବୀର ବିସ୍ତାର କହିବି।

Verse 5

संख्यां चैव समुद्राणां द्वीपानां चैव विस्तरम् / द्वीपभेदसहस्राणि सप्तस्वन्तर्गतानि च

ସମୁଦ୍ରମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ଓ ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କର ବିସ୍ତାର, ଏବଂ ସେହି ସାତଟିର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦ୍ୱୀପଭେଦର ସହସ୍ରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ।

Verse 6

न शक्यन्ते क्रमेणेह वक्तुं यैः सततं जगत् / सप्त द्वीपान्प्रवक्ष्यामि चन्द्रादित्यग्रहैः सह

ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ସଦା ଚାଲିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏଠାରେ କ୍ରମେ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ସାତ ଦ୍ୱୀପ କହିବି।

Verse 7

तेषां मनुष्या स्तर्क्केण प्रमाणानि प्रचक्षते / अचिन्त्याः खलु ये भावा न तांस्तर्केण साधयेत्

ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତର୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରମାଣ କହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେ ଭାବଗୁଡ଼ିକ ସତ୍ୟରେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତର୍କରେ ସାଧିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 8

प्रकृतिभ्यः परं यच्च तदचिन्त्यं प्रचक्षते / नववर्षं प्रवक्ष्यामि जंबूद्वीपं यथातथम्

ପ୍ରକୃତିମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଯାହା, ତାହାକୁ ‘ଅଚିନ୍ତ୍ୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବେ ମୁଁ ଯଥାତଥ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ନବବର୍ଷ କହିବି।

Verse 9

विस्तरान्मण्डलाच्चैव योजनैस्तन्निबोधत / शतमेकं सहस्राणां योजनाग्रात्समन्ततः

ତାହାର ବିସ୍ତାର ଓ ମଣ୍ଡଳକୁ ଯୋଜନାରେ ଜାଣ; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତାହା ସହସ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ।

Verse 10

नानाजनपदाकीर्णः पुरैश्च विविधैश्शुभैः / सिद्धचारणसंकीणः पर्वतैरुपशोभितः

ସେ ନାନା ଜନପଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ ଶୁଭ ପୁରୀମାନେ ଯୁକ୍ତ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଭରିଥିବା, ପର୍ବତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 11

सर्वधातुनिबद्धैश्च शिलाजाल समुद्भवैः / पर्वतप्रभवाभिश्च नदीभिः सर्वतस्ततः

ସେଠାରେ ସର୍ବ ଧାତୁରେ ଯୁକ୍ତ, ଶିଳାଜାଳରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ଏବଂ ପର୍ବତପ୍ରଭବ ନଦୀମାନେ ସବୁଦିଗରେ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରବାହିତ ଥିଲେ।

Verse 12

जंबूद्वीपः पृथुः श्रीमान् सर्वतः पृथुमण्डलः / नवभिश्चावृतः सर्वो भुवनैर्भूतभावनैः

ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପ ବିଶାଳ ଓ ଶ୍ରୀମାନ୍; ତାହାର ମଣ୍ଡଳ ସର୍ବତଃ ପ୍ରସାରିତ, ଏବଂ ଭୂତଭାବନ ନବ ଭୁବନଦ୍ୱାରା ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆବୃତ ଥିଲା।

Verse 13

लवणेन समुद्रेण सर्वतः परिवारितः / जंबूद्वीपस्य विस्तारात् समेन तु समन्ततः

ସେ ସର୍ବତଃ ଲବଣ ସମୁଦ୍ରଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ଥିଲା; ଏବଂ ସେହି ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର ପରିମାଣରେ ସମନ୍ତତଃ ସମଭାବେ ପ୍ରସାରିତ ଥିଲା।

Verse 14

प्रागायताः सूपर्वाणः षडिमे वर्षपर्वताः / अवगाढा ह्युभयतः मसुद्रौ पूर्वपश्चिमौ

ଏହି ଛଅ ବର୍ଷପର୍ବତ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ଦୀର୍ଘ, ସୁପର୍ବସନ୍ଧିଯୁକ୍ତ ଥିଲେ; ଏବଂ ସେମାନେ ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ—ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ରରେ—ଗଭୀରଭାବେ ଅବଗାଢ଼ ଥିଲେ।

Verse 15

हिमप्रायश्च हिमवान् हेमकूटश्च हेमवान् / सर्वर्त्तुषु सुखश्चापि निषधः पर्वतो महान्

