Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 34
Yadu-vaṃśa and the Haihaya Line: From Yadu to Kārtavīrya Arjuna
Devanagari script
निश्चितं नतमूर्द्धानो बभूवुश्च महोरगाः / सायाह्ने कदलीखञ्च निवातेस्तमिता इव
Transliteration
niścitaṃ natamūrddhāno babhūvuśca mahoragāḥ / sāyāhne kadalīkhañca nivātestamitā iva
Translation
ମହୋରଗମାନେ ନିଶ୍ଚୟରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ନିଶ୍ଚଳ ହେଲେ; ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ପବନ ନଥିଲେ କଦଳୀ ଝାଡ଼ ଯେପରି ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
Word by Word
निश्चितम्certainly
निश्चितम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनिश्चित (कृदन्त; √चि/√चित् धातु, नि-उपसर्ग)
Formअव्ययीभाव/क्रियाविशेषणरूपेण (adverbial accusative neuter used as indeclinable): ‘certainly’
नत-bowed
नत-:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनत (कृदन्त; √नम् धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; qualifier in compound with mūrdhānaḥ
मूर्द्धानःheads
मूर्द्धानः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन; with ‘नत-’ as adjective: ‘with bowed heads’
बभूवुःbecame, were
बभूवुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलिट् (परस्मैपद, perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
महोरगाःgreat serpents
महोरगाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहोरग (प्रातिपदिक; महा+उरग)
Formसमास: कर्मधारय; पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन
सायाह्नेin the evening
सायाह्ने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसायाह्न (प्रातिपदिक; साय+अह्न)
Formसमास: तत्पुरुष (‘evening-time’); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
कदलीखम्a banana grove/thicket
कदलीखम्:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootकदलीख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; here as upamāna with iva (likely nominative)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
निवातेin a windless (state/place)
निवाते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनिवात (प्रातिपदिक; नि+वात)
Formसमास: तत्पुरुष (‘windless place/condition’); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
स्तमिताःstilled, motionless
स्तमिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्तमित (कृदन्त; √स्तम्/√स्तिम् धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; agrees with ‘महोरगाः’
इवlike
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय (particle of comparison)