Adhyaya 69
Yadu-vaṃśa and the Haihaya Line: From Yadu to Kārtavīrya Arjuna
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ସୂତ ଅନୁପୂର୍ବୀ ଭାବେ ଯଦୁବଂଶର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଯଦୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବଂଶକ୍ରମ ହୈହୟ ଶାଖାକୁ ଯାଇ ଶେଷରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଅର୍ଜୁନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚେ। କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଘୋର ତପସ୍ୟା କରି ଅତ୍ରିବଂଶୀୟ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ବର ପାଆନ୍ତି—ବିଶେଷତଃ ‘ସହସ୍ରବାହୁତ୍ୱ’, ଧର୍ମମୟ ଜୟ ଓ ଶାସନ, ଯୋଗବଳରେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଜୟ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିୟତ ମୃତ୍ୟୁ। ବଂଶାବଳୀ ସହ ରାଜଧର୍ମ ଓ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱର ପବିତ୍ର ନ୍ୟାୟୀକରଣ ଏଠାରେ ଦୃଢ଼ ହୁଏ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे अष्टषष्टितमो ऽध्यायः // ६८// सूत उवाच यदोर्वंशं प्रवक्ष्यामि ज्येष्ठस्योत्तमतेजसः / विस्तरेणानुपूर्व्या च गदतो मे निबोधत
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ମଧ୍ୟମଭାଗର ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦରେ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ସୂତ କହିଲେ— ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଓ ଉତ୍ତମତେଜସ୍ବୀ ଯଦୁଙ୍କ ବଂଶକୁ ମୁଁ ବିସ୍ତାରରେ ଓ କ୍ରମାନୁସାରେ କହିବି; ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନଦେଇ ଶୁଣ।
Verse 2
यदोः पुत्रा बभूवुर्हि पञ्च देवसुतोपमाः / सहस्रजिदथ श्रेष्ठः क्रोष्टुर्नीलोञ्जिको लघुः
ଯଦୁଙ୍କର ଦେବସୁତସମ ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର ହେଲେ— ସହସ୍ରଜିତ୍, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ରୋଷ୍ଟୁ, ନୀଳ, ଓଞ୍ଜିକ, ଲଘୁ।
Verse 3
सहस्रजित्सुतः श्रीमाञ्छतजिन्नाम पार्थिवः / शतजित्तनयाः ख्यातस्त्रयः परमधार्मिकाः
ସହସ୍ରଜିତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶ୍ରୀମାନ୍ ‘ଶତଜିତ୍’ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ। ଶତଜିତଙ୍କ ତିନି ପୁତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ସେମାନେ ପରମ ଧାର୍ମିକ।
Verse 4
हैहयश्च हयस्छैव राजा वेणु हयस्तथा / हैहयस्य तु दायादो धर्मनेत्र इति श्रुतः
ହୈହୟ, ହୟ, ରାଜା ବେଣୁ, ଏବଂ ହୟ— ଏମାନେ ଥିଲେ। ହୈହୟଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ‘ଧର୍ମନେତ୍ର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ।
Verse 5
धर्मनेत्रस्य कुन्तिस्तु संक्षेयस्तस्य चात्मजः / संज्ञेयस्य तु दायादो महिष्मान्नाम पार्थिवः
ଧର୍ମନେତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସଂକ୍ଷେୟ। ସଂଜ୍ଞେୟଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ମହିଷ୍ମାନ୍ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ।
Verse 6
आसीन्महिष्मतः पुत्रो भद्रमेनः प्रतापवान् / वाराणस्यधिपो राजा कथितः पूर्व एव हि
ମହିଷ୍ମତଙ୍କ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଭଦ୍ରମେନ ଥିଲେ। ସେଇ ବାରାଣସୀର ଅଧିପତି ରାଜା—ପୂର୍ବରୁ କହାଯାଇଛି।
Verse 7