ହିମରେ ପ୍ରାୟ ଆବୃତ ହିମବାନ୍, ସୁବର୍ଣ୍ଣଶିଖର ହେମକୂଟ ଓ ହେମବାନ୍; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ସୁଖଦ ମହାନ୍ ନିଷଧ ପର୍ବତ।

Verse 16

चतुर्वर्णश्च सौवर्णो मेरुश्चारुतमः स्मृतः / द्वात्रिंशच्च सहस्राणि विस्तीर्णः स च मूर्द्धनि

ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରମଣୀୟ ବୋଲି ମେରୁ ସ୍ମୃତ; ତାହାର ଶିଖର ଦ୍ୱାତ୍ରିଂଶତ୍ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ।

Verse 17

वृत्ताकृतिप्रमाणश्च चतुरस्रः समुच्छ्रितः / नानावर्णास्तु पार्श्वेषु प्रजापतिगुणान्वितः

ତାହାର ପ୍ରମାଣ ବୃତ୍ତାକାର, ଏବଂ ଚତୁରସ୍ର ରୂପେ ଉଚ୍ଚ ଉତ୍ଥିତ; ପାର୍ଶ୍ୱଗୁଡ଼ିକରେ ନାନା ବର୍ଣ୍ଣ ଥାଏ, ଏବଂ ପ୍ରଜାପତି-ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ।

Verse 18

नाभिबन्धनसंभूतो ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः / पूर्वतर्ः श्वेतवर्णश्च ब्राह्मणस्तस्य तेन तत्

ଅବ୍ୟକ୍ତଜନ୍ମ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନାଭିବନ୍ଧନରୁ ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ, ପୂର୍ବଦିଗରେ ସେ ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ତେଣୁ ତାହା ଏପରି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 19

पार्श्वमुत्तरतस्तस्य रक्तवर्मः स्वभावतः / तेनास्य क्षत्त्रभावस्तु मेरोर्नानार्थकारणात्

ତାହାର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସ୍ୱଭାବତଃ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଆବରଣ ଅଛି; ନାନା କାରଣରୁ ତେଣୁ ମେରୁର କ୍ଷତ୍ରିୟ-ଭାବ କୁହାଯାଏ।

Verse 20

पीतश्च दक्षिणेनासौ तेन वैश्यत्वमिष्यते / भृङ्गपत्रनिभश्चापि पश्चिमेन समाचितः

ଦକ୍ଷିଣଦିଗରେ ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ତାହାଦ୍ୱାରା ବୈଶ୍ୟତ୍ୱ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ; ପଶ୍ଚିମଦିଗରେ ଥିବା ଜଣେ ଭୃଙ୍ଗପତ୍ରସଦୃଶ ବର୍ଣ୍ଣବାନ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 21

तेनास्य शूद्रभावः स्यादिति वर्णाः प्रकीर्त्तिताः / वृत्तः स्वभावतः प्रोक्तो वर्णतः परिमाणतः

ତେଣୁ ତାହାର ଶୂଦ୍ରଭାବ ହେବ—ଏଭଳି ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ତାହାର ଆକୃତି ସ୍ୱଭାବତଃ କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣଦ୍ୱାରା ପରିମାଣ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

Verse 22

नीलश्च वैदुर्यमयः श्वेतः घुक्लो हिरण्मयः / मयुरबर्हवर्णस्तु शातकैंभश्च शृङ्गवान्

ଗୋଟିଏ ନୀଳ, ବୈଦୂର୍ୟମଣିମୟ; ଗୋଟିଏ ଶ୍ୱେତ, ଶୁକ୍ଳ ଓ ହିରଣ୍ମୟ; ଗୋଟିଏ ମୟୂରବର୍ହବର୍ଣ୍ଣ; ଆଉ ଗୋଟିଏ ଶାତକୁମ୍ଭସଦୃଶ, ଶୃଙ୍ଗବାନ୍।

Verse 23

एते पर्वतराजानः सिद्धचारणसेविताः / तेषामन्तरविष्कंभो नवसाहस्र उच्यते

ଏମାନେ ପର୍ବତରାଜ; ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ବିସ୍ତାର ନବସାହସ୍ର (ନଅ ହଜାର) ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 24

मध्ये त्विलावृतं नाम महामेरोः समन्तमः / नवैवं तु सहस्राणि विस्तीर्णं सर्वतस्तु तत्

