Adhyaya 14

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे कालसद्भाववर्णनं नाम त्रयोदशोंऽध्याय सुत उवाच अथान्तरेषु सर्वेषु अतीतानागतेष्विह / तुल्याभिमानिनः सर्वे जायन्ते नामरूपतः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣରେ, ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ପୂର୍ବଭାଗର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନୁଷଙ୍ଗପାଦରେ ‘କାଳସଦ୍ଭାବବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମ ତ୍ରୟୋଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ସୂତ କହିଲେ—ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ତରକାଳରେ, ଅତୀତ ଓ ଅନାଗତ କାଳରେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତେ ନାମ-ରୂପରେ ସମାନ ଅଭିମାନ ସହ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।

Verse 2

देवाश्चाष्टविधा ये च तस्मिन्मम्वन्तरे ऽधिपाः / ऋषयो मनवश्चैव सर्वे तुल्यप्रयोजनाः

ସେହି ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଅଧିପ ଥିବା ଆଠ ପ୍ରକାର ଦେବମାନେ, ଏବଂ ଋଷି ଓ ମନୁମାନେ—ସମସ୍ତେ ସମାନ ପ୍ରୟୋଜନ ଥିବା।

Verse 3

महर्षिसर्गः संक्रान्तो वंशं स्वायंभुवस्य तु / विस्तरेणानुपूर्व्या च कीर्त्य मानं निबोधत

ମହର୍ଷିସର୍ଗ ଆଗକୁ ସଂକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଛି; ଏବେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ବଂଶକୁ ବିସ୍ତାରରେ ଓ କ୍ରମକ୍ରମେ କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଉଥିବା ଶୁଣି ବୁଝ।

Verse 4

मनोः स्वायंभूवस्यासन् दश पौत्रास्तु तत्समाः / यैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपत्तना

ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କର ତାଙ୍କ ସମାନ ଦଶ ପୌତ୍ର ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ—ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ପଟ୍ଟଣ ସହିତ—ବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 5

ससमुद्रा करवती प्रतिवर्षं निवेशिता / स्वायंभुवेंऽतरे पूर्वमाद्ये त्रेतायुगे तथा

ସମୁଦ୍ରବେଷ୍ଟିତ ସେଇ କରାବତୀ ଭୂମି ପ୍ରତିବର୍ଷ ନିବେଶିତ ହେଲା; ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତର ପୂର୍ବେ, ଆଦ୍ୟ ତ୍ରେତାୟୁଗରେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ହୋଇଥିଲା।

Verse 6

प्रियव्रतस्य पुत्रैस्तैः पौत्रैः स्वायंभुवस्य तु / प्रजा सत्त्वतपोयुक्तैस्तैरियं विनिवेशिता

ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ସେଇ ପୁତ୍ରମାନେ ଓ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବଙ୍କ ପୌତ୍ରମାନେ—ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ତପସ୍ୟାଯୁକ୍ତ—ଏହି ପ୍ରଜାକୁ ସୁସ୍ଥିର ଭାବେ ନିବେଶ କଲେ।

Verse 7

प्रियव्रतात्प्रजोपेतान् वीरान्काम्यान्व्यजायत / कन्या सा तु महाभाग कर्दमस्य प्रजा पतेः

ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରଜାସମ୍ପନ୍ନ, ବୀର ଓ କାମ୍ୟ ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ଏବଂ ହେ ମହାଭାଗ, ପ୍ରଜାପତି କର୍ଦମଙ୍କ ସେଇ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ (ଜନ୍ମିଲା)।

Verse 8

कन्ये द्वे दश पुत्राश्च सम्राट् कुक्षिश्च ते शुभे / तयोर्वै भ्रातरः शूराः प्रजापतिसमा दश

ହେ ଶୁଭେ, ସମ୍ରାଟ୍ ଓ କୁକ୍ଷି—ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଦୁଇ କନ୍ୟା ଓ ଦଶ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଦଶ ଭ୍ରାତା ଶୂର, ପ୍ରଜାପତି ସମାନ ଥିଲେ।

Verse 9

आग्नीध्रश्चाग्निबा हुश्च मेधा मेधातिथिर्वसुः / ज्योतिष्मान् द्युतिमान्हव्यः सवनः सभ्र एव च

ଆଗ୍ନୀଧ୍ର, ଅଗ୍ନିବାହୁ, ମେଧା, ମେଧାତିଥି, ବସୁ, ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ, ଦ୍ୟୁତିମାନ, ହବ୍ୟ, ସବନ ଓ ସଭ୍ର—ଏହିମାନେ ତାଙ୍କର ନାମ।

