Adhyaya 32
Śivaloka–Brahmaloka Varnana (Description of Śivaloka and the Upper Worlds)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବଶିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ତପୋବଳଜନିତ ଦିବ୍ୟଦର୍ଶନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି; ସେହି ଦର୍ଶନରେ ରାମ ଶିବଲୋକକୁ ଦେଖନ୍ତି। ଆରମ୍ଭରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସନ୍ଧି ପରେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକର ଅତ୍ୟୁଚ୍ଚ ସ୍ଥିତି (ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ) ଓ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାତ୍ର ଗମ୍ୟତା କୁହାଯାଏ। ପରେ ଉପର ଲୋକମାନଙ୍କ ଦିଗ-କ୍ରମ—ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବୈକୁଣ୍ଠ, ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗୌରୀଲୋକ, ତଳେ ଧ୍ରୁବଲୋକ—ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ଶିବଲୋକର ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ପାରିଜାତସଦୃଶ ବୃକ୍ଷ, କାମଧେନୁ ଉପମା, ରତ୍ନମୟ ପୀଠ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ରତ୍ନନିର୍ମିତ ପ୍ରାକାର, ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭା ଓ ଚାରି ଦ୍ୱାର ଥିବା ପ୍ରାସାଦ ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତାରିତ। ଶେଷରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଭସ୍ମଲିପ୍ତ, ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମଧାରୀ ଭୟଙ୍କର ଦ୍ୱାରପାଳ ଦେଖାଯାନ୍ତି; ରାମ ଦେବାଜ୍ଞାରେ ଶଙ୍କରଦର୍ଶନ ପାଇଁ ବିନୟରେ ପ୍ରବେଶ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ର, ସିଦ୍ଧ ଓ ପାଶୁପତମାନଙ୍କ ନିବାସ ଏବଂ ଯୋଗ-ତପସ୍ୟାରେ ମାତ୍ର ପ୍ରବେଶଯୋଗ୍ୟତା ସୂଚିତ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते एकत्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३१// वसिष्ठ उवाच ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा स प्रणम्य जगद्गुरुम् / प्रसन्नचेताः सुभृशं शिवलोकं जगाम ह
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ମଧ୍ୟଭାଗ, ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦ, ଭାର୍ଗବଚରିତର ଏକତ୍ରିଂଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା; ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତେ ଶିବଲୋକକୁ ଗଲା।
Verse 2
लक्षयोजनमूर्द्ध्वं च ब्रह्मलोका द्विलक्षणम् / अथनिर्वचनीयं च योगिगम्यं परात्परम्
ବ୍ରହ୍ମଲୋକରୁ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଉପରେ ସେ ଲୋକ ଅଛି। ସେ ଅନିର୍ବଚନୀୟ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗମ୍ୟ, ଏବଂ ପରାତ୍ପର।
Verse 3
वैकुण्ठो दक्षिणे यस्माद्गौरीलोकश्च वामतः / यदधो ध्रुवलोकश्च सर्वलोकपरस्तु सः
ଯାହାର ଦକ୍ଷିଣେ ବୈକୁଣ୍ଠ ଓ ବାମେ ଗୌରୀଲୋକ; ଏବଂ ଯାହାର ତଳେ ଧ