ମଧ୍ୟରେ ‘ଇଲାବୃତ’ ନାମକ ଦେଶ ମହାମେରୁଙ୍କୁ ସମନ୍ତତଃ ଘେରି ରହିଛି। ସେହି ଦେଶ ସବୁ ଦିଗରେ ନବସାହସ୍ର (ନଅ ହଜାର) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 25

मध्ये तस्य महामेरुर्विधूम इव पावकः / वेद्यर्द्धं दक्षिणं मेरोरुत्तरार्द्धं तथोत्तरम्

ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ମହାମେରୁ ଧୂମହୀନ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତ। ମେରୁର ଦକ୍ଷିଣାର୍ଧ ବେଦୀରୂପ, ଉତ୍ତରାର୍ଧ ମଧ୍ୟ ତଥା ଉତ୍ତରଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 26

वर्षाणि यानि षट् चैव तेषां ये वर्षपर्वताः / द्वे द्वे सहस्रे विस्तीर्णा योजनानां समुच्छ्रयात्

ଯେ ଛଅଟି ବର୍ଷ, ସେମାନଙ୍କର ବର୍ଷପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ ଉଚ୍ଚତାର ଅନୁପାତରେ ଦୁଇ ଦୁଇ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ପରିମାଣରେ ବିସ୍ତୃତ।

Verse 27

जंबूद्वीपस्य विस्तारात्तेषामायाम उच्यते / योजनानां सहस्राणि शतं द्वावायतौ गिरी

ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର ଅନୁସାରେ ସେମାନଙ୍କ ଆୟାମ କୁହାଯାଏ; ସେ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ ଲମ୍ବରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନ।

Verse 28

नीलश्च निषधश्चैव ताभ्यां हीनास्तु ये परे / श्वेतश्च हेमकूटश्च हिमवाञ्छृङ्गवांस्तथा

ନୀଳ ଓ ନିଷଧ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ କମ୍ ଥିବା ଅନ୍ୟ ପର୍ବତ—ଶ୍ୱେତ, ହେମକୂଟ, ଏବଂ ଶୃଙ୍ଗବାନ୍ ହିମବାନ୍।

Verse 29

नवती द्वे अशीती द्वे सहस्राण्यायतास्तु तेः / तेषां मध्ये जनपदास्तानि वर्णाणि सप्त वै

ସେମାନଙ୍କ ଲମ୍ବ କ୍ରମେ ବାଣବେ ଓ ବ୍ୟାଶୀ ସହସ୍ର ଯୋଜନ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନପଦ ଅଛି; ସେଗୁଡ଼ିକ ସତ୍ୟେ ସାତ ବର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 30

प्रपातविषमैस्तैस्तु पर्वतैरावृतानि तु / संततानि नदीभेदैरगम्यानि परस्परम्

ସେ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରପାତ-ବିଷମ ପର୍ବତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଏବଂ ନଦୀର ନାନା ଶାଖାରେ ସତତ ବିଭକ୍ତ; ତେଣୁ ପରସ୍ପର ଅଗମ୍ୟ।

Verse 31

वसंति तेषु सत्त्वानि नानाजातीनि सर्वशः / इदं हैमवतं वर्षं भारतं नाम विश्रुतम्

ସେଠାରେ ସର୍ବତ୍ର ନାନାଜାତିର ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ବସନ୍ତି। ଏହି ହୈମବତ ବର୍ଷ ‘ଭାରତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 32

हेमकूटं परं ह्यस्मा न्नान्ना किंषुरुपं स्मृतम् / नैषधं हेमकूटात्तु हरिवर्षं तदुच्यते

ଏହାର ପରେ ‘ହେମକୂଟ’ ଅଛି; ତାହାକୁ ‘କିଂଷୁରୂପ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ହେମକୂଟ ପରେ ‘ନୈଷଧ’; ସେହିଟି ‘ହରିବର୍ଷ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 33

हरिवर्षात्परं चापि मेरोश्व तदिलावृतम् / इलावृतात्पिरं नीलं सम्यकं नाम विश्रुतम्

ହରିବର୍ଷ ପରେ, ମେରୁ ସମୀପରେ ‘ଇଲାବୃତ’ ଅଛି। ଇଲାବୃତ ପରେ ‘ନୀଳ’ ଅଛି, ଯାହା ‘ସମ୍ୟକ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 34