Verse 10

प्रियव्रतो ऽभ्यषिञ्चत्तान्सप्तसप्तसु पार्थिवान् / द्वीपेषु तेषु धर्मेण द्वीपान्ताश्च निबोधत

ପ୍ରିୟବ୍ରତ ସେହି ସାତ ଦ୍ୱୀପରେ ସାତ-ସାତ ଭୂପତିଙ୍କୁ ଧର୍ମପୂର୍ବକ ଅଭିଷେକ କଲେ; ଏବେ ସେ ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କ ସୀମା ମଧ୍ୟ ଜାଣ।

Verse 11

जंबूद्वीपेश्वरं चक्रे आग्नीध्रं सुमहाबलम् / प्लक्षद्वीपेश्वरश्चापि तेन मेधातिथिः कृतः

ସେ ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ଈଶ୍ୱର ଭାବେ ସୁମହାବଳ ଆଗ୍ନୀଧ୍ରଙ୍କୁ କଲେ; ଏବଂ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ଭାବେ ମେଧାତିଥିଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 12

शाल्मले तु वपुष्मन्तं राजानं सो ऽभिषिक्तवान् / ज्योतिष्मन्तं कुशद्वीपे राजानं कृतवान्प्रभुः

ଶାଲ୍ମଲେ ସେ ବପୁଷ୍ମନ୍ତଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ; କୁଶଦ୍ୱୀପରେ ପ୍ରଭୁ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମନ୍ତଙ୍କୁ ରାଜା କଲେ।

Verse 13

द्युतिमन्तं च राजानं क्रैञ्चद्वीपे ऽभ्यषेचयत् / शाकद्वीपेश्वरं चापि हव्यं चक्रे प्रियव्रतः

କ୍ରୈଞ୍ଚଦ୍ୱୀପରେ ସେ ଦ୍ୟୁତିମନ୍ତଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ; ଏବଂ ଶାକଦ୍ୱୀପର ଈଶ୍ୱର ଭାବେ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ହବ୍ୟଙ୍କୁ କଲେ।

Verse 14

पुष्कराधिपतिं चैव सवनं कृतवान्प्रभुः / पुष्करे सवनस्याथ महावीतः सुतो ऽभवत्

ପ୍ରଭୁ ସବନଙ୍କୁ ପୁଷ୍କରର ଅଧିପତି କଲେ; ଏବଂ ପୁଷ୍କରରେ ସବନଙ୍କର ପୁତ୍ର ମହାବୀତ ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 15

धातकिश्चापि द्वावेतौ पुत्रौ पुत्रवता वरौ / महावीतं स्मृतं वर्षं तस्य नाम्ना महात्मनः

ଧାତକି ମଧ୍ୟ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରବାନଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଥିଲେ। ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ନାମରେ ‘ମହାବୀତ’ ବର୍ଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 16

नाम्ना च धातकेश्चापि धातकीखण्ड उच्यते / हव्यो व्यजनयत्पुत्राञ् शाकद्वीपेश्वराञ् प्रभुः

ଧାତକିଙ୍କ ନାମରେ ଏହା ‘ଧାତକୀଖଣ୍ଡ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପ୍ରଭୁ ହବ୍ୟ ଶାକଦ୍ୱୀପର ଈଶ୍ୱର ସମାନ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 17

जलदं च कुमारं च सुकुमारं मणीवकम् / कुसुमोत्तरमोदाकौ सप्तमं च महाद्रुगम्

ଜଲଦ, କୁମାର, ସୁକୁମାର, ମଣୀବକ, କୁସୁମୋତ୍ତର, ମୋଦାକ ଏବଂ ସପ୍ତମ ମହାଦ୍ରୁଗ—ଏମାନେ (ପୁତ୍ର) ଥିଲେ।

Verse 18

जलदं जलदस्याथ प्रथमं वर्षमुच्यते / कुमारस्य तु कौमारं द्वितीयं परिकीर्तितम्

ଜଲଦଙ୍କ (ଦେଶ) ‘ଜଲଦ’ ପ୍ରଥମ ବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କୁମାରଙ୍କ ‘କୌମାର’ ଦ୍ୱିତୀୟ ବର୍ଷ ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 19

सुकुमारं तृतीयं तु सुकुमारस्य तत्स्सतम् / मणीवस्य चतुर्थं तु मणीवकमिहोच्यते

ସୁକୁମାରଙ୍କ ‘ସୁକୁମାର’ ତୃତୀୟ ବର୍ଷ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ମଣୀବଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ବର୍ଷ ଏଠାରେ ‘ମଣୀବକ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 20