भद्र सेनस्य दायादो दुर्मदो नाम पार्थिवः / दुर्मदस्यसुतो धीमान्कनको नाम विश्रुतः
ଭଦ୍ରସେନଙ୍କ ଦାୟାଦ ଦୁର୍ମଦ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ। ଦୁର୍ମଦଙ୍କ ଧୀମାନ ପୁତ୍ର ‘କନକ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।
Verse 8
कनकस्य तु दायादाश्चत्वारो लोकविश्रुताः / कृतवीर्यः कृताग्निश्च कृतवर्मा तथैव च
କନକଙ୍କ ଚାରିଜଣ ଦାୟାଦ ଲୋକବିଶ୍ରୁତ ଥିଲେ—କୃତବୀର୍ୟ, କୃତାଗ୍ନି ଏବଂ କୃତବର୍ମା ମଧ୍ୟ।
Verse 9
कृतौजाश्च चतुर्थो ऽभूत्कृतवीर्यात्मजोर्ऽजुनः / जज्ञे बाहुसहस्रेण सप्तद्वीपेश्वरो नृपः
ଚତୁର୍ଥ ଥିଲେ କୃତୌଜା; କୃତବୀର୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ (କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ) ଜନ୍ମିଲେ। ସେ ସହସ୍ର ବାହୁଧାରୀ, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ଈଶ୍ୱର ନୃପ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
Verse 10
स हि वर्षायुतं तप्त्वा तपः परमदुश्चरम् / दत्तमाराधयामास कार्त्तवीर्यो ऽत्रिसंभवम्
ସେଇ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଶ୍ଚର ତପ କରି, ଅତ୍ରିବଂଶଜ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ।
Verse 11
तस्मै दत्तो वरान्प्रादाच्च तुरो भूरितेजसः / पूर्वं बाहुसहस्रं तु स वव्रे प्रथमं वरम्
ତାଙ୍କୁ ବର ଦିଆଗଲା; ଭୂରିତେଜସ୍ବୀ ସେ ଶୀଘ୍ରେ ବର ପ୍ରଦାନ କଲେ। ସେ ପ୍ରଥମ ବର ଭାବେ ସହସ୍ର ବାହୁ ଚାହିଲେ।
Verse 12
अधर्मं ध्यायमानस्य सहसास्मान्निवारणम् / धर्मेण पृथिवीं जित्वा धर्मेणैवानुपालनम्
ଅଧର୍ମ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାକୁ ଆମେ ହଠାତ୍ ନିବାରଣ କରିବା। ଧର୍ମରେ ପୃଥିବୀ ଜିତି, ଧର୍ମରେଇ ତାହା ପାଳନ କରିବା।
Verse 13
संग्रामांस्तु बहुञ्जित्वा हत्वा चारीन्सहस्रशः / संग्रामे युध्यमानस्य वधः स्यात्प्रधने मम
ବହୁ ଯୁଦ୍ଧ ଜିତି ଏବଂ ସହସ୍ରଶଃ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାରଣରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ମୋର ବଧ ହେଉ।
Verse 14
तेनेयं पृथिवी कृत्स्ना सप्तद्वीपा सपत्तना / सप्तोदधिपरिक्षिप्ता क्षत्रेण विधिना जिता
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ—ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ସହ, ଶତ୍ରୁ ସହ—ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ରରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ, କ୍ଷାତ୍ର ବିଧିରେ ଜିତାଗଲା।
Verse 15
तस्य बाहुसहस्रं तु युध्यतः किलयोगतः / योगो योगेश्वरस्येव प्रादुर्भवति मायया
ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ତାହାର ସହସ୍ର ବାହୁ ଯୋଗବଳରେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା; ଯେପରି ଯୋଗେଶ୍ୱରଙ୍କ ମାୟାରେ ଯୋଗ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।
Verse 16
तेन सप्तसु द्वीपेषु सप्तयज्ञशतानि वै / कृतानि विधिना राज्ञा श्रूयते मुनिसत्तमाः
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ସେ ରାଜା ସାତ ଦ୍ୱୀପରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସାତଶେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ—ଏହିପରି ଶୁଣାଯାଏ।
Verse 17
सर्वे यज्ञा महाबाहोस्तस्यामन्भूरितेजसः / सर्वे काञ्चनवेदीकाः सर्वे यूपैश्च काञ्चनैः