रम्यकात्परतर्ः श्वेतं विश्रुतं तद्धिरण्मयम् / हिरण्मयात्परं चैव शृङ्गवत्तः कुरु स्मृतम्

ରମ୍ୟକ ପରେ ‘ଶ୍ୱେତ’ ଅଛି, ଯାହା ‘ହିରଣ୍ମୟ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ହିରଣ୍ମୟ ପରେ ‘ଶୃଙ୍ଗବତ୍’ ଦିଗର ‘କୁରୁ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 35

धनुःसंस्थे तु विज्ञेये द्वे वर्षे दक्षिणोत्तरे / दीर्घाणि तत्र चत्वारि मध्यमं तदिलावृतम्

ଧନୁଃସଂସ୍ଥାନରେ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଦୁଇଟି ବର୍ଷ (ଦେଶ) ଜ୍ଞେୟ; ସେଠାରେ ଚାରିଟି ଦୀର୍ଘ ଭୂଭାଗ ଅଛି, ମଧ୍ୟରେ ସେଇ ଇଲାବୃତ ଅଛି।

Verse 36

अर्वाक् च निषधस्याथ वेद्यर्द्धं दक्षिणं स्मृतम् / परं नीलवतो यच्च वेद्यर्द्धं तु तदुत्तरम्

ନିଷଧ ପର୍ବତର ଏପାର ଭାଗକୁ ବେଦୀର ଦକ୍ଷିଣାର୍ଧ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ନୀଳବତର ସେପାର ଭାଗକୁ ବେଦୀର ଉତ୍ତରାର୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 37

वेद्यर्द्धे दक्षिणे त्रीणि त्रीणि वर्षाणि चोत्तरे / तयोर्मध्ये तु विज्ञेयो मेरुर्मध्य इलावृतम्

ବେଦୀର ଦକ୍ଷିଣାର୍ଧରେ ତିନିଟି ବର୍ଷ ଏବଂ ଉତ୍ତରାର୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ତିନିଟି; ଦୁହିଁର ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ ଜ୍ଞେୟ, ସେଇ ଇଲାବୃତର ମଧ୍ୟଭାଗ।

Verse 38

दक्षिणेन तु नीलस्य निषधस्योत्तरेम तु / उदगायेतो महाशैलो माल्यवान्नाम नामतः

ନୀଳ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣେ ଏବଂ ନିଷଧର ଉତ୍ତରେ, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ‘ମାଲ୍ୟବାନ୍’ ନାମକ ମହାଶୈଳ ଅଛି।

Verse 39

योजनानां सहस्रं तु आनील निषधायतः / आयामतश्चतुस्त्रिंशत्सहस्राणि प्रकीर्तितः

ନୀଳରୁ ନିଷଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଏକ ସହସ୍ର ଯୋଜନ; ଏହାର ଆୟାମ ବତ୍ତିଶ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତିତ।

Verse 40

तस्य प्रतीच्यां विज्ञेयः पर्वतो गन्धमादनः / आयामतो ऽथ विस्तारान्माल्यवा नितिविश्रुतः

ତାହାର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ ଜ୍ଞେୟ; ଆୟାମ ଓ ବିସ୍ତାର ହେତୁ ‘ମାଲ୍ୟବାନ୍’ ନାମରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 41

परिमण्डलयोर्मेरुर्मध्ये कनकपर्वतः / चतुर्वणः स सौवर्णः चतुरस्रः समुच्छ्रितः

ପରିମଣ୍ଡଳଦ୍ୱୟର ମଧ୍ୟରେ ମେରୁର ମଧ୍ୟଭାଗରେ କନକପର୍ବତ ଅଛି; ସେ ଚତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣ, ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ, ଚତୁରସ୍ର ଓ ଉଚ୍ଚୋନ୍ନତ।

Verse 42

सुमेरुः शुशुभेशुभ्रो राजव त्समधिष्ठितः / तरुणादित्यवर्णाभो विधूम इव पावकः

ସୁମେରୁ ଶୁଭ୍ର ଦୀପ୍ତିରେ ରାଜାସନାଧିଷ୍ଠିତ ପରି ଶୋଭିତ ହେଲା; ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଣ୍ଣ, ଧୂମରହିତ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