कुसुमोत्तरवर्षं यत्पञ्चमं कुसुमोत्तरम् / मोदकस्यापि मोदाकं षष्ठं वर्षं प्रकीर्त्तितम्

ଯେ ପଞ୍ଚମ ବର୍ଷ ‘କୁସୁମୋତ୍ତର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେହି କୁସୁମୋତ୍ତରବର୍ଷ; ଏବଂ ଷଷ୍ଠ ବର୍ଷ ‘ମୋଦାକ’ ନାମେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ, ଯାହା ମୋଦକ ପରି ଆନନ୍ଦଦାୟକ।

Verse 21

महाद्रुमस्य नाम्ना च सप्तमं तन्महाद्रुमम् / तेषां तु नामभिस्तानि सप्त वर्षाणि तत्र वै

ସପ୍ତମ ବର୍ଷ ‘ମହାଦ୍ରୁମ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏବଂ ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଅନୁସାରେ ଏହି ସାତଟି ବର୍ଷ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି।

Verse 22

क्रैञ्चद्वीपेश्वरस्यापि पुत्रो द्युतिमतस्तु वै / कुशलो मनोनुगस्छोष्णः पावनश्चान्धकारकः

କ୍ରୈଞ୍ଚଦ୍ୱୀପେଶ୍ୱର ଦ୍ୟୁତିମାନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ—କୁଶଳ, ମନୋନୁଗ, ଶୋଷ୍ଣ, ପାବନ ଓ ଅନ୍ଧକାରକ—ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 23

मुनिश्च दुन्दुभिश्चैव सुता द्युतिमतस्तु वै / तेषां स्वनामभिर्देशाः क्रैञ्चद्वीपाश्रयाः शुभाः

ଦ୍ୟୁତିମାନଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୁନି ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି ମଧ୍ୟ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ନିଜ ନାମରେ କ୍ରୈଞ୍ଚଦ୍ୱୀପାଶ୍ରିତ ଶୁଭ ଦେଶମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 24

कुशलस्य तु देशो ऽभूत कौशलो नाम विश्रुतः / देशो मनोनुगस्यापि मानोनुगे इते स्मृतः

କୁଶଳଙ୍କ ଦେଶ ‘କୌଶଳ’ ନାମେ ବିଶ୍ରୁତ ହେଲା; ଏବଂ ମନୋନୁଗଙ୍କ ଦେଶ ‘ମାନୋନୁଗ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 25

उष्णस्योष्णः स्मृतो देशः पावनस्यापि पावनः / अन्धकारस्य देशस्तु आन्धकारः प्रकीर्त्तितः

ଉଷ୍ଣର ଦେଶ ଉଷ୍ଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ପାବନର ଦେଶ ମଧ୍ୟ ପାବନ। ଅନ୍ଧକାରର ଦେଶ ‘ଆନ୍ଧକାର’ ନାମେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 26

मुनेश्च मौनिदेशो वै दुन्दुभेर्दुन्दुभिः स्मृतः / एते जनपदाः सप्त क्रैञ्चद्वीपे तु भास्वराः

ମୁନିଙ୍କ ଦେଶ ‘ମୌନି-ଦେଶ’ ବୋଲି, ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଦେଶ ‘ଦୁନ୍ଦୁଭି’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏହି ସାତ ଜନପଦ କ୍ରୈଞ୍ଚଦ୍ୱୀପରେ ଭାସ୍ୱର।

Verse 27

ज्योतिष्मतः कुशद्वीपे सप्तैवासन्महौजसः / उद्भिज्जो वेणुमांश्चैव वैरथो लवणो धृतिः

ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ୍ କୁଶଦ୍ୱୀପରେ ମହାଓଜସ୍ବୀ ସାତ ଜନପଦ ଥିଲେ—ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜ, ବେଣୁମାନ୍, ବୈରଥ, ଲବଣ, ଧୃତି (ଆଦି)।

Verse 28

षष्ठः प्रभाकरश्चा पि सप्तमः कपिलः स्मृतः / उद्भिज्जं प्रथमं वर्षं द्वितीयं वेणुमण्डलम्

ଷଷ୍ଠ ‘ପ୍ରଭାକର’ ଏବଂ ସପ୍ତମ ‘କପିଲ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ପ୍ରଥମ ବର୍ଷ ‘ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜ’, ଦ୍ୱିତୀୟ ‘ବେଣୁମଣ୍ଡଳ’।

