Adhyaya 35

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते चतुस्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३४// सगर उवाच मुने परमतत्त्वज्ञध्यानज्ञानार्थकोविद / भगवद्भक्तिसंलीनमानसानुग्रहः कुतः

ସଗର କହିଲେ: ହେ ମୁନି, ପରମ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଜ୍ଞାନର ଅର୍ଥ ବିଶାରଦ, ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ଲୀନ ମନର ଅନୁଗ୍ରହ କେଉଁଠାରୁ ମିଳେ?

Verse 2

त्वयापि हि महाभाग यतः शंससि सत्कथाः / श्रुत्वा मृगमुखात्सर्वं भार्गवस्य विचेष्टितम्

ହେ ମହାଭାଗ! ତୁମେ ସତ୍କଥା ଶଂସ କରୁଛ; କାରଣ ମୃଗମୁଖଠାରୁ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ସମସ୍ତ ଚରିତ୍ର ଓ ବିଚେଷ୍ଟିତ ଶୁଣିଛ।

Verse 3

भूतं भवद्भविष्यं च नारायणकथान्वितम् / पुनः प्रपच्छ किं नाथ तन्मे वद सविस्तरम्

ଭୂତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ—ନାରାୟଣକଥାସହିତ ଯୁକ୍ତ—ସେଥିପାଇଁ, ହେ ନାଥ! ମୁଁ ପୁନଃ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି; ମୋତେ ସବିସ୍ତାର କହ।

Verse 4

वसिष्ठ उवाच शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि मृगस्य चरितं महत् / यथा पृष्टं तया सो ऽस्यै वर्णयामास तत्त्ववित्

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ଶୁଣ; ମୁଁ ମୃଗର ମହାନ୍ ଚରିତ କହିବି। ସେ ଯେପରି ପଚାରିଥିଲା, ତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ ସେପରି ତାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।

Verse 5

श्रुत्वा तु चरितं तस्य भार्गवस्य महात्मनः / भूयः प्रपच्छ तं कान्तं ज्ञानतत्त्वार्थमादरात्

ସେଇ ମହାତ୍ମା ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଚରିତ ଶୁଣି, ସେ ଆଦରରେ ପୁନଃ ସେଇ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନତତ୍ତ୍ୱର ଅର୍ଥ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲା।

Verse 6

मृग्युवाच साधुसाधु महाभाग कृतार्थस्त्वं न संशयः / यदस्य दर्शनात्ते ऽद्य जातं ज्ञानमतीद्रियम्

ମୃଗୀ କହିଲା—ସାଧୁ, ସାଧୁ! ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ କୃତାର୍ଥ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କାରଣ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରୁ ଆଜି ତୁମର ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ ଜ୍ଞାନ ଜନ୍ମିଛି।

Verse 7

अथातश्चात्मनः सर्वं ममापि वद कारणम् / कर्मणा येन संप्राप्तावावां तिर्यग्जनिं प्रभो

ହେ ପ୍ରଭୋ, ଏବେ ମୋର ଓ ଆପଣଙ୍କର ସମସ୍ତ କାରଣ କହନ୍ତୁ—କେଉଁ କର୍ମରେ ଆମେ ଦୁହେଁ ତିର୍ୟକ୍ (ପଶୁ) ଯୋନି ପାଇଲୁ?

Verse 8

इति वाक्यं समाकर्ण्य प्रियायाः स मृगः स्वयम् / वर्णयामास चरितं मृग्यश्चैवात्मनस्तदा

ପ୍ରିୟାର କଥା ଶୁଣି ସେଇ ମୃଗ ତେବେ ନିଜର ଓ ମୃଗୀର ଚରିତ କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କଲା।

Verse 9

मृग उवाच शृणु प्रिये महाभागे यथाऽवां मृगतां गतौ / संसारे ऽस्मिन्नमहाभागे भावो ऽस्य भवकारणम्

ମୃଗ କହିଲା—ହେ ମହାଭାଗେ ପ୍ରିୟେ, ଶୁଣ; ଆମେ ଦୁହେଁ କିପରି ମୃଗତ୍ୱକୁ ପାଇଲୁ। ହେ ମହାଭାଗେ, ଏହି ସଂସାରରେ ଭାବ ହିଁ ଭବର କାରଣ।