ସେ ମହାବାହୁ, ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ରାଜାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବେଦୀଯୁକ୍ତ ଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯୂପରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।
Verse 18
सर्वैर्देवैर्महाभागै र्विमानस्थैरलङ्कृताः / गन्धर्वैरप्सरोभिश्च नित्यमेवोपशोभिताः
ସେ ଯଜ୍ଞଗୁଡ଼ିକୁ ବିମାନସ୍ଥ ମହାଭାଗ ଦେବମାନେ ଅଲଙ୍କୃତ କରିଥିଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶୋଭାୟମାନ କରୁଥିଲେ।
Verse 19
तस्य राज्ञो जगौ गाथां गन्धर्वो नारदस्तदा / चरितं तस्य राजर्षेर्महिमानं निरीक्ष्य च
ତେବେ ଗନ୍ଧର୍ବ ନାରଦ ସେ ରାଜାଙ୍କ ଗାଥା ଗାଇଲେ; ସେ ରାଜର୍ଷିଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ ମହିମା ଦେଖି।
Verse 20
न नूनं कार्त्तवीर्यस्य गतिं यास्यन्ति मानवाः / यज्ञैर्दानैस्तपोभिश्च विक्रमेण श्रुतेन च
ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପ, ପରାକ୍ରମ ଓ ବେଦଶ୍ରୁତି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିଶ୍ଚୟ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ଗତିକୁ ପାଇବେ ନାହିଁ।
Verse 21
द्वीपेषु सप्तसु स वै धन्वी खड्गी शारासनी / रथी राजा सानुचरो योगाच्चैवानुदृश्यते
ସେ ରାଜା ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପରେ ଧନୁର୍ଧର, ଖଡ୍ଗଧର, ଶରାସନସଜ୍ଜ ରଥୀ; ଅନୁଚରସହ ଯୋଗବଳେ ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 22
अनष्टद्रव्यता चासीन्न क्लेशो न च विभ्रमः / प्रभावेण महाराज्ञः प्रजा धर्मेण रक्षितः
ଧନଦ୍ରବ୍ୟର ନାଶ ନଥିଲା; ନ କ୍ଲେଶ, ନ ବିଭ୍ରମ। ମହାରାଜଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ପ୍ରଜା ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷିତ ଥିଲେ।
Verse 23
पञ्चाशीतिसहस्राणि वर्षाणां स नराधिपः / स सर्वरत्नभाक्स म्राट् चक्रवर्ती बभूव ह
ସେ ନରାଧିପ ପଞ୍ଚାଶୀ ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲେ; ସେ ସମ୍ରାଟ୍, ସର୍ବରତ୍ନଭାଗୀ, ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ହେଲେ।
Verse 24
स एष पशुपालो ऽभूत्क्षेत्रपालस्तथै व च / स एव वृष्ट्या पर्जन्यो योगित्वादर्जुनो ऽभवत्
ସେଇ ପଶୁପାଳ ହେଲେ, କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ମଧ୍ୟ ହେଲେ; ସେଇ ବର୍ଷାରୂପେ ପର୍ଜନ୍ୟ, ଯୋଗିତ୍ୱରୁ ଅର୍ଜୁନ ହେଲେ।
Verse 25
स वे बाहुसहस्रेण ज्याघातकठिनेन च / भाति रश्मिसहस्रेण शारदेनैव भास्करः
ସେ ସହସ୍ର ବାହୁ ଓ ଜ୍ୟାଘାତସଦୃଶ କଠୋରତାରେ, ଶରଦ୍କାଳୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ସହସ୍ର କିରଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।
Verse 26
स हि नागसहक्रेण माहिष्मत्यां नराधिपः / कर्कोटकसभां जित्वा पुरीं तत्र न्यवेशयत्
ସେ ନରାଧିପ ନାଗସହସ୍ରର ସହାୟତାରେ ମାହିଷ୍ମତୀକୁ ଯାଇ କର୍କୋଟକସଭାକୁ ଜୟ କରି ସେଠାରେ ପୁରୀ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
Verse 27
स वै वेगं समुद्रस्य प्रावृट्कालेंबुजेक्षणः / क्रीडन्नेव सुखोद्विग्नः प्रावृट्कालं चकार ह
ପଦ୍ମନେତ୍ର ସେ କ୍ରୀଡା କରୁଥିବାବେଳେ ସୁଖୋନ୍ମାଦରେ, ସମୁଦ୍ରର ବେଗ ପରି ପ୍ରାବୃଟ୍କାଳର ଉଦ୍ଦାମତା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ।
Verse 28
लुलिता क्रीडता तेन हेमस्रग्दाममालिनी / ऊर्मिमुक्तार्त्तसन्नादा शङ्किताभ्येति नर्मदा
