Adhyaya 44

Verse 1

इति श्री ब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमाभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते त्रिचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः // ४३// वसिष्ठ उवाच राजन्नेवं भृगुर्विद्वान्पश्यञ्जनपदान्बहून् / समाजगाम धर्मात्माकृतव्रणसमन्वितः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣରେ (ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ) ମଧ୍ୟମଭାଗର ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦରେ ଭାର୍ଗବଚରିତର ତ୍ରିଚତ୍ୱାରିଂଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ, ଏଭଳି ଜ୍ଞାନୀ ଭୃଗୁ ବହୁ ଜନପଦ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ବ୍ରତନିଷ୍ଠ ହୋଇ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 2

निलिल्युः क्षत्त्रियाः सर्वे यत्र तत्र निरीक्ष्य तम् / व्रजन्तं भार्गवं मार्गे प्राणरक्षणतत्पराः

ତାଙ୍କୁ ଦେଖିମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯେଉଁଠି ସେଉଁଠି ଲୁଚିଗଲେ; ପଥରେ ଯାଉଥିବା ସେଇ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନେ ପ୍ରାଣରକ୍ଷାରେ ମାତ୍ର ତତ୍ପର ଥିଲେ।

Verse 3

अथाससाद राजेन्द्र रामः स्वपितुराश्रमम् / शान्तसत्त्वसमाकीर्णं वेदध्त्रनिनिनादितम्

ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ରାମ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ—ଯେଉଁଠି ଶାନ୍ତ ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ଭରିଥିଲେ ଏବଂ ବେଦମନ୍ତ୍ରଧ୍ୱନି ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା।

Verse 4

यत्र सिंहा मृगा गावो नागमार्ज्जारमूषकाः / समं च रन्ति संहृष्टा भयं त्यक्त्वा सुदूरतः

ଯେଉଁଠି ସିଂହ, ମୃଗ, ଗାଈ, ସର୍ପ, ବିଲେଇ ଓ ମୂଷା—ଭୟକୁ ଅତି ଦୂରେ ତ୍ୟାଗ କରି, ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସମାନଭାବେ ଏକାସାଥି ଚରୁଥିଲେ।

Verse 5

यत्र धूमं समीक्ष्यैव ह्यग्निहोत्रसमुद्भवम् / उन्नदन्ति मयूराश्च नृत्यन्ति च महीपने

ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରୁ ଉଦ୍ଭବ ଧୂମକୁ ଦେଖିମାତ୍ରେ ମୟୂରମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଡାକୁଥିଲେ ଏବଂ ଭୂମିରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

Verse 6

यत्र सायन्तने काले सूर्यस्याभिमुखं द्विजैः / जलाञ्जलीन्प्रक्षिपद्भिः क्रियते भूर्चलाविला

ଯେଉଁଠାରେ ସାୟଂକାଳେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଭିମୁଖ ହୋଇ ଜଳାଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପଦଚାଳନାରେ ଭୂମି କମ୍ପି ଧୂଳିମୟ ହୁଏ।

Verse 7

यत्रान्तेवासिभिर्नित्यं वेदाः शास्त्राणि संहिताः / अभ्यस्यन्ते मुदा युक्तैर्ब्रह्मचर्यव्रते स्थितैः

ଯେଉଁଠାରେ ଆଶ୍ରମର ଅନ୍ତେବାସୀମାନେ ନିତ୍ୟ ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସଂହିତାଗୁଡ଼ିକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି।

Verse 8

अथ रामः प्रसन्नात्मा पश्यन्नाश्रमसंपदम् / प्रविवेश शनै राजन्नकृतव्रणसंयुतः

ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ରାମ ଆଶ୍ରମର ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖି, ହେ ରାଜନ୍, ଧୀରେ ଧୀରେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେ ଅଘାତ ଥିଲେ।

Verse 9

जयशब्दं नमःशब्दं प्रोच्चरद्भिर्द्विजात्मजैः / द्विजैश्च सत्कृतो रामः परं हर्षमुपागतः

