Adhyaya 60

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते तृतीय उपोद्धातपादे वैवस्वतोत्पत्तिर्नामैकोनषष्टितमोध्यायः // ५९// सूत उवाच ततो मन्वन्तरे ऽतीते चाक्षुषे दैवतैः सह / वैवस्वताय महते पृथिवीराज्यमादिशत्

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣରେ, ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦର ‘ବୈବସ୍ୱତୋତ୍ପତ୍ତି’ ନାମକ ଏକୋଣଷଷ୍ଟିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ସୂତ କହିଲେ—ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତର ଅତୀତ ହେଲାପରେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ମହାନ ବୈବସ୍ୱତଙ୍କୁ ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ଦିଆଗଲା।

Verse 2

तस्माद्वैवस्वतात्पुत्रा जज्ञिरे दश तत्समाः / इक्ष्वाकुश्च नृगश्चैव धृष्टः शर्यातिरेवच

ସେହି ବୈବସ୍ୱତଙ୍କଠାରୁ ସମାନ ଗୁଣବାନ ଦଶ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ—ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ନୃଗ, ଧୃଷ୍ଟ ଓ ଶର୍ୟାତି ମଧ୍ୟ।

Verse 3

नरिष्यन्तस्तथा प्रांशुर्नाभागो दिष्ट एव च / करूषश्च पृषध्रश्च नवैते मानवाः स्मृताः

ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରାଂଶୁ, ନାଭାଗ, ଦିଷ୍ଟ, କରୂଷ ଓ ପୃଷଧ୍ର—ଏହି ନଅଜଣ ‘ମାନବ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 4

ब्रह्मणा तु मनुः पूर्वं चोदितस्तु प्रबोधितम् / यष्टुं प्रजक्रमे कामं हयमेधेन भूपतिः

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ ପ୍ରେରିତ ଓ ପ୍ରବୋଧିତ ମନୁ—ସେହି ଭୂପତି—ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 5

अथाकरोत्पुत्रकामः परामिष्टिं प्रजापतिः / मित्रावरुणयोरंशे अनलाहुतिमेव यत्

ତାପରେ ପୁତ୍ରକାମନାରେ ପ୍ରଜାପତି ପରମ ଇଷ୍ଟି କଲେ; ଯାହା ମିତ୍ର-ବରୁଣଙ୍କ ଅଂଶ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବା ଥିଲା।

Verse 6

तत्र दिव्यांबरधरा दिव्याभरणभूषिता / दिव्यासंहनना चैव इला जज्ञ इति श्रुतम्

ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ, ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ, ଦିବ୍ୟ ଦେହସୌଷ୍ଠବଯୁକ୍ତ ଇଳା ଜନ୍ମିଲେ—ଏହିପରି ଶ୍ରୁତ।

Verse 7

तामिलेत्यथ होवाच मनुर्दण्डधरस्ततः / अनुगच्छस्व भद्रं ते तमिला प्रत्युवाच ह

ତାପରେ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ମନୁ ତାକୁ ‘ଇଳା’ ବୋଲି ଡାକି କହିଲେ—“ମୋତେ ଅନୁଗମନ କର; ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।” ତେବେ ତମିଳା ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 8

धर्मयुक्तमिदं वाक्यं पुत्रकामं प्रजापतिम् / मित्रावरुणयोरंशे जातास्मि वदतां वर

ଏହି ବାକ୍ୟ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ। ପୁତ୍ରକାମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶି—ହେ ବାକ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ମୁଁ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଅଂଶରେ ଜନ୍ମିଛି।

Verse 9

तयोः सकाशं यास्यामि मातो धर्मो हतो वधीत् / एवमुक्त्वा पुनर्देवी तयोरन्तिकमागमत्

“ମା, ମୁଁ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯିବି; ଧର୍ମ ହତ ନ ହେଉ”—ଏପରି କହି ଦେବୀ ପୁନଃ ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

Verse 10

गत्वान्तिकं वरारोहा प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् / अंशे ऽस्मिन्युवयोर्जाता देवौ किं करवाणि वाम्

ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସୁନ୍ଦରୀ ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ—“ହେ ଦେବଦ୍ୱୟ, ମୁଁ ତୁମ ଦୁହିଁଙ୍କ ଅଂଶରେ ଜନ୍ମିଛି; ତୁମ ପାଇଁ କ’ଣ କରିବି?”