ତାହାର କ୍ରୀଡାରେ ନର୍ମଦା ଲୁଲିତ ହୋଇ ଡୋଲେ—ସୁବର୍ଣ୍ଣମାଳାରେ ଶୋଭିତ; ତରଙ୍ଗମୁକ୍ତାର ନାଦ କରି, ଶଙ୍କିତ ଭାବେ ଆଗକୁ ଆସେ।
Verse 29
पुरा भुज सहस्रेण स जगाहे महार्मवम् / चकारोद्वृत्तवेलं तमकाले मारुतोद्धतम्
ପୂର୍ବେ ସେ ସହସ୍ର ଭୁଜାରେ ମହାର୍ଣ୍ଣବରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ପବନେ ଉଦ୍ଧତ ହୋଇଥିବା ସେ ସମୁଦ୍ରର ତଟମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ଅକାଳେ ଉଲଟାଇଦେଲେ।
Verse 30
तस्य बाहुसहस्रेण क्षोभ्यमाणे महोदधौ / भवन्ति लीना निश्चेष्टाः पातालस्था महासुराः
ତାହାର ସହସ୍ର ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ମହୋଦଧି କ୍ଷୋଭିତ ହେଲେ, ପାତାଳସ୍ଥ ମହାସୁରମାନେ ଲୀନ ହୋଇ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 31
चूर्णीकृतमहावीचिलीनमीनमहाविषम् / पतिताविद्धफेनौघमावर्त्तक्षिप्तदुस्सहम्
ମହାତରଙ୍ଗରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣିତ, ମୀନମାନଙ୍କ ଘୋର ବିଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ପତିତ-ବିଦ୍ଧ ଫେନଘୋଷ ଓ ଆବର୍ତ୍ତରେ ଛିଟିକିଥିବା—ଦୁସ୍ସହ ସାଗର।
Verse 32
चकार क्षोभयन्राजा दोःसहस्रेण सागरम् / देवासुरपरिक्षिप्तं क्षीरोदमिव सागरम्
ରାଜା ସହସ୍ର ବାହୁଦ୍ୱାରା ସାଗରକୁ ମଥନ ପରି କ୍ଷୋଭିତ କଲେ; ଦେବାସୁରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ସେ ସାଗର କ୍ଷୀରୋଦ ସାଗର ପରି ଲାଗିଲା।
Verse 33
मन्दरक्षोभणभ्रान्तममृतोत्पत्ति हेतवे / सहसा विद्रुता भीता भीमं दृष्ट्वा नृपोत्तमम्
ମନ୍ଦର ମଥନର କ୍ଷୋଭରେ ଭ୍ରାନ୍ତ, ଅମୃତ ଉତ୍ପତ୍ତିର ହେତୁରେ; ସେ ଭୀମ ନୃପୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟରେ ସହସା ପଳାଇଗଲେ।
Verse 34
निश्चितं नतमूर्द्धानो बभूवुश्च महोरगाः / सायाह्ने कदलीखञ्च निवातेस्तमिता इव
ମହୋରଗମାନେ ନିଶ୍ଚୟରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ନିଶ୍ଚଳ ହେଲେ; ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ପବନ ନଥିଲେ କଦଳୀ ଝାଡ଼ ଯେପରି ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
Verse 35
ज्यामारोप्य दृढे चापे सायकैः पञ्चभिः शतैः / लङ्केशं मोहयित्वा तु सबलं रावणं बलात्
ଦୃଢ ଧନୁଷରେ ଜ୍ୟା ଆରୋପି, ପାଞ୍ଚଶେ ଶରଦ୍ୱାରା; ଲଙ୍କେଶକୁ ମୋହିତ କରି, ବଳପୂର୍ବକ ସେନାସହ ରାବଣକୁ ଅବଦମିତ କଲେ।
Verse 36
निर्जित्य वशमानीय माहिष्मत्यां बबन्ध तम् / ततो गत्वा पुलस्त्यस्तमर्जुनं च प्रसाधयत्
ଜୟ କରି ବଶ କରାଇ ମାହିଷ୍ମତୀରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଲେ; ପରେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।
Verse 37
मुमोच राजा पौलस्त्यं पुलस्त्येना नुयाचितः / तस्य बाहुसहस्रस्य बभूव ज्यातलस्वनः
ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ରାଜା ପୌଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କଲେ; ତାଙ୍କ ସହସ୍ର ବାହୁରୁ ଧନୁଷ୍ୟଜ୍ୟାର ଗମ୍ଭୀର ନାଦ ଉଠିଲା।
Verse 38
युगान्तेंबुदवृन्दस्य स्फुटितस्याशनेरिव / अहो मृधे महावीर्यो भार्गवस्तस्य यो ऽच्छिनत्
ଯୁଗାନ୍ତରେ ମେଘବୃନ୍ଦ ଫାଟି ବଜ୍ରଧ୍ୱନି ହେବା ପରି—ଆହୋ! ଯୁଦ୍ଧରେ ସେଇ ମହାବୀର ଭାର୍ଗବ ତାହାର (ବାହୁ) ଛେଦିଲେ।
Verse 39
मृधे सहस्रं बाहुनां हेमतालवनं यथा / तृषितेन कदाचित्स भिक्षितश्चित्रभानुना
ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ସହସ୍ର ବାହୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତାଳବନ ପରି ଥିଲା; ଏକଥର ତୃଷିତ ଚିତ୍ରଭାନୁ ତାଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିଲା।