Verse 43

योजनानां सहस्राणि चतुरशीतरुच्छ्रितः / प्रविष्टः षोडशाधस्ताद्विस्तृतः षोडशैव तु

ତାହାର ଉଚ୍ଚତା ଚୌରାଶି ହଜାର ଯୋଜନ; ତଳକୁ ଷୋଳ (ହଜାର ଯୋଜନ) ପ୍ରବିଷ୍ଟ, ଏବଂ ବିସ୍ତାର ମଧ୍ୟ ଷୋଳ (ହଜାର ଯୋଜନ) ହିଁ।

Verse 44

शरावसंस्थितत्वात्तु द्वात्रिंशन्मूर्ध्निविस्तृतः / विस्तारात्रिगुणस्तस्य परिणाहः समन्ततः

ଶରାବ (ପାତ୍ର) ସଦୃଶ ସଂସ୍ଥିତି ହେତୁ ତାହାର ଶିରୋଭାଗର ବିସ୍ତାର ବତ୍ତିଶ (ହଜାର ଯୋଜନ); ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତାହାର ପରିଣାହ ସେହି ବିସ୍ତାରର ତ୍ରିଗୁଣ।

Verse 45

मण्डलेन प्रमाणेन त्र्यस्रे मानं तदिष्यते / चत्वारिंशत्सहस्राणि योजनानां समन्ततः

ମଣ୍ଡଳ ପ୍ରମାଣ ଅନୁସାରେ ତ୍ର୍ୟସ୍ରର ମାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚାଳିଶ ହଜାର ଯୋଜନ ବିସ୍ତାର।

Verse 46

अष्टाभिरधिकानि स्युस्त्र्यस्रे मानं प्रकीर्त्तितम् / चतुरस्रेण मानेन परिणाहः समन्ततः

ତ୍ର୍ୟସ୍ରର ମାନ ଆଠ ଅଧିକ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ; ଚତୁରସ୍ର ପ୍ରମାଣରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପରିଣାହ (ପରିଧି) ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

Verse 47

चतुः षष्टिसहस्राणि योजनानां विधीयते / स पर्वतो महादिव्यो दिव्यौषधिसमन्वितः

ତାହାର ପରିମାଣ ଚଉଷଠି ହଜାର ଯୋଜନ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ସେ ପର୍ବତ ମହାଦିବ୍ୟ, ଦିବ୍ୟ ଔଷଧିରେ ସମନ୍ୱିତ।

Verse 48

भुवनैरावृतः सर्वो जातरूपमयैः शुभैः / तत्र देवगणाः सर्वे गन्धर्वोरगराक्षसाः

ସେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଭୁବନଦ୍ୱାରା ଆବୃତ; ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଉରଗ ଓ ରାକ୍ଷସ ଅଛନ୍ତି।

Verse 49

शैलराजे प्रदृश्यन्ते शुभाश्चाप्सरसां गणाः / स तु मेरुः परिवृतो भुवनैर्भूतभावनैः

ଶୈଳରାଜରେ ଶୁଭ ଅପ୍ସରାଗଣ ଦୃଶ୍ୟମାନ; ସେ ମେରୁ ଭୂତଭାବନ ଭୁବନଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ।

Verse 50

चत्वारो यस्य देशा वै चतुःपार्श्वेष्वधिष्ठिताः / भद्राश्वा भरताश्वैव केतुमालाश्च पश्चिमाः

ଯାହାଙ୍କର ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଚାରି ଦେଶ ଅଧିଷ୍ଠିତ—ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, ଭରତାଶ୍ୱ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମେ କେତୁମାଳ।

Verse 51

उत्तराः कुरवश्चैव कृतपुण्यप्रतिश्रयाः / गन्धमादनपर्श्वे तु परैषापरगण्डिका

ଉତ୍ତରେ ଉତ୍ତର କୁରୁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ କୃତପୁଣ୍ୟର ଆଶ୍ରୟ; ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ ପାର୍ଶ୍ୱେ ପରୈଷା ଓ ଅପରଗଣ୍ଡିକା ଅଛି।

Verse 52

सर्वर्त्तुरमणीया च नित्यं प्रमुदिता शिवा / द्वात्रिंशत्तु सहस्राणि योजनैः पूर्वपश्चिमात्

ସେ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ରମଣୀୟ, ସଦା ପ୍ରମୁଦିତ ଓ ଶିବମୟ; ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାର ବିସ୍ତାର ବତ୍ତିଶ ହଜାର ଯୋଜନ।

Verse 53

आयामतश्चतुस्त्रिंशत्सहस्राणि प्रमाणतः / तत्र ते शुभकर्माणः केतुमालाः प्रतिष्ठिताः