Verse 29

तृतीयं वै रथाकारं चतुर्थं लवणं स्मृतम् / पञ्चमं धृतिमद्वर्षं षष्ठं वर्षं प्रभाकरम्

ତୃତୀୟ ‘ରଥାକାର’ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ‘ଲବଣ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ପଞ୍ଚମ ବର୍ଷ ‘ଧୃତିମତ୍’, ଷଷ୍ଠ ବର୍ଷ ‘ପ୍ରଭାକର’।

Verse 30

सप्तमं कपिलं नाम कपिलस्य प्रकीर्त्तितम् / तेषां देशाः कशद्वीपे तत्सनामान एव च

ସପ୍ତମ ‘କପିଲ’ ନାମ କପିଲଙ୍କର ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କଶଦ୍ୱୀପରେ ସେମାନଙ୍କ ଦେଶମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ନାମରେ ହିଁ ପରିଚିତ।

Verse 31

आश्रमाचारयुक्ताभिः प्रजाभिः समलङ्कृताः / शाल्मलस्येश्वराः सप्त सुतास्ते च वपुष्मतः

ଆଶ୍ରମଧର୍ମର ଆଚାରରେ ଯୁକ୍ତ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ। ଶାଲ୍ମଲଙ୍କର ସାତ ଅଧିପତି ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତେଜସ୍ବୀ।

Verse 32

श्वेतश्च हरितश्चैव जीमूतो रोहितस्तथा / वैद्युतो मानसश्चापि सुप्रभः सप्तमस्तथा

ଶ୍ୱେତ, ହରିତ, ଜୀମୂତ, ରୋହିତ, ବୈଦ୍ୟୁତ, ମାନସ ଏବଂ ସପ୍ତମ ସୁପ୍ରଭ—ଏହିମାନେ।

Verse 33

श्वेतस्तु देशः श्वेतस्य हरितस्य सुहारितः / जीमूतस्यापि जीमूतो रोहितस्यापि रोहितः

ଶ୍ୱେତଙ୍କ ଦେଶ ‘ଶ୍ୱେତ’; ହରିତଙ୍କ ‘ସୁହାରିତ’। ଜୀମୂତଙ୍କ ‘ଜୀମୂତ’ ଏବଂ ରୋହିତଙ୍କ ‘ରୋହିତ’ ଦେଶ।

Verse 34

वैद्युतो वैद्युतस्यापि मानसस्य तु मानसः / सुप्रभः सुप्रभस्यापि सप्तैते देशपालकाः

ବୈଦ୍ୟୁତଙ୍କ ଦେଶ ‘ବୈଦ୍ୟୁତ’ ଏବଂ ମାନସଙ୍କ ‘ମାନସ’। ସୁପ୍ରଭଙ୍କ ‘ସୁପ୍ରଭ’ ମଧ୍ୟ—ଏହି ସାତଜଣ ଦେଶପାଳକ।

Verse 35

प्लक्ष द्वीपं प्रवक्ष्यामि जंबूद्वीपादनन्तरम् / सप्त मेधातिथे पुत्राः प्लक्षद्वीपेश्वरा नृपाः

ଏବେ ମୁଁ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ପରେ ଥିବା ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ମେଧାତିଥିଙ୍କ ସାତ ପୁତ୍ର ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ରାଜା ଥିଲେ।

Verse 36

ज्येष्ठः शान्तभयो नाम द्वितीयः शिशिरः स्मृतः / सुखोदयस्तृतीयस्तु चतुर्थो नन्द उच्यते

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠର ନାମ ଶାନ୍ତଭୟ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଶିଶିର ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ତୃତୀୟ ସୁଖୋଦୟ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ନନ୍ଦ କୁହାଯାଏ।

Verse 37

शिवस्तु पेचमस्तेषां क्षेमकः षष्ठ उच्यते / ध्रुवस्तु सप्तमो ज्ञेयः पुत्रा मेधातिथेः स्मृताः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଚମ ଶିବ, ଷଷ୍ଠ କ୍ଷେମକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସପ୍ତମ ଧ୍ରୁବ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ—ଏମାନେ ମେଧାତିଥିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 38

सप्तानां नामभिस्तेषां तानि वर्षाणि सप्त वै / तस्माच्छान्तभयं चैव शिशिरं च सुखोदयम्

ସେହି ସାତଜଣଙ୍କ ନାମରେ ହିଁ ସେଠାରେ ସାତଟି ବର୍ଷ (ପ୍ରଦେଶ) ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତେଣୁ ଶାନ୍ତଭୟ, ଶିଶିର ଓ ସୁଖୋଦୟ (ନାମର) ବର୍ଷ ଅଛି।