Verse 10

जीवस्य सदसभ्द्यां हि कर्मभ्यामागतः स्मृतिम् / पुरा द्रविडदेशे तु नानाऋद्धिसमाकुले

ଜୀବଙ୍କୁ ଶୁଭ-ଅଶୁଭ କର୍ମଦ୍ୱୟରୁ ହିଁ ସ୍ମୃତି ଆସେ। ପୂର୍ବେ ଦ୍ରାବିଡଦେଶରେ, ନାନା ଋଦ୍ଧିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନରେ (ମୋ ସ୍ମରଣ ଜାଗିଲା)।

Verse 11

ब्राह्मणानां कुले वाहं जातः कौशिकगोत्रिणाम् / पिता मे शिवदत्तो ऽभून्नाम्ना शास्त्रविशारदः

ମୁଁ କୌଶିକ ଗୋତ୍ରର ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଥିଲି। ମୋ ପିତାଙ୍କ ନାମ ଶିବଦତ୍ତ; ସେ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।

Verse 12

तस्य पुत्रा वयं जाताश्चत्वारो द्विजसत्तमाः / ज्येष्ठो रामो ऽनुजस्तस्य धमस्तस्यानु जः पृथुः

ଆମେ ସେଇ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଚାରି ପୁତ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଭାବେ ଜନ୍ମିଲୁ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ରାମ; ତାଙ୍କ ଅନୁଜ ଧାମ; ଧାମଙ୍କ ଅନୁଜ ପୃଥୁ।

Verse 13

चतुर्थो ऽहं प्रिये जातो सूरिरित्यभिविश्रुतः / उपनीय क्रमात्सर्वाञ्छिवदत्तो महायशाः

ଚତୁର୍ଥ ମୁଁ, ପ୍ରିୟେ, ‘ସୂରି’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ ଜନ୍ମିଲି। ମହାଯଶସ୍ବୀ ଶିବଦତ୍ତ କ୍ରମେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପନୟନ କରାଇଲେ।

Verse 14

वेदानध्यापयामास सांगांश्च सरहस्यकान् / चत्वारो ऽपि वयं तत्र वेदाध्ययनतत्पराः

ସେ ଆମକୁ ବେଦଗୁଡ଼ିକୁ ଅଙ୍ଗସହିତ ଓ ରହସ୍ୟସହିତ ପଢ଼ାଇଲେ। ସେଠାରେ ଆମେ ଚାରିଜଣେ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ନିରତ ଥିଲୁ।

Verse 15

गुरुशुश्रूषणे युक्ता जाता ज्ञानपरायणाः / गत्वारण्यं फलान्यंबुसमित्कुशमृदो ऽन्वहम्

ଗୁରୁସେବାରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଆମେ ଜ୍ଞାନପରାୟଣ ହେଲୁ। ପ୍ରତିଦିନ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ ଫଳ, ଜଳ, ସମିଧା, କୁଶ ଓ ମୃଦା ଆଣୁଥିଲୁ।

Verse 16

आनीय पित्रे दत्त्वाथ कुर्मो ऽध्ययनमेव हि / एकदा तु वयं सर्वे संप्राप्ता पर्वते वने

ସେଗୁଡ଼ିକ ଆଣି ପିତାଙ୍କୁ ଦେଇ ଆମେ କେବଳ ଅଧ୍ୟୟନ ହିଁ କରୁଥିଲୁ। ଏକଦା ଆମେ ସମସ୍ତେ ପର୍ବତର ବନକୁ ପହଞ୍ଚିଲୁ।

Verse 17

औद्भिदं नाम लोलक्षि कृतमालातटे स्थितम् / सर्वे स्नात्वा महानद्यामुषसि प्रीतमानसाः

ହେ ଲୋଲାକ୍ଷି! କୃତମାଳା ନଦୀତଟେ ‘ଔଦ୍ଭିଦ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅବସ୍ଥିତ। ପ୍ରଭାତେ ସେଇ ମହାନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ସମସ୍ତେ ପ୍ରୀତମନ ହେଲେ।