Verse 11

मनुनैवाहमुक्तास्मि अनुगच्छस्व मामिति / तथा तु ब्रुवतीं साध्वीमिडामाश्रित्य तावुभौ

ମନୁ ମୋତେ କହିଥିଲେ— ‘ମୋତେ ଅନୁଗମନ କର।’ ଏଭଳି କହୁଥିବା ସାଧ୍ବୀ ଇଡାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ସେ ଦୁଇଜଣ ଏକାସଙ୍ଗେ ରହିଲେ।

Verse 12

देवौ च मित्रावरुणाविदं वचनमूचतुः / अनेन तव धर्मज्ञे प्रश्रयोण दमेन च

ତେବେ ଦେବ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ଏହି ବଚନ କହିଲେ— ‘ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞେ, ତୋର ଏହି ବିନୟ ଓ ସଂଯମ ଦ୍ୱାରା।’

Verse 13

सत्येन चैव सुश्रोणि प्रीतौ स्वौ वरवर्णिनि / आवयोस्त्वं महाभागे ख्यातिं कन्ये प्रयास्यसि

ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠବର୍ଣ୍ଣିନି! ତୋର ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଦୁହେଁ ପ୍ରୀତ। ହେ ମହାଭାଗ୍ୟ କନ୍ୟେ, ଆମ ଦ୍ୱାରା ତୁ ଖ୍ୟାତି ପାଇବୁ।

Verse 14

सुद्युम्न इति विख्यातस्त्रिषु लोकेषु पूजितः / जगत्प्रियो धर्मशीलो मनोर्वंशविवर्द्धनः

ସେ ‘ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେବ, ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ ହେବ; ଜଗତ୍ପ୍ରିୟ, ଧର୍ମଶୀଳ ଏବଂ ମନୁବଂଶବିବର୍ଦ୍ଧକ ହେବ।

Verse 15

मानवः स तु सुद्युम्नः स्त्रीभावमगमत्प्रभुः / सा तु देवी वरं लब्ध्वा निवृत्ता पितरं प्रति

ସେ ପ୍ରଭୁ ମାନବ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ସ୍ତ୍ରୀଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏବଂ ସେ ଦେବୀ ବର ପାଇ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଗଲେ।

Verse 16

बुधेनोत्तरमासाद्य मैथुनायोपमन्त्रिता / सोमपुत्राद्बुधाच्चास्यामैलो जज्ञे पुरूखाः

ବୁଧଙ୍କ ନିକଟକୁ ଉତ୍ତରଦିଗରେ ପହଞ୍ଚି ସେ ମૈଥୁନ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନିତ ହେଲେ। ସୋମପୁତ୍ର ବୁଧଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ‘ଐଳ’ ପୁରୂରବା ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 17

बुधात्सा जनयित्वा तु सुद्युम्नत्वं पुनर्गताः / सुद्युम्नस्य तु दायादास्त्रयः परमधार्मिकाः

ବୁଧଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତାନକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ ସେ ପୁନର୍ବାର ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନତ୍ୱକୁ ଫେରିଲେ। ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର ତିନିଜଣ ପରମଧାର୍ମିକ ଦାୟାଦ ଥିଲେ।

Verse 18

उत्कलश्च गयश्चैव विनतश्च तथैव च / उत्कलस्योत्कलं राष्ट्रं विनतस्यापि पश्चिमम्

ଉତ୍କଳ, ଗୟ ଏବଂ ବିନତ—ଏହି ତିନିଜଣ। ଉତ୍କଳଙ୍କର ରାଷ୍ଟ୍ର ‘ଉତ୍କଳ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ଏବଂ ବିନତଙ୍କର ଦେଶ ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ଥିଲା।

Verse 19

दिक्पूर्वा तस्य राजर्षेर्गयस्य तु गया पुरी / प्रविष्टेतु मनौ तस्मिन्प्रजाः सृष्ट्वा दिवाकरम्

ସେ ରାଜର୍ଷି ଗୟଙ୍କ ପୂର୍ବଦିଗରେ ‘ଗୟା’ ନାମକ ପୁରୀ ଥିଲା। ଏବଂ ସେ ମନୁରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରି ଦିବାକର (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 20