Verse 39

आनन्दं च शिवं चैव क्षेमकं च ध्रुवं तथा / तानि तेषां समानानि सप्त वर्षाणि भागशः

ତଥା ଆନନ୍ଦ, ଶିବ, କ୍ଷେମକ ଓ ଧ୍ରୁବ ମଧ୍ୟ (ବର୍ଷର ନାମ)। ସେହି ସାତଟି ବର୍ଷ ସେମାନଙ୍କୁ ସମାନ ଭାଗରେ ବଣ୍ଟିତ।

Verse 40

निवेशितानि तैस्तानि पूर्वं स्वायंभूवेन्तरे / मेधा तिथेस्तु पुत्रैस्तैः प्लक्षद्वीपेश्वरैर्नृबैः

ସେସବୁ ପୂର୍ବେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିବେଶିତ ହୋଇଥିଲା; ତିଥିଙ୍କ ପୁତ୍ର ମେଧା ଆଦି, ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ନୃପମାନେ।

Verse 41

वर्णाश्रमाचारयुक्ताः प्लक्षद्वीपे प्रजाः कृताः / प्लक्षद्वीपादिषु त्वेषु शाकद्वीपान्तिकेषु वै

ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପରେ ପ୍ରଜାମାନେ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ-ଆଚାରଯୁକ୍ତ ଭାବେ ଗଢ଼ାଯାଇଥିଲେ; ଏବଂ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ ଆଦି ଏହି ଦ୍ୱୀପଗୁଡ଼ିକ ଶାକଦ୍ୱୀପ ସମୀପବର୍ତ୍ତୀ।

Verse 42

ज्ञेयः पञ्चसु धर्मो वै वर्णाश्रमविभाजकः / सुखमायुश्च रूपं च बलं धर्मश्च नित्यशः

ଏହି ପାଞ୍ଚରେ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ ବିଭାଜନକାରୀ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ନିତ୍ୟ ସୁଖ, ଆୟୁ, ରୂପ, ବଳ ଓ ଧର୍ମ (ବର୍ଦ୍ଧିତ ହୁଏ)।

Verse 43

पञ्चस्वेतेषु द्वीपेषु सर्वसाधा रणं स्मृतम् / प्रक्षद्वीपः परिष्क्रान्तो जंबूद्वीपं निबोधत

ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପରେ (ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା) ସର୍ବସାଧାରଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପର ବର୍ଣ୍ଣନା ସମାପ୍ତ; ଏବେ ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପକୁ ଶୁଣ।

Verse 44

आग्नीध्रं ज्येष्ठदायादं काम्यापुत्रं महाबलम् / प्रियव्रतो ऽभ्य षिञ्चत्तं जंबूद्वीपेश्वरं नृपम्

କାମ୍ୟାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାବଳୀ ଓ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଦାୟାଦ ଆଗ୍ନୀଧ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଅଭିଷେକ କରି ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ନୃପ କଲେ।

Verse 45

तस्य पुत्रा बभूवुर्हि प्रजापतिसमा नव / ज्येष्ठो नाभिरिति ख्यातस्तस्य किंपुरुषो ऽनुजः

ତାହାଙ୍କର ପ୍ରଜାପତି-ସମ ନଅ ପୁତ୍ର ହେଲେ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ‘ନାଭି’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ତାଙ୍କର ଅନୁଜ ‘କିଂପୁରୁଷ’।

Verse 46

हरिवर्षस्तृतीयस्तु चतुर्थो ऽभूदिलावृतः / रम्यस्तु पञ्चमः पुत्रो हिरण्वान् षष्ठ उच्यते

ତୃତୀୟ ହରିବର୍ଷ, ଚତୁର୍ଥ ଇଲାବୃତ ହେଲା। ପଞ୍ଚମ ପୁତ୍ର ରମ୍ୟ, ଷଷ୍ଠ ‘ହିରଣ୍ୱାନ୍’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 47

कुरुस्तु सप्तमस्तेषां भद्राश्वश्चाष्टमः स्मृतः / नवमः केतुमालश्च तेषां देशान्निबोधत

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସପ୍ତମ କୁରୁ, ଅଷ୍ଟମ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ନବମ କେତୁମାଳ; ସେମାନଙ୍କ ଦେଶ ଜାଣ।