Verse 18

दत्तार्घाः कृतजप्याश्च समारूढा नागोत्तमम् / शालस्तमालैः प्रियकैः पनसैः कोविदारकैः

ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ଓ ଜପ ସମାପ୍ତ କରି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଗ—ହାତୀ ଉପରେ ଆରୋହଣ କଲେ। ଚାରିପାଖେ ଶାଳ, ତମାଳ, ପ୍ରିୟକ, ପନସ ଓ କୋବିଦାର ବୃକ୍ଷ ଥିଲା।

Verse 19

सरलार्जुनपूगैश्च खर्जूरैर्नारिकेलकैः / जंबूभिः सहकारैश्च कट्फलैर्बृहतीद्रुमैः

ସେଠାରେ ସରଳ, ଅର୍ଜୁନ, ପୂଗ (ସୁପାରି), ଖର୍ଜୁର ଓ ନାରିକେଳ ବୃକ୍ଷ ଥିଲା; ଜମ୍ବୁ, ସହକାର (ଆମ୍ବ) ଓ କଟ୍ଫଳ ପରି ବଡ଼ ବଡ଼ ଦ୍ରୁମ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 20

अन्यैर्नानाविधैर्वृक्षैः परार्थप्रतिपादकैः / स्निग्धच्छायैः समाहृष्टनानापक्षिनिनादितैः

ଅନ୍ୟ ନାନାପ୍ରକାର ପରହିତକାରୀ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଘନ, ଶୀତଳ ଛାୟା ଥିଲା ଏବଂ ନାନା ପକ୍ଷୀଙ୍କ କଲରବରେ ସ୍ଥାନଟି ହର୍ଷିତ ହୋଇ ନିନାଦିତ ଥିଲା।

Verse 21

शार्दूल हरिभिर्भल्लैर्गण्डकैर्मृगनाभिभिः / गचैन्द्रैः शारभाद्यैश्च सेवितं कन्दरागतैः

ସେ ସ୍ଥାନ ଗୁହାବାସୀ ଶାର୍ଦୂଳ (ବାଘ), ହରି (ସିଂହ), ଭଲ୍ଲ (ଭାଲୁ), ଗଣ୍ଡକ (ଗଣ୍ଡା), ମୃଗନାଭି (କସ୍ତୁରୀ ମୃଗ), ଗଜେନ୍ଦ୍ର ଓ ଶାରଭ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ଥିଲା।

Verse 22

मल्लिकापाटलाकुन्दकर्णिकारकदंबकैः / सुगन्धिभिर्वृतं चान्यैर्वातोद्धूतपरगिभिः

ସେ ସ୍ଥାନ ମଲ୍ଲିକା, ପାଟଳା, କୁନ୍ଦ, କର୍ଣ୍ଣିକାର ଓ କଦମ୍ବର ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପମାନେ, ଏବଂ ବାତାସେ ଉଡ଼ିଆସିଥିବା ପରାଗଭରା ଅନ୍ୟ ପୁଷ୍ପମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଥିଲା।

Verse 23

नानामणिगणाकीर्णैर्नीलपीतसितारुणैः / शृङ्गैः समुल्लिखन्तं च व्योम कौतुकसं युतम्

ନୀଳ, ପୀତ, ଶ୍ୱେତ ଓ ଅରୁଣ ବର୍ଣ୍ଣର ନାନା ମଣିଗଣରେ ଭରିଥିବା ତାହାର ଶୃଙ୍ଗମାନେ ଯେନ ଆକାଶକୁ ଖୋଦି ଉଠାଉଥିଲେ; ସେ ଦୃଶ୍ୟ କୌତୁକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 24

अत्युच्चपातध्वनिभिर्निर्झरैः कन्दरोद्गतैः / गर्ज्जतमिव संसक्तं व्यालाद्यैर्मृगपक्षिभिः