Verse 40
सप्तद्वीपांश्चित्रभानोः प्रादद्भिक्षां विशांपतिः / पुराणि घोषान्ग्रामांश्च पत्तनानि च सर्वशः
ବିଶାଂପତି ଚିତ୍ରଭାନୁଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷାରୂପେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଦେଲେ; ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ପୁର, ଘୋଷ, ଗ୍ରାମ ଓ ପଟ୍ଟନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ।
Verse 41
जज्वाल तस्य बाणेषु चित्राभानुर्दिधक्षया / स तस्य पुरुषेन्द्रस्य प्रतापेन महायशाः
ତାହାର ବାଣମାନଙ୍କରେ ଚିତ୍ରଭାନୁ ଦହିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା; ସେ ମହାୟଶସ୍ବୀ ପୁରୁଷେନ୍ଦ୍ରର ପ୍ରତାପରେ ଦୀପ୍ତ ହେଲା।
Verse 42
ददाह कार्त्तवीर्यस्य शैलांश्चापि वनानि च / स शून्यमाश्रमं सर्वं वरुणस्यात्मजस्य वै
ସେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟର ଶୈଳାଂଶ ଓ ବନମାନଙ୍କୁ ଦଦାହ କଲା; ଏବଂ ବରୁଣପୁତ୍ରର ଆଶ୍ରମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୂନ୍ୟ କରିଦେଲା।
Verse 43
ददाह सवनाटोपं चित्रभानुः स हैहयः / यं लेभे वरुणः पुत्रं पुरा भास्वन्तमुत्तमम्
ସେ ହୈହୟ ଚିତ୍ରଭାନୁ ଯଜ୍ଞୋତ୍ସବର ସମସ୍ତ ଆଟୋପକୁ ଦଦାହ କଲା; ଯାହାକୁ ବରୁଣ ପୂର୍ବେ ଭାସ୍ୱନ୍ତ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ରରୂପେ ପାଇଥିଲେ।
Verse 44
वसिष्ठनामा स मुनिः ख्यात आपव इत्युत / तत्रापवस्तदा क्रोधादर्जुनं शप्तवान्विभुः
ସେ ମୁନି ‘ବସିଷ୍ଠ’ ନାମରେ ଓ ‘ଆପବ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଖ୍ୟାତ ଥିଲେ; ସେଠାରେ ସେଇ ବିଭୁ ଆପବ କ୍ରୋଧରେ ଅର୍ଜୁନକୁ ଶାପ ଦେଲେ।
Verse 45
यस्मान्नवर्जितमिदं वनं ते मम हैहय / तस्मात्ते दुष्करं कर्म कृतमन्यो हनिष्यति
ହେ ହୈହୟ! ତୁମେ ମୋର ଏହି ବନକୁ ଛାଡ଼ିଲ ନାହିଁ; ତେଣୁ ତୁମର ଏହି ଦୁଷ୍କର କର୍ମର ଫଳରେ—ଅନ୍ୟ ଜଣେ ତୁମକୁ ହନନ କରିବ।
Verse 46
अर्जुनो नाम कैन्तेयः स च राजा भविष्यति / अर्जुनं च महावीर्यो रामः प्रहरतां वरः
କୌନ୍ତେୟ ଅର୍ଜୁନ ନାମରେ ସେ ରାଜା ହେବ; ଏବଂ ମହାବୀର ରାମ, ପ୍ରହାରକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରିବେ।
Verse 47
छित्त्वा बाहुसहस्रं वै प्रमथ्य तरसा बली / तपस्वी ब्राह्मणश्चैव वधिष्यति महाबलः
ବଳୀ ହୋଇ ସେ ବେଗରେ ସହସ୍ର ବାହୁ କାଟି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବ; ଏବଂ ମହାବଳୀ ସେଇ ତପସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଧ କରିବ।
Verse 48
तस्य रामस्तदा ह्यासीन्मृत्युः शापेन धीमतः / राज्ञा तेन वरश्चैव स्वयमेव वृतः पुरा
ତେବେ ସେଇ ଧୀମାନଙ୍କ ଶାପରେ ରାମ ତାହାର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ; ଏବଂ ସେ ରାଜା ପୂର୍ବେ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କୁ ବର ଭାବେ ବାଛିଥିଲେ।
Verse 49
तस्य पुत्रशतं त्वासीत्पञ्च तत्र महारथाः / कृतास्त्रा बलिनः शूरा धर्मात्मानो यशस्विनः
ତାହାର ଶତ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାଞ୍ଚ ମହାରଥୀ—ଅସ୍ତ୍ରକୁଶଳ, ବଳବାନ, ଶୂର, ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ଯଶସ୍ବୀ।
Verse 50
शूरश्च शूरसेनश्च वृषास्यो वृष एव च / जयध्वजो वंशकर्त्ता अवन्तिषु विशांपतिः
ଶୂର, ଶୂରସେନ, ବୃଷାସ୍ୟ, ବୃଷ ଓ ଜୟଧ୍ୱଜ—ଏମାନେ ବଂଶପ୍ରବର୍ତ୍ତକ; ଅବନ୍ତି ଦେଶରେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଅଧିପତି ଥିଲେ।
Verse 51
जयध्वजस्य पुत्रस्तु तालजङ्घः प्रतापवान् / तस्य पुत्रशतं त्वेवं तालजङ्घा इतिश्रुतम्
ଜୟଧ୍ୱଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରତାପବାନ ତାଳଜଂଘ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶତ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମି, ‘ତାଳଜଂଘ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
Verse 52
तेषां पञ्च गणाः ख्याता हैहयानां महात्मनाम् / वीतिहोत्राश्च संजाता भोजाश्चावन्तयस्तथा
ସେହି ମହାତ୍ମା ହୈହୟମାନଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ଗଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ—ବୀତିହୋତ୍ର, ଭୋଜ ଏବଂ ଅବନ୍ତୟ ଆଦି।
Verse 53
तुण्डिकेराश्च विक्रान्तास्तालजङ्घास्तथैव च / वीतिहोत्रसुतश्चापि अनन्तो नाम पार्थिवः
ତୁଣ୍ଡିକେର ଓ ପରାକ୍ରମୀ ତାଳଜଂଘମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଏବଂ ବୀତିହୋତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଅନନ୍ତ’ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଜନ୍ମିଲେ।
Verse 54
दुर्जयस्तस्य पुत्रस्तु बभूवामित्रकर्शनः / अनष्ट द्रव्यता चैव तस्य राज्ञो बभूव ह
ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଦୁର୍ଜୟ ହେଲେ, ଯିଏ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିଲେ। ସେ ରାଜାଙ୍କର ଧନ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନି ବୋଲି କଥା ଥିଲା।
Verse 55
प्रभावेण महाराजः प्रजास्ताः पर्यपालयत् / न तस्य वित्तनाशः स्यान्नष्टं प्रतिलभेच्च सः
ନିଜ ପ୍ରଭାବରେ ସେ ମହାରାଜ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କଲେ। ତାଙ୍କର ଧନ ନଷ୍ଟ ହୁଏନି; ହରାଇଥିବା ଧନ ମଧ୍ୟ ସେ ପୁନଃ ପାଉଥିଲେ।
Verse 56
कार्त्तवीर्यस्य यो जन्म कथयेदिह धीमतः / वर्द्धन्ते विभवाश्शश्वद्धर्मश्चास्य विवर्द्धते
ଏଠାରେ ଯେ ଧୀମାନ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ଜନ୍ମକଥା କହେ, ତାହାର ବିଭବ ସଦା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ଏବଂ ତାହାର ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ବଢ଼େ।
Verse 57
यथा यष्टा यथा दाता तथा स्वर्गे महीपते
ହେ ମହୀପତେ! ଯେପରି ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ଯେପରି ଦାତା, ସ୍ୱର୍ଗରେ ତାହାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ହୁଏ।
Frequently Asked Questions
It catalogs the Yadu-vaṃśa and a Haihaya-associated branch, moving through named successors (e.g., Sahasrajit → Śatajit → Haihaya line) and culminating in Kārtavīrya Arjuna as a paradigmatic ruler.
Dattātreya functions as the boon-granting ascetic authority: Kārtavīrya’s tapas legitimizes extraordinary sovereignty (notably the ‘thousand arms’) and frames royal power as morally conditioned by dharma and ascetic merit.
It is a Purāṇic sovereignty formula indicating universalized rule over the classical seven-dvīpa world-system; the chapter uses it to elevate the king’s status beyond a local realm into cosmographic, ideal-king territory.