Verse 48

नाभेस्तु दक्षिणं वर्षं हिमाख्यं तु पिता ददौ / हेमकूटं तु यद्वर्षं ददौ किपुरुषाय तत्

ପିତା ନାଭିଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣର ‘ହିମ’ ନାମକ ବର୍ଷ ଦେଲେ। ‘ହେମକୂଟ’ ନାମକ ବର୍ଷଟି କିଂପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଲେ।

Verse 49

नैषधं यत्स्मृतं वर्षं हरिवर्षाय तं ददौ / मध्यमं यत्सुमेरोस्तु ददौ स तदिलावृतम्

‘ନୈଷଧ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ ବର୍ଷଟି ହରିବର୍ଷକୁ ଦେଲେ। ସୁମେରୁର ମଧ୍ୟଭାଗର ଭୂମି ଇଲାବୃତକୁ ଦେଲେ।

Verse 50

नीलं तु यत्स्मृतं वर्षं रम्यायैतप्तिता ददौ / श्वेतं यदुत्तरं तस्मात्पित्रा दत्तं हिरण्वते

ଯେ ‘ନୀଳ’ ନାମକ ବର୍ଷ ସ୍ମୃତ, ତାହା ତପ୍ତିତା ରମ୍ୟାକୁ ଦେଲେ; ଏବଂ ତାହାର ଉତ୍ତରର ‘ଶ୍ୱେତ’ ବର୍ଷ ପିତା ହିରଣ୍ୱତକୁ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 51

यदुत्तरे शृङ्गवतो वर्षं तत्कुरवे ददौ / साल्यवन्तं तथा वर्षं भद्राश्वाय न्यवेदयत्

ତାହାର ଉତ୍ତରର ‘ଶୃଙ୍ଗବତ୍’ ବର୍ଷ କୁରୁକୁ ଦେଲେ; ଏବଂ ‘ସାଲ୍ୟବନ୍ତ’ ବର୍ଷ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱକୁ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 52

गन्धमादनवर्षं तु केतुमाले न्यवेदयत् / इत्येतानि मयोक्तानि नव वर्षाणि भागशः

ଏବଂ ‘ଗନ୍ଧମାଦନ’ ବର୍ଷ କେତୁମାଳକୁ ନିବେଦନ କଲେ। ଏହିପରି ଭାଗଶଃ ମୁଁ ଏହି ନବ ବର୍ଷ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି।

Verse 53

आग्नी ध्रस्तेषु वर्षेषु पुत्रांस्तानभ्यषेचयत् / यथाक्रमं स धर्मात्मा ततस्तु तपसि स्थितः

ସେହି ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ଅଗ୍ନିଧ୍ର ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଯଥାକ୍ରମେ ଅଭିଷେକ କଲେ; ଏବଂ ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ପରେ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠିତ ହେଲେ।

Verse 54

इत्येतौः सप्तभिः कृत्स्ना सप्तद्वीपा निवे शिताः / प्रियव्रतस्य पुत्रैस्तैः पौतैः स्वायंभुवस्य च

ଏହିପରି ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ସେହି ସାତ ପୁତ୍ର—ଯେମାନେ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁଙ୍କ ପୌତ୍ର ମଧ୍ୟ—ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ସାତ ଦ୍ୱୀପରେ ନିବେଶନ ହେଲା।

Verse 55

एवं वर्षेषु सर्वेषु सन्निवेशाः पुनः पुनः / क्रियन्ते प्रलये वृत्ते सप्त सप्तसु पार्थिवैः

ଏହିପରି ସମସ୍ତ ବର୍ଷରେ ପ୍ରଳୟ ଘଟି ସମାପ୍ତ ହେଲେ, ସାତ ପାର୍ଥିବ ରାଜା ସାତ-ସାତ ଭୂଭାଗରେ ପୁନଃପୁନଃ ବସତି ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।

Verse 56

एवं स्वभावः कल्पानां द्वीपानां च निवेशने / यानि किंपुरुषाद्यानि वर्णाण्यष्टौ श्रुतानि तु

କଳ୍ପମାନଙ୍କ ଓ ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କ ନିବେଶନର ଏହି ହିଁ ସ୍ୱଭାବ; କିମ୍ପୁରୁଷାଦି ଯେ ଆଠ ବର୍ଣ୍ଣ କୁହାଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରୁତିରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଇଛି।

Verse 57

तेषां स्वभावतः सिद्धिः सुखप्रायमयत्नतः / विपर्ययो न तेष्वस्ति जरामृत्युभयं न च

ତାଙ୍କର ସିଦ୍ଧି ସ୍ୱଭାବତଃ ହିଁ, ପ୍ରାୟଃ ସୁଖମୟ ଓ ଅୟତ୍ନରେ; ତାଙ୍କଠାରେ ବିପର୍ୟୟ ନାହିଁ, ଜରା-ମୃତ୍ୟୁର ଭୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 58

धर्माधर्मौं न तेष्वास्ता नोत्तमाधममध्यमाः / न तेष्वस्ति युगावस्था क्षेत्रेष्वष्टासु सर्वशः

ତାଙ୍କଠାରେ ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମ ନାହିଁ, ଉତ୍ତମ-ମଧ୍ୟମ-ଅଧମ ଭେଦ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଆଠ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସର୍ବତ୍ର ଯୁଗାବସ୍ଥା ନାହିଁ।

Verse 59

नाभेर्निसर्गं वक्ष्यामि हिमाह्वे ऽस्मिन्निबोधत / नाभिस्त्वज नयत्पुत्रं मेरुदेव्यां महाद्युतिम्

ଏବେ ‘ହିମ’ ନାମକ ଏହି ଦେଶରେ ନାଭିଙ୍କ ବଂଶୋତ୍ପତ୍ତି କହିବି—ଶୁଣ। ନାଭି ମେରୁଦେବୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ମହାଦ୍ୟୁତିମାନ ପୁତ୍ର ‘ଅଜ’କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 60

ऋषभं पार्थिवश्रेष्ठं सर्वक्षत्रस्य पूर्वजम् / ऋषभाद्भरतो जज्ञे वीरः पुत्रशताग्रजः

ଋଷଭ ଭୂପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ଥିଲେ। ଋଷଭଙ୍କୁ ଠାରୁ ବୀର ଭରତ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଶତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଜ।

Verse 61

सोभिषिच्यर्षभः पुत्रं महाप्रव्रज्यया स्थितः / हिमाह्वं दक्षिणं वर्षं भरताय न्यवेदयत्

ଋଷଭ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି ସ୍ୱୟଂ ମହାପ୍ରବ୍ରଜ୍ୟାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ। ‘ହିମାହ୍ୱ’ ନାମକ ଦକ୍ଷିଣ ବର୍ଷକୁ ଭରତଙ୍କୁ ନ୍ୟବେଦନ କଲେ।

Verse 62

तस्मात्तु भारतं वर्षं तस्य नाम्ना विदुर्बुधाः / भरतस्यात्मजो विद्वान्सुमतिर्नाम धार्मिकः

ଏହି କାରଣରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସେ ଦେଶକୁ ତାଙ୍କ ନାମରେ ‘ଭାରତବର୍ଷ’ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ଭରତଙ୍କ ଧାର୍ମିକ ଓ ବିଦ୍ୱାନ ପୁତ୍ର ‘ସୁମତି’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 63

बभूव तस्मिन् राज्ये तंभरतस्त्वभ्यषेचयत् / पुत्रसंक्रामितश्रीस्तु वनं राजा विवेश सः

ସେହି ରାଜ୍ୟରେ ସେ ରାଜା ହେଲେ; ଭରତ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ। ରାଜଶ୍ରୀକୁ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସଂକ୍ରାନ୍ତ କରି ରାଜା ସ୍ୱୟଂ ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 64

तेजसस्तत्सुतश्चापि प्रजापतिरमित्रजित् / तेजसस्यात्मजो विद्वानिन्द्रद्युम्न इति स्मृतः

ତେଜସଙ୍କ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ‘ଅମିତ୍ରଜିତ୍’ ନାମକ ପ୍ରଜାପତି ହେଲେ। ତେଜସଙ୍କ ବିଦ୍ୱାନ ପୁତ୍ର ‘ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 65

परमेष्ठी सुतश्चापि निधने तस्य चाप्यभूत् / प्रतीहारः कुलं तस्य नाम्ना जज्ञे तदन्वयः

ପରମେଷ୍ଠୀଙ୍କ ଏକ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲା; ତାଙ୍କ ନିଧନ ପରେ ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ‘ପ୍ରତୀହାର’ ନାମରେ ଏକ କୁଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସେହି ଅନ୍ୱୟ ଚାଲିଲା।

Verse 66

प्रतिहर्तेति विख्यातो जज्ञे तस्यापि धीमतः / उन्नेता प्रतिहर्तुस्तु भूमा तस्य सुतः स्मृतः

ସେହି ଧୀମାନଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ପ୍ରତିହର୍ତ୍ତା’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲେ। ପ୍ରତିହର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଉନ୍ନେତା’, ଏବଂ ଉନ୍ନେତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଭୂମା’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 67