କନ୍ଦରାରୁ ଉଦ୍ଗତ ନିର୍ଝରମାନଙ୍କର ଅତ୍ୟୁଚ୍ଚ ପାତଧ୍ୱନିରେ ସେ ସ୍ଥାନ ଗୁଞ୍ଜିଉଠୁଥିଲା; ସର୍ପାଦି, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରିଥିବାରୁ ତାହା ଯେନ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା।

Verse 25

तत्रातिकौतुकाहृष्टदृष्टयोभ्रातरो वयम् / नास्मार्ष्म चात्मनात्मानं वियुक्ताश्च परस्परम्

ସେଠାରେ ଆମେ ଭାଇମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ କୌତୁକରେ ହର୍ଷିତ ଦୃଷ୍ଟି ହୋଇଗଲୁ; ନିଜକୁ ନିଜେ ମନେ ରଖିଲୁ ନାହିଁ, ଏବଂ ପରସ୍ପରରୁ ବି ଅଲଗା ହୋଇଗଲୁ।

Verse 26

एतस्मिन्नन्तरे चैका मृगी ह्यगात्पिपासिता / निर्झरापात शिरसि पातुकामा जलं प्रिये

ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରିୟେ, ପିପାସାରେ କ୍ଳାନ୍ତ ଏକ ମୃଗୀ ଜଳ ପିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ନିର୍ଝର ପାତସ୍ଥାନର ଶିରୋଭାଗକୁ ଆସିଲା।

Verse 27

तस्याः पिबन्त्यास्तु जलं शार्दूलो ऽतिभयङ्करः / तत्र प्राप्तो यदृच्छातो जगृहे तां भयर्दिताम्

ସେ ଜଳ ପିଉଥିବାବେଳେ ଅତିଭୟଙ୍କର ବାଘ ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ସେଠାକୁ ଆସି, ଭୟାର୍ଦ୍ଦିତା ତାକୁ ଧରିନେଲା।

Verse 28

अहं तद्ग्रहणं पश्यन्भयेन प्रपलायितः / अत्युच्चवत्त्वात्पतितो मृतश्चैणीमनुस्मरन्

ତାକୁ ଧରାଯାଉଥିବା ଦେଖି ମୁଁ ଭୟରେ ପଳାଇଲି; ଅତି ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରୁ ପଡି, ସେଇ ହରିଣୀକୁ ସ୍ମରଣ କରୁକରୁ ମରିଗଲି।

Verse 29

सा मृता त्वं मृगी जाता मृग स्त्वाहमनुस्मरन् / जातो भद्रे न जाने वै क्व गाता भ्रातरो ऽग्रजाः

ସେ ମରିଗଲା; ତୁମେ ହରିଣୀ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଲ; ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରିକରି ମୃଗ ହୋଇ ଜନ୍ମିଲି। ଭଦ୍ରେ, ଅଗ୍ରଜ ଭ୍ରାତାମାନେ କେଉଁଠି ଗଲେ ମୁଁ ଜାଣେନି।

Verse 30

एतन्मे स्मृतिमापन्नं चरितं तव चात्मतः / भूतं भविष्यं च तथा शृणु भद्रे वदाम्यहम्

ତୁମର ଓ ମୋର ଏହି ଚରିତ ମୋ ସ୍ମୃତିକୁ ଆସିଛି; ଭଦ୍ରେ, ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଶୁଣ, ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 31

यो ऽयं वा वृष्ठसंलग्नो व्याधो दूरस्थितो ऽभवत् / रामस्यास्य भयात्सो ऽपि भक्षितो हरिणा धुना

ବର୍ଷାରେ ଭିଜି ଦୂରେ ଦାଁଡିଥିବା ଯେ ଶିକାରୀ ଥିଲା, ସେ ମଧ୍ୟ ଏହି ରାମଙ୍କ ଭୟରୁ ଏବେ ହରିଣ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷିତ ହୋଇଛି।

Verse 32

प्राणांस्त्यक्त्वा विधानेन स्वर्गलोकं गमिष्यति / अवाभ्यां तु जलं पीतं मध्यमे पुष्करे त्विह

ବିଧିମତେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଯିବ। ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍କରରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣେ ଜଳ ପିଇଛୁ।