ଦ୍ୱିଜପୁତ୍ରମାନେ ‘ଜୟ’ ‘ନମଃ’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ସତ୍କାର କଲେ; ତେଣୁ ରାମ ପରମ ହର୍ଷ ପାଇଲେ।

Verse 10

आश्रमाभ्यन्तरे तत्र संप्रविश्य निजं गृहम् / ददर्श पितरं रामो जमदग्निं तपोनिधिम्

ସେଠାରେ ଆଶ୍ରମ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ନିଜ ଗୃହରେ ରାମ ତପୋନିଧି ପିତା ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 11

साक्षाद्भृगुमिवासीनं निग्रहानुग्रहक्षमम् / पपात चरणोपान्ते ह्यष्टाङ्गालिङ्गितावनिः

ଭୃଗୁଙ୍କ ପରି ସାକ୍ଷାତ୍ ଆସୀନ, ନିଗ୍ରହ ଓ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ସେଇ ମହର୍ଷିଙ୍କ ଚରଣସମୀପେ ସେ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି ଭୂମିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ପଡ଼ିଲା।

Verse 12

रामो ऽहं तवा दासो ऽस्मि प्रोच्चरन्निति भूपते / जग्राह चरणौ चापि विधिवत्सज्जनाग्रणीः

“ହେ ଭୂପତେ! ମୁଁ ରାମ; ମୁଁ ତୁମ ଦାସ”—ଏହିପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀ ସେ ବିଧିମତେ ତାଙ୍କ ଚରଣଦ୍ୱୟ ଧରିଲା।

Verse 13

अथ मातुश्च चरणवभिवाद्य कृताञ्जलिः / उवाच प्रणतो वाक्यं तयोः संहर्षकारणम्

ତାପରେ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ମାତାଙ୍କ ଚରଣକୁ ମଧ୍ୟ ଅଭିବାଦନ କରି, ନମ୍ରଭାବେ ନତ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ଉଭୟଙ୍କ ହର୍ଷର କାରଣ ହେବା ଭଳି କଥା କହିଲା।

Verse 14

राम उवाच पितस्तव प्रभावेण तपसो ऽतिदुरासदः / कार्त्तवीर्यो हतो युद्धे समुत्रबलवाहनः

ରାମ କହିଲେ—“ପିତଃ! ତୁମ ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରେ ଅତି ଦୁର୍ଜୟ, ମହାସେନା ଓ ବାହନବଳ ସହିତ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହୋଇଛି।”

Verse 15

यस्ते ऽपराधं कृतवान्दुष्टमन्त्रिप्रचोदितः / तस्य दण्डो मया दत्तः प्रसह्य मुनिपुङ्गव

“ମୁନିପୁଙ୍ଗବ! ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରଚୋଦନାରେ ଯେ ତୁମ ପ୍ରତି ଅପରାଧ କରିଥିଲା, ତାହାକୁ ମୁଁ ବଳପୂର୍ବକ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଛି।”

Verse 16

भवन्तं तु नमस्कृत्य गतो ऽहं ब्रह्मणोंऽतिकम् / तं नमस्कृत्य विधिवत्स्वकार्यं प्रत्यवेदयम्

ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଗଲି। ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ନମସ୍କାର କରି ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ନିବେଦନ କଲି।

Verse 17

समामुवाच भगवाञ्छ्रुत्वा वृत्तान्तमादितः / व्रज स्वकार्यसिद्ध्यर्थं शिवलोकं सनातनम्

ଆଦିଠାରୁ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣି ଭଗବାନ୍ ମୋତେ କହିଲେ—ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସନାତନ ଶିବଲୋକକୁ ଯାଅ।

Verse 18

श्रुत्वाहं तद्वयस्तात नमस्कृत्य पिता महम् / गतवाञ्छिवलोकं वै हरदर्शनकाङ्क्षया

ଏହା ଶୁଣି, ହେ ତାତ, ମୁଁ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ହର (ଶିବ) ଦର୍ଶନ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଶିବଲୋକକୁ ଗଲି।

Verse 19

प्रविश्य तत्र भगवन्नुमया सहितः शिवः / नमस्कृतो मया देवो वाञ्छितार्थ प्रदायकः

ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ହେ ଭଗବନ୍, ଉମା ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖିଲି। ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥିବା ସେ ଦେବଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କଲି।

Verse 20

तदग्रे निखिलः स्वीयो वृत्तान्तो विनिवेदितः / मया समाहितधिया स सर्वं श्रुतवानपि

ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ ସମାହିତ ଧୀରେ ନିଜ ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ନିବେଦନ କଲି; ସେ ସବୁ ଶୁଣିଲେ।

Verse 21

श्रुत्वा विचार्य त त्सर्वं ददौ मह्यं कृपान्वितः / त्रैलोक्यविजयं नाम कवचं सर्वसिद्धिदम्

ସବୁ କଥା ଶୁଣି ଓ ବିଚାର କରି, କୃପାନ୍ୱିତ ହୋଇ ସେ ମୋତେ ‘ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟବିଜୟ’ ନାମକ କବଚ ଦେଲେ, ଯାହା ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାୟକ।

Verse 22

तल्लब्ध्वा तं नमस्कृत्य पुष्करं समुपागतः / तत्राहं साधयित्वा तु कवचं हृष्टमानसः

ତାହା ପାଇ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ମୁଁ ପୁଷ୍କରକୁ ଗଲି। ସେଠାରେ ମୁଁ ସେଇ କବଚ ସାଧନା କରି ହୃଷ୍ଟମନ ହେଲି।

Verse 23

कार्त्तवीर्यं निहत्याजौ शिवलोकं पुनर्गतः / तत्र तौ तु मया दृष्टौ द्वारे स्कन्दविनायकौ

ଯୁଦ୍ଧରେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟକୁ ନିହତ କରି ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ଶିବଲୋକକୁ ଗଲି। ସେଠାରେ ଦ୍ୱାରେ ସ୍କନ୍ଦ ଓ ବିନାୟକ—ଦୁହେଁକୁ ଦେଖିଲି।

Verse 24

तौनमस्कृत्य धर्मज्ञ प्रवेष्टुं चोद्यतो ऽभवम् / स मामवेक्ष्य गामपो विशन्तं त्वरयान्वितम्

ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସେଇ ଦୁହେଁକୁ ନମସ୍କାର କରି ମୁଁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲି। ମୋତେ ତ୍ୱରାରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖି ସେ ଦ୍ୱାରପାଳ ମୋତେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲା।

Verse 25

वारयामास सहसा नाद्यावसर इत्यथ / मम तेन पितस्तत्र वाग्युद्धं हस्तकर्षणम्

ସେ ହଠାତ୍ ମୋତେ ରୋକିଦେଲା—‘ଆଜି ଅବସର ନାହିଁ’ ବୋଲି। ତାପରେ ସେଠାରେ ମୋ ଓ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାକ୍ୟଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ହାତକର୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ହେଲା।

Verse 26

सञ्जातपरशुक्षेममतो ऽभूद्भृगुनन्दन / स तज्ज्ञात्वा समुद्गृह्य मामधश्चोर्द्ध्वमेव च

ତେବେ ଭୃଗୁନନ୍ଦନଙ୍କ ପରଶୁ କ୍ଷେମ ହେଲା। ତାହା ଜାଣି ସେ ମୋତେ ଉଠାଇ ତଳେ ଓ ଉପରେ ଦୁହିଁଦିଗକୁ କଲା।

Verse 27

करेण भ्रामयामास पुनश्चानीतवांस्ततः / तं दृष्ट्वातिक्रुधा क्षिप्तः कुठारो हि मया ततः

ସେ ହାତରେ ଘୁରାଇ ପୁଣି ମୋତେ ନିକଟକୁ ଆଣିଲା। ତାକୁ ଦେଖି ମୁଁ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧରେ ସେଠାରେ କୁଠାର ଛାଡ଼ିଦେଲି।

Verse 28

दन्तो निपति,स्तस्य ततो देव उपागतः / पार्वती तत्र रुष्टाभूत्तदा कृष्णः समागतः

ତାହାର ଦାନ୍ତ ଖସିପଡ଼ିଲା; ତାପରେ ଦେବ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ ପାର୍ବତୀ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ସେଇବେଳେ କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।

Verse 29

राधया सहितस्तेन सानुनीता वरं ददौ / मह्यं कृष्मो जगामाथ तेन मैत्रीं विधाय च

ରାଧା ସହିତ କୃଷ୍ଣ ତାକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଏକ ବର ଦେଲେ। ପରେ ମୋ ସହିତ ମୈତ୍ରୀ ସ୍ଥାପନ କରି କୃଷ୍ଣ ଚାଲିଗଲେ।

Verse 30

ततः प्रणम्य देवेशौ पार्वतीपरमेश्वरौ / आगतस्तव सान्निध्यमकृतव्रणसंयुतः

ତାପରେ ଦେବେଶ ପାର୍ବତୀ-ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଘାଉ ବିନା ମୁଁ ତୁମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଆସିଲି।

Verse 31

वसिष्ठ उवाच इत्यक्त्वा भार्गवो रामो विरराम च भूपते / जमदग्निरुवाचेदं रामं शत्रुनिबर्हणम्

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଏହିପରି କହି ଭାର୍ଗବ ରାମ, ହେ ରାଜନ୍, ନିରବ ହେଲେ। ତେବେ ଜମଦଗ୍ନି କହିଲେ—ହେ ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାମ, ଏହି କଥା ଶୁଣ।

Verse 32

जमदग्निरुवाच क्षत्रहत्याभिभूतस्त्वं तावद्दोषोपशान्तये / प्रयश्चित्तं ततस्तावद्यथावत्कर्तुमर्हसि

ଜମଦଗ୍ନି କହିଲେ—କ୍ଷତ୍ରହତ୍ୟାର ପାପରେ ତୁମେ ଆବୃତ; ତେଣୁ ଦୋଷଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଯଥାବିଧି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କର।

Verse 33

इत्युक्तः प्राह पितरं रामो मतिमतां वरः / प्रायश्चित्तं तु तद्योग्यं त्वं मे निर्देष्टुमर्हसि

ଏହା ଶୁଣି ମତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ—ମୋ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କ’ଣ, ଆପଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତୁ।

Verse 34

जमदग्निरुवाच व्रतैश्च नियमैश्चैव कर्षयन्देहमात्मनः / शाकमूलफलाहारो द्वादशाब्दं तपश्चर

ଜମଦଗ୍ନି କହିଲେ—ବ୍ରତ ଓ ନିୟମରେ ନିଜ ଦେହକୁ କଷ୍ଟଦାୟକ ଭାବେ ସଂଯମ କରି, ଶାକ-ମୂଳ-ଫଳ ଆହାର କରି ବାରୋ ବର୍ଷ ତପ କର।

Verse 35

वसिष्ठ उवाच इत्युक्तः प्रणिपत्यैनं मातरं च भृगूद्वहः / प्रययौ तपसे राजन्नकृतव्रणसंयुतः

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଏହିପରି କୁହାଯାଇ ଭୃଗୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଓ ମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ହେ ରାଜନ୍, ସେ ଅଘାତିତ ଦେହରେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ସହ ତପ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 36

स गत्वा पर्वत वरं महेन्द्रमरिकर्षणः / कृत्वाऽश्रमपदं तस्मिंस्तपस्तेपे सुदुश्चरम्

ଶତ୍ରୁଦମନକାରୀ ସେ ମହେନ୍ଦ୍ର ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତକୁ ଗଲା। ସେଠାରେ ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ତପ କଲା।

Verse 37

व्रतैस्तपोभिर्नियमैर्देवताराधनैरपि / निन्ये वर्षाणि कति चिद्रामस्तस्मिन्महामनाः

ବ୍ରତ, ତପ, ନିୟମ ଓ ଦେବତାରାଧନା ଦ୍ୱାରା ମହାମନା ରାମ ସେଠାରେ କିଛି ବର୍ଷ କାଟିଲେ।