दशधा तदधात्क्षत्त्रमकरोत्पृथिवीमिमाम् / इक्ष्वाकुरेव दायादो भागं दशममाप्तवान्

ସେ ଏହି ପୃଥିବୀର କ୍ଷତ୍ରଶାସନକୁ ଦଶ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ଦାୟାଦ ହିଁ ଦଶମ ଭାଗ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 21

कन्याभावत्तु सुद्युम्नो नैव भागमवाप्तवान् / वसिष्ठवचनाच्चासीत्प्रतिष्ठाने महाद्युतिः

କନ୍ୟାଭାବ ହେତୁ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ କୌଣସି ଭାଗ ପାଇଲେ ନାହିଁ; ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ବଚନରେ ସେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ହେଲେ।

Verse 22

प्रतिष्ठां धर्मराजस्य सुद्युम्नस्य महात्मनः / एतच्छ्रुत्वा तु ऋषयः पप्रच्छुः सूतजं प्रति / मानवः स तु सुद्यम्नः स्त्रीभावमगमत्कथम्

ଧର୍ମରାଜ ମହାତ୍ମା ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ବିଷୟ ଶୁଣି ଋଷିମାନେ ସୂତପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—ସେ ମାନବ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ କିପରି ସ୍ତ୍ରୀଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ?

Verse 23

सूत उवाच पुरा महेश्वरं द्रष्टुं कुमारास्सनकादयः / इलावृतं समाजग्मुर्ददृशुर्वृषभध्वजम्

ସୂତ କହିଲେ—ପୂର୍ବକାଳରେ ସନକାଦି କୁମାରମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଇଲାବୃତକୁ ଗଲେ ଏବଂ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 24

उमया रममाणं तं विलोक्य पिहितेस्थले / प्रतिजग्मुस्ततः सर्वे व्रीडिताभूच्छिवाप्यथ

ଉମାଙ୍କ ସହ ରମଣ କରୁଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ସେହି ଗୁପ୍ତସ୍ଥାନରେ ଦେଖି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଫେରିଗଲେ; ତେବେ ଶିବ ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ।

Verse 25

प्रोवाच वचनं देवी प्रियहेतोः प्रियं प्रिया / इमं ममाश्रमं देव यः पुमान्सं प्रवेक्ष्यति

ପ୍ରିୟହେତୁରୁ ପ୍ରିୟ ବଚନ କହୁଥିବା ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବ! ଯେ କୌଣସି ପୁରୁଷ ମୋର ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ…

Verse 26

भविष्यति ध्रुवं नारी स तुल्याप्सरसां शुभा / तत्र सर्वाणि भूतानि पिशाचाः पशवश्च ये

ସେ ନାରୀ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଭା ହେବ, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସମାନ ରୂପବତୀ। ସେଠାରେ ଯେ ସମସ୍ତ ଭୂତ, ପିଶାଚ ଓ ପଶୁ ଅଛନ୍ତି, ସବୁ ଥିବେ।

Verse 27

स्त्रीभूताः सहरुद्रेण क्रोडन्त्यप्सरसो यथा / उमावनं प्रविष्टस्तु स राजा मृगयां गतः

ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସହ ସେମାନେ ସ୍ତ୍ରୀରୂପ ଧାରଣ କରି ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ପରି କ୍ରୀଡ଼ା କଲେ। ସେ ରାଜା ମୃଗୟାକୁ ଯାଇ ଉମାବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 28

पिशाचैः सह भूतैस्तु रुद्रे स्त्रीभावमास्थिते / तस्मात्सराजा सुद्युम्नः स्त्रीभावं लब्धवान्पुनः / महादेवप्रसादाच्च मानवत्वमवाप्तवान्

ରୁଦ୍ର ସ୍ତ୍ରୀଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ ଭୂତ ଓ ପିଶାଚମାନଙ୍କ ସହ ଥିଲେ। ତେଣୁ ରାଜା ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ପୁନର୍ବାର ସ୍ତ୍ରୀଭାବ ପାଇଲା; ଏବଂ ମହାଦେବଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ପୁନଃ ମାନବତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଲାଭ କଲା।