Verse 33

संदृष्टो भार्गवश्चायं साक्षाद्विष्णुस्वरूपधृक् / तेनानेकभवोत्पन्नं पातकं नाशमागतम्

ଏହି ଭାର୍ଗବ ସାକ୍ଷାତ୍ ବିଷ୍ଣୁସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେଖାଗଲେ। ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଅନେକ ଜନ୍ମର ପାପ ନାଶ ପାଇଲା।

Verse 34

अगस्त्यदर्शनं लब्ध्वा श्रुत्वा स्तोत्रं गतिप्रदम् / गमिष्यावः शुभांल्लोकान्येषु गत्वा न शोचति

ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଲାଭ କରି ଓ ଗତିଦାୟକ ସ୍ତୋତ୍ର ଶୁଣି, ଆମେ ଶୁଭ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଯିବୁ; ସେଠାକୁ ଯାଇ କେହି ଶୋକ କରେନି।

Verse 35

इत्येवमुक्त्वा स मृगः प्रियायै प्रियदर्शनः / विरराम प्रसन्नात्मा पश्यन्राममना तुरः

ଏପରି କହି ସେ ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ ମୃଗ ନିଜ ପ୍ରିୟାକୁ କହିଲା। ପ୍ରସନ୍ନ ମନେ ସେ ଥମ୍ବିଗଲା, ଆତୁର ହୃଦୟରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲା।

Verse 36

भर्गवः श्रुतवांश्चैव मृगोक्तं शिष्यसंयुतः / विस्मितो ऽभूच्च राजेन्द्र गन्तुं कृतमतिस्तथा

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଭାର୍ଗବ ମୃଗର କଥା ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ; ଏବଂ ସେହିପରି ଯିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ।

Verse 37

अकृतव्रमसंयुक्तो ह्यगस्त्यस्याश्रमं प्रति / स्नात्वा नित्यक्रियां कृत्वा प्रतस्थे हर्षितो भृशम्

ସେ ବ୍ରତ-ନିୟମରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରତି ଗଲା। ସ୍ନାନ କରି ନିତ୍ୟକ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 38

रामेण गच्छता मार्गे दृष्टो व्याधो मृतस्तदा / सिंहस्य संप्रहारेम विस्मितेन महात्मना

ମାର୍ଗରେ ଯାଉଥିବା ରାମ ତେବେ ଏକ ବ୍ୟାଧକୁ ମୃତ ଦେଖିଲେ; ସିଂହର ପ୍ରହାରରେ ସେ ନିହତ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ଦେଖି ମହାତ୍ମା ରାମ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।

Verse 39

अध्यर्द्धयोजनं गत्वा कनिष्ठं पुष्करं प्रति / स्नात्वा माध्याह्निकीं सन्ध्यां चका रातिमुदान्वितः

ଅଧ୍ୟର୍ଧ ଯୋଜନ ଗତି କରି ସେ କନିଷ୍ଠ ପୁଷ୍କର ପ୍ରତି ପହଞ୍ଚିଲା। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ମଧ୍ୟାହ୍ନିକ ସନ୍ଧ୍ୟା କରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା।

Verse 40

हितं तदात्मनः प्रोक्तं मृगेण स विचारयन् / तावत्तत्पृष्ठसंलग्नं मृगयुग्ममुपागतम्

ମୃଗ ନିଜ ହିତ ବିଷୟରେ କହିଥିବା କଥାକୁ ସେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ସେତେବେଳେ ତାହାର ପିଠିକୁ ଲାଗିଥିବା ଏକ ମୃଗଯୁଗ୍ମ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 41

पुष्करे तु जलं पीत्वाभिषिच्यात्मतनुं जलैः / पश्यतो भार्गवस्यागादगस्त्याश्रमसंमुखम्

ପୁଷ୍କରରେ ଜଳ ପିଇ ଓ ଜଳଦ୍ୱାରା ନିଜ ଦେହକୁ ଅଭିଷେକ କରି, ଭାର୍ଗବ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲା।

Verse 42

रामो ऽपि सन्ध्यां निर्वर्त्त्य कुंभजस्याश्रमं ययौ / विपद्गतं पुष्करं तु पश्यमानो महामनाः

