Shloka 1
Priyavrata-vaṃśa and Saptadvīpa Vibhāga (प्रियव्रतवंशः सप्तद्वीपविभागश्च)
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे कालसद्भाववर्णनं नाम त्रयोदशोंऽध्याय सुत उवाच अथान्तरेषु सर्वेषु अतीतानागतेष्विह / तुल्याभिमानिनः सर्वे जायन्ते नामरूपतः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde kālasadbhāvavarṇanaṃ nāma trayodaśoṃ'dhyāya suta uvāca athāntareṣu sarveṣu atītānāgateṣviha / tulyābhimāninaḥ sarve jāyante nāmarūpataḥ
Translation
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣରେ, ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ପୂର୍ବଭାଗର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନୁଷଙ୍ଗପାଦରେ ‘କାଳସଦ୍ଭାବବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମ ତ୍ରୟୋଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ସୂତ କହିଲେ—ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ତରକାଳରେ, ଅତୀତ ଓ ଅନାଗତ କାଳରେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତେ ନାମ-ରୂପରେ ସମାନ ଅଭିମାନ ସହ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-समाप्ति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formनिपात (particle/quotative)
श्रीब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्रीब्रह्माण्डे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्रीब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक; श्री + ब्रह्माण्ड)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन (neut., loc., sg.)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक; महा + पुराण)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (neut., loc., sg.)
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootवायुप्रोक्त (प्रातिपदिक; वायु + प्रोक्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (neut., loc., sg.); विशेषण to (महापुराणे)
पूर्वभागेin the former section
पूर्वभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपूर्वभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (masc., loc., sg.)
द्वितीयेin the second
द्वितीये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (masc., loc., sg.); विशेषण to (पूर्वभागे)
अनुषङ्गपादेin the Anuṣaṅga-pāda (sub-division)
अनुषङ्गपादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअनुषङ्गपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (masc., loc., sg.)
कालसद्भाववर्णनम्(the section) ‘Description of the reality of time’
कालसद्भाववर्णनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकालसद्भाववर्णन (प्रातिपदिक; काल + सद्भाव + वर्णन)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (neut., nom., sg.)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनिपात (indecl. ‘named/called’)
त्रयोदशःthirteenth
त्रयोदशः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootत्रयोदश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (masc., nom., sg.); अध्याय-विशेषण
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (masc., nom., sg.)
सूतःSūta
सूतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (masc., nom., sg.)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन (perfect, 3rd sg.)
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formनिपात (conjunction/transition)
अन्तरेषुin the intervals
अन्तरेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन (neut., loc., pl.)
सर्वेषुin all
सर्वेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन (neut., loc., pl.); विशेषण to अन्तरेषु
अतीत-अनागतेषुin the past and future (ones)
अतीत-अनागतेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअतीत (प्रातिपदिक) + अनागत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन (neut., loc., pl.); द्वन्द्व-समास; विशेषण to (अन्तरेषु)
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय (adverb of place)
तुल्य-अभिमानिनःhaving equal self-conceit/identity
तुल्य-अभिमानिनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतुल्य (प्रातिपदिक) + अभिमानिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (masc., nom., pl.); बहुवचन-विशेषण to सर्वे
सर्वेall (beings)
सर्वे:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (masc., nom., pl.)
जायन्तेare born/arise
जायन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलट् (present), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन (present, 3rd pl.)
नाम-रूपतःas to name and form
नाम-रूपतः:
Hetu/Prakara (हेतु/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootनाम (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित)
Formअव्यय (तसिल्-प्रत्ययान्त: -तः), ‘in respect of’; द्वन्द्व-आधार (name & form)