ଆୟାମ ପ୍ରମାଣରେ ତାହା ଚଉତ୍ତିଶ ହଜାର ଯୋଜନ; ସେଠାରେ ଶୁଭକର୍ମୀ କେତୁମାଳବାସୀମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 54

तत्र काला नराः सर्वे महासत्त्वा महाबलाः / स्त्रियश्चोत्पल पत्राभाः सर्वास्ताः प्रियदर्शनाः

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପୁରୁଷ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ମହାସତ୍ତ୍ୱ ଓ ମହାବଳୀ; ନାରୀମାନେ ନୀଳ ଉତ୍ପଳପତ୍ର ସଦୃଶ କାନ୍ତିମୟ, ସମସ୍ତେ ପ୍ରିୟଦର୍ଶନା।

Verse 55

तत्र दिव्यो महावृक्षः पनसः पड्रसाश्रयः / ईश्वरो ब्रह्मणः पुत्रः कामचारी मनोजवः

ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ମହାବୃକ୍ଷ—ପନସ—ଅଛି; ଯାହା ଷଡ୍ରସର ଆଶ୍ରୟ। ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଈଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି; ସେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବିଚରଣକାରୀ ଓ ମନୋବେଗୀ।

Verse 56

तस्य पीत्वा फलरसं जीवन्ति च समायुतम् / पार्श्वे माल्यवतश्चापि पूर्वे ऽपूर्वा तु गण्डिका

ତାହାର ଫଳରସ ପାନ କରି ସେମାନେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି। ତାହାର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମାଲ୍ୟବତ ଅଛି, ଏବଂ ପୂର୍ବେ ଅପୂର୍ବ ଗଣ୍ଡିକା ଅଛି।

Verse 57

आयामादथ विस्ताराद्यथैषापरगण्डिका / भद्राश्वास्तत्र विज्ञेया नित्यं मुदितमानसाः

ଆୟାମ ଓ ବିସ୍ତାରରେ ଯେପରି ଏହି ଅପର-ଗଣ୍ଡିକା, ସେପରି (ଅନ୍ୟ) ଗଣ୍ଡିକା ମଧ୍ୟ। ସେଠାରେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ନାମକ ଲୋକମାନେ ଜାଣିବାଯୋଗ୍ୟ; ସେମାନଙ୍କ ମନ ସଦା ପ୍ରମୋଦିତ।

Verse 58

भद्रशालवनं चात्र कालाम्रस्तु महाद्रुमः / तत्र ते पुरुषाः स्वेता महोत्साहा बलान्विताः

ଏଠାରେ ଭଦ୍ରଶାଳ ବନ ଅଛି ଏବଂ କାଳାମ୍ର ନାମକ ମହାଦ୍ରୁମ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ସେଠାର ପୁରୁଷମାନେ ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣ, ମହୋତ୍ସାହୀ ଓ ବଳାନ୍ୱିତ।

Verse 59

स्त्रियः कुमुदवर्णाभाः सुन्दर्यः प्रियदर्शनाः / चन्द्रप्रभाश्चन्द्रवर्णाः पूर्णचन्द्र निभाननाः

ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କୁମୁଦ ଫୁଲ ପରି ବର୍ଣ୍ଣକାନ୍ତି ଥିବା, ସୁନ୍ଦରୀ ଓ ପ୍ରିୟଦର୍ଶନା। ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭାଯୁକ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଥିବା।

Verse 60

चन्द्रशीतलगात्र्यस्ताः स्त्रिय उत्पलगन्धिकाः / दशवर्षसहस्राणि तेषामायुरनामयम्

ସେଠାର ନାରୀମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରସମ ଶୀତଳ ଦେହବତୀ ଓ ଉତ୍ପଳ-ସୁଗନ୍ଧିତା। ତାଙ୍କର ଆୟୁ ଦଶ ସହସ୍ର ବର୍ଷ, ଏବଂ ସେମାନେ ରୋଗରହିତ।

Verse 61

कालाम्रस्य रसं पीत्वा सर्वे च स्थिरयौवनाः / दक्षिणेन तु श्वेतस्य नीलस्यैवोत्तरेण च

କାଳାମ୍ରର ରସ ପାନ କରି ସମସ୍ତେ ସ୍ଥିର ଯୌବନ ଲାଭ କରନ୍ତି—ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣେ ଓ ନୀଳ ପର୍ବତର ଉତ୍ତରେ।

Verse 62

वर्षं रमणकं नाम जायन्ते तत्र मानवाः / रतिप्रधाना विमला जरादौर्गन्ध्यवर्जिताः

ସେଠାରେ ‘ରମଣକ’ ନାମକ ବର୍ଷରେ ମାନବମାନେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି—ସେମାନେ ରତିପ୍ରଧାନ, ବିମଳ, ଓ ଜରା-ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ରହିତ।

Verse 63

शुक्लाभिजनसंपन्नाः सर्वे च प्रियदर्शनाः / तत्रापि सुमहान्वृक्षो न्यग्रोधो रोहितो महान्

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୁକ୍ଳ ଅଭିଜନସମ୍ପନ୍ନ ଓ ଦର୍ଶନକୁ ପ୍ରିୟ। ସେଠାରେ ଏକ ଅତିମହାନ ବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଅଛି—ମହା ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ, ‘ରୋହିତ’ ନାମକ।

Verse 64

तस्यापि ते फलरसं पिबन्तो वर्त्तयन्ति वै / दशवर्षसहस्राणि शतानि दश पञ्च च

ସେମାନେ ସେହି ବୃକ୍ଷର ଫଳରସ ପାନ କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି—ଦଶ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଏବଂ ଆଉ ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚଶେ (ଅର୍ଥାତ୍ ପନ୍ଦରଶେ) ବର୍ଷ।

Verse 65

जीवन्ति ते महाभागाः सदा त्दृष्टा नरोत्तमाः / दक्षिणे वै शृङ्गवतः श्वेतस्याप्युत्तरेण च

ଶୃଙ୍ଗବତ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣେ ଏବଂ ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତର ଉତ୍ତରେ ଯେ ମହାଭାଗ୍ୟ ନରୋତ୍ତମମାନେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି।

Verse 66

वर्षं हैरण्वतं नाम यत्र हैरण्वती नदी / महाबलाः सुतेजस्का जायन्ते तत्र मानवाः

ସେଠାରେ ‘ହୈରଣ୍ୱତ’ ନାମକ ବର୍ଷ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ହୈରଣ୍ୱତୀ ନଦୀ ବହେ; ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମହାବଳୀ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।

Verse 67

यक्षा वीरा महासत्त्वा धनिनः प्रियदर्शनाः / एकादशसहस्राणि वर्षाणां ते महौजसः

ସେ ଯକ୍ଷମାନେ ବୀର, ମହାସତ୍ତ୍ୱଶାଳୀ, ଧନୀ ଓ ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ; ସେମାନେ ମହାଓଜସ୍ୱୀ ହୋଇ ଏକାଦଶ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି।

Verse 68

आयुः प्रमाणं जीवन्ति शतानि दश पञ्च च / यस्मिन्वर्षे महावृक्षो लकुचः षड्रसाश्रयः

ସେମାନେ ଆୟୁର ପ୍ରମାଣରୂପେ ପନ୍ଦରଶେ ବର୍ଷ ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି; ସେହି ବର୍ଷରେ ‘ଲକୁଚ’ ନାମକ ମହାବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଯାହା ଷଡ୍ରସର ଆଶ୍ରୟ।

Verse 69

तस्य पीत्वा फलरसं ते जीवन्ति निरामयाः / त्रीणि शृङ्गवतः शृङ्गाण्युच्छ्रितानि महान्ति च

ତାହାର ଫଳରସ ପାନ କରି ସେମାନେ ନିରାମୟ ହୋଇ ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି; ଶୃଙ୍ଗବତ ପର୍ବତର ତିନୋଟି ଶୃଙ୍ଗ ଅତ୍ୟୁଚ୍ଚ ଓ ମହାନ।

Verse 70

एकं मणिमयं तेषामेकं चैव हिरण्मयम् / सर्वरत्नमयं चैकं भवनैरुपशोभितम्

ସେମାନଙ୍କର ଭବନ ତିନି ପ୍ରକାର—ଏକ ମଣିମୟ, ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ, ଏକ ସର୍ବରତ୍ନମୟ; ଭବନମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 71

उत्तरे वै शृङ्गावतः समुद्रस्य च दक्षिणे / कुरवस्तत्र तद्वर्षं पुण्यं सिद्धनिषेवितम्