ରାମ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଧ୍ୟାକର୍ମ ସମାପ୍ତ କରି କୁମ୍ଭଜ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ) ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ବିପଦଗ୍ରସ୍ତ ପୁଷ୍କରକୁ ଦେଖି ମହାମନା ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।

Verse 43

विष्णोः पदानि नागानां कुण्डं सप्तर्षिसंस्थितम् / गत्वोपस्पृश्य शुच्यंभो जगामागस्त्यसंश्रयम्

ବିଷ୍ଣୁପଦ ଓ ନାଗମାନଙ୍କ କୁଣ୍ଡ—ଯେଉଁଠାରେ ସପ୍ତର୍ଷି ଅବସ୍ଥିତ—ସେଠାକୁ ଯାଇ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ଉପସ୍ପର୍ଶ/ଆଚମନ କରି ଅଗସ୍ତ୍ୟାଶ୍ରୟକୁ ଗଲେ।

Verse 44

यच्च ब्रह्मसुता राजन्समायाता सरस्वती / त्रीन्संपूरयितुं कुण्डानग्निहोत्रस्य वै विधेः

ହେ ରାଜନ୍, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କନ୍ୟା ସରସ୍ୱତୀ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ବିଧି ପାଇଁ ତିନିଟି କୁଣ୍ଡକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ।

Verse 45

तत्र तीरे शुभं पुण्यं नानामुनिनिषेवितम् / ददर्श महदाश्चर्यं भार्गवः कुंभजाश्रमम्

ସେଠାରେ ତୀରରେ ଶୁଭ ଓ ପୁଣ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଥିଲା, ନାନା ମୁନିମାନେ ଯାହାକୁ ସେବନ କରୁଥିଲେ। ଭାର୍ଗବ କୁମ୍ଭଜାଶ୍ରମର ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

Verse 46

मृगैः सिंहैः सहगतैः सेवितं शान्तमानसैः / कुटरैरर्जुनैर्निंबैः पारिभद्रधवेगुदैः

ସେ ଆଶ୍ରମ ଶାନ୍ତମନ ମୃଗ ଓ ସିଂହମାନେ ସହଯାତ୍ରା କରି ସେବନ କରୁଥିଲେ; ଏବଂ କୁଟର, ଅର୍ଜୁନ, ନିମ୍ବ, ପାରିଭଦ୍ର, ଧବ ଓ ଗୂଦ ବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 47

खदिरासनखर्जूरैः संकुलं बदरीद्रुमैः / तत्र प्रविश्य वै रामो ह्यकृतव्रणसंयुतः

ଖଦିର, ଆସନ, ଖଜୁର ଓ ବଦରୀ ଗଛରେ ଘନ ହୋଇଥିବା ସେଇ ବନରେ, ଘାଉ ନଥିବା ରାମ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 48

ददर्श मुनिमासीनं कुम्भजं शान्तमानसम् / स्तिमितोदसरः प्रख्यं ध्यायन्तं ब्रह्म शाश्वतम्

ସେଠାରେ ସେ କୁମ୍ଭଜ ମୁନିଙ୍କୁ ଆସନରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ—ଶାନ୍ତ ମନ, ନିଷ୍ପନ୍ନ ସରୋବର ପରି ଗମ୍ଭୀର, ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ।

Verse 49

कौश्यां वृष्यां मार्गकृत्तिं वसानं पल्लवोटजे / ननाम च महाराज स्वाभिधानं समुच्चरन्

ପଲ୍ଲବ ଝୋପଡ଼ିରେ ସେ କୌଶେୟ ବସ୍ତ୍ର ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ତେବେ, ହେ ମହାରାଜ, ରାମ ନିଜ ନାମ ଉଚ୍ଚାରି ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 50

रामो ऽस्मि जामदग्न्यो ऽहं भवन्तं द्रष्टुमागतः / ताद्विद्धि प्रणिपातेन नमस्ते लोकभावन

ମୁଁ ରାମ, ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର; ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି। ଏହି ପ୍ରଣିପାତରେ ତାହା ଜାଣନ୍ତୁ—ହେ ଲୋକଭାବନ, ନମସ୍କାର।