उद्गीथस्तस्य पुत्रो ऽभूतप्रस्ताविश्चापि तत्सुतः / प्रस्तावेस्तु विभुः पुत्रः पृथुस्तस्य सुतो ऽभवत्

ଭୂମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଉଦ୍ଗୀଥ’ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ପ୍ରସ୍ତାବୀ’। ପ୍ରସ୍ତାବୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ବିଭୁ’, ଏବଂ ବିଭୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ପୃଥୁ’ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 68

पृथोश्चापि सुतो नक्तो नक्तस्यापि गयः सुतः / गयस्यापि नरः पुत्रो नरस्यापि सुतो विराट्

ପୃଥୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ନକ୍ତ’, ନକ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଗୟ’। ଗୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ନର’, ଏବଂ ନରଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ବିରାଟ୍’ ହେଲେ।

Verse 69

विराट्सुतो महावीर्यो धीमांस्तस्य सुतो ऽभवत् / धीमतश्च महान्पुत्रो महतश्चापि भौवनः

ବିରାଟ୍ଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ମହାବୀର୍ୟ’, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଧୀମାନ୍’ ହେଲେ। ଧୀମାନ୍ଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ମହାନ୍’, ଏବଂ ମହାନ୍ଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଭୌବନ’ ମଧ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 70

भौवनस्य सतस्त्वष्टा विरजास्तस्य चात्मजः / रजा विरजसः पुत्रः शतजिद्रजसस्तथा

ଭୌବନ ନାମକ ସତ୍‌ରୁ ତ୍ୱଷ୍ଟା ଜନ୍ମିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିରଜାଃ। ବିରଜାଃଙ୍କ ପୁତ୍ର ରଜା, ରଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶତଜିତ୍।

Verse 71

तस्य पुत्रशतं त्वासीद्राजानः सर्व एव तु / विश्वज्योतिष्प्रधानास्ते यैरिमा वर्द्धिताः प्रजाः

ତାଙ୍କର ଶତ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରାଜା ଥିଲେ। ବିଶ୍ୱଜ୍ୟୋତିରେ ପ୍ରଧାନ ସେମାନେ; ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପ୍ରଜା ବଢ଼ିଲା।

Verse 72

तैरिदं भारतं वर्षं सप्तद्वीपमिहाङ्कितम् / तेषां वंशप्रसूतैस्तु भुक्तेयं भारती पुरा

ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭାରତବର୍ଷ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ସହିତ ଏଠାରେ ଅଙ୍କିତ ଓ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ତାଙ୍କ ବଂଶଜମାନେ ପୁରାତନକାଳେ ଏହି ଭାରତୀ ଭୂମିକୁ ଭୋଗ କରି ଶାସନ କଲେ।

Verse 73

कृतत्रेतादियुक्तास्तु युगाख्या ह्येकसप्ततिः / ये ऽतीतास्तैर्युगैः सार्धं राजानस्ते तदन्वयाः

କୃତ, ତ୍ରେତା ଆଦି ଯୁଗସହିତ ‘ଯୁଗ’ ନାମକ ଏକସପ୍ତତି (୭୧) ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଅତୀତ ହୋଇଛି; ସେହି ଯୁଗମାନଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ବଂଶର ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତୀତ ହେଲେ।

Verse 74

स्वायंभुवेंऽतरे पूर्वं शतशो ऽथ सहस्रशः / एवं स्वायं भुवः सर्गो येनेदं पूरितं जगत्

ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତର ପୂର୍ବରୁ ଶତଶଃ, ପୁଣି ସହସ୍ରଶଃ (ସୃଷ୍ଟି) ହୋଇଥିଲା। ଏଭଳି ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବଙ୍କ ସର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ପୂରିତ ହେଲା।

Verse 75

ऋषिभिर्दैवतैश्चापि पिर्तृगन्धवराक्षसैः / यक्षभूतपिशाचैश्च मनुष्यमृगपक्षिभिः / तेषां सृष्टिरियं प्रोक्ता युगैः सह विवर्त्तते

ଋଷି, ଦେବତା, ପିତୃ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ, ଭୂତ, ପିଶାଚ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ, ମୃଗ, ପକ୍ଷୀ—ଏମାନଙ୍କର ଏହି ସୃଷ୍ଟି କୁହାଯାଇଛି; ଏହା ଯୁଗମାନଙ୍କ ସହିତ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ ଚାଲିଥାଏ।