ଶୃଙ୍ଗାବତ ପର୍ବତର ଉତ୍ତରେ ଏବଂ ସମୁଦ୍ରର ଦକ୍ଷିଣେ ‘କୁରୁ’ ନାମକ ସେହି ବର୍ଷ ଅଛି; ତାହା ପୁଣ୍ୟ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସେବିତ।

Verse 72

तत्र वृक्षा मधु फला नित्यपुष्पफलोपगाः / वस्त्राणि च प्रसूयन्ते फलेष्वाभरणानि च

ସେଠାରେ ମଧୁର ଫଳ ଥିବା ବୃକ୍ଷମାନେ ସଦା ପୁଷ୍ପ-ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ତାଙ୍କର ଫଳମଧ୍ୟରୁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମେ।

Verse 73

सर्वकामप्रदास्तत्र केचिद्वक्षा मनोरमाः / गन्धवर्णरसो पेतं प्रक्षरन्ति मधूत्तमम्

ସେଠାରେ କିଛି ମନୋହର ବୃକ୍ଷ ସର୍ବକାମପ୍ରଦ; ସେମାନେ ଗନ୍ଧ-ବର୍ଣ୍ଣ-ରସଯୁକ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧୁ ଝରାନ୍ତି।

Verse 74

अपरे क्षीरिणो नाम वृक्षास्तत्र मनोरमाः / ये क्षरन्ति सदा क्षीरं षड्रसं ह्यमृतोपमम्

ସେଠାରେ ‘କ୍ଷୀରିଣ’ ନାମର ଅନ୍ୟ ମନୋହର ବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ସଦା ଷଡ୍ରସଯୁକ୍ତ, ଅମୃତସମ କ୍ଷୀର ଝରାନ୍ତି।

Verse 75

सर्वा मणिमयी भूमिः सूक्ष्मकाञ्चनवालुका / सर्वर्तुसुखसंपन्ना न्निष्पङ्का नीरजा शुभा

ସେଠାର ଭୂମି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଣିମୟ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ସୁବର୍ଣ୍ଣବାଲୁକାରେ ଭରିତ। ସମସ୍ତ ଋତୁର ସୁଖରେ ସମ୍ପନ୍ନ, କାଦୁଆହୀନ, ନିର୍ମଳ ଓ ଶୁଭ।

Verse 76

देवलोकच्युतास्तत्र जायन्ते मानवाः शुभाः / शुक्लाभिजनसंपन्नाः सर्वे च स्थिरयौवनाः

ସେଠାରେ ଦେବଲୋକରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ଶୁଭ ମାନବମାନେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୁଦ୍ଧ କୁଳାଭିଜନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଓ ସ୍ଥିର ଯୌବନଧାରୀ।

Verse 77

मिथुनानि प्रसूयन्ते स्त्रियश्चाप्सरसः समाः / तेषां ते क्षीरिणां क्षीरं पिबन्ति ह्यमृतो पमम्

ସେଠାରେ ଯୁଗଳମାନେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅପ୍ସରାସମାନ। ସେମାନେ କ୍ଷୀରିଣୀମାନଙ୍କ କ୍ଷୀର ପାନ କରନ୍ତି, ଯାହା ଅମୃତସଦୃଶ।

Verse 78

मिथुनं जायते सद्यः समं चैव विवर्द्धते / समं शीलं च रूपं च प्रियता चैव तत्समा

ଯୁଗଳ ତୁରନ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଇ ସମଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ସେମାନଙ୍କ ଶୀଳ ଓ ରୂପ ସମାନ, ଏବଂ ପରସ୍ପର ପ୍ରିୟତା ମଧ୍ୟ ସମାନ।

Verse 79

अन्योन्यमनुरक्ताश्च चक्रवाकसधर्मिणः / अनामया ह्यशोकाश्च नित्यं सुखनिषेविणः

ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଅନୁରକ୍ତ, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଧର୍ମ ପରି ଏକନିଷ୍ଠ। ସେମାନେ ରୋଗହୀନ, ଶୋକହୀନ, ଏବଂ ନିତ୍ୟ ସୁଖର ସେବନକାରୀ।

Verse 80

त्रयोदशसहस्राणि शतानि दश पञ्च च / जीवन्ति ते महावीर्या न चान्यस्त्रीनिषेविणः

ସେଇ ମହାବୀରମାନେ ତେରହ ହଜାର ତିନିଶେ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ପରସ୍ତ୍ରୀସେବନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।