Verse 51

इत्युक्तवन्तं रामं तु उन्मील्य नयने शनैः / दृष्ट्वा स्वागतमुच्चार्य तस्मायासनमादिशत्

ଏଭଳି କହିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁନି ଧୀରେ ଧୀରେ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ‘ସ୍ୱାଗତ’ କହି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ଦେବାକୁ ଆଦେଶ କଲେ।

Verse 52

मधुपर्कं समानीय शिष्येण मुनिपुङ्गवः / ददौ पप्रच्छ कुशलं तपसश्च कुलस्य च

ଶିଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମଧୁପର୍କ ଆଣାଇ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାହା ଦାନ କଲେ; ପରେ ତପସ୍ୟା ଓ କୁଳର କୁଶଳ ପଚାରିଲେ।

Verse 53

स पृष्टस्तेन वै रामो घटोद्भवमुवाच ह / भवत्संदर्शनादीश कुशलं मम सर्वतः

ସେ ପଚାରିବାରେ ରାମ ଘଟୋଦ୍ଭବଙ୍କୁ କହିଲେ—ହେ ଈଶ! ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରୁ ମୋର ସବୁଦିଗରେ କୁଶଳ।

Verse 54

किं त्वङ्कं संशयं जातं छिन्धि स्ववचनामृतैः / मृगश्चैको मया दृष्टो मध्यमे पुष्करे विभो

ତୁମର କେଉଁ ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମିଛି? ନିଜ ବଚନାମୃତରେ ତାହା କାଟିଦିଅ। ହେ ବିଭୋ, ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍କରେ ମୁଁ ଗୋଟିଏ ମୃଗ ଦେଖିଛି।

Verse 55

तेनोक्तमखिलं वृत्तं मम भूतमनागतम् / तच्छूत्वा विस्मयाविष्टो भवच्छरणमागतः

ସେ ମୋର ଭୂତ ଓ ଅନାଗତ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଦେଲେ। ତାହା ଶୁଣି ମୁଁ ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛି।

Verse 56

पाहि मां कृपया नाथ साधयन्त महामनुम् / शिवेन दत्तं कवच मम साधयतो गुरो

ହେ ନାଥ, କୃପାକରି ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ—ମୁଁ ମହାମନ୍ତ୍ର ସାଧନା କରୁଛି। ହେ ଗୁରୁ, ଶିବଦତ୍ତ କବଚ ମୋ ସାଧନାରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁ।

Verse 57

कृष्मस्य समतीत तु साधिकं हि शरच्छतम् / न च सिद्धिमवाप्तो ऽहं तन्मे त्वं कृपया वद

କୃଷ୍ମ ଋତୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଶତାଧିକ ଶରଦ୍ ଋତୁ ବିତିଗଲା, ତଥାପି ମୁଁ ସିଦ୍ଧି ପାଇନି; ଦୟାକରି ତାହା କହ।

Verse 58

वसिष्ठ उवाच एवं प्रश्नं समाकर्ण्य रामस्य सुमहात्मनः / क्षणं ध्यात्वा महाराज मृगोक्तं ज्ञातवान् हृदा

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ହେ ମହାରାଜ, ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଧ୍ୟାନ କରି ମୃଗ କହିଥିବା କଥାକୁ ହୃଦୟରେ ଜାଣିଲେ।

Verse 59

मृगं चापि समायातं मृग्या सह निजाश्रमे / श्रोतुं कृष्णामृतं स्तोत्रं सर्वं तत्कारण मुनिः / विचार्याश्वासयामास भार्गवः स्ववचोमृतैः

ମୃଗଟି ମଧ୍ୟ ନିଜ ମୃଗୀ ସହ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲା—କୃଷ୍ଣାମୃତ ସ୍ତୋତ୍ର ଶୁଣିବାକୁ। ସେହି ସମସ୍ତ କାରଣ ବିଚାର କରି ମୁନି ଭାର୍ଗବ ନିଜ ବଚନାମୃତରେ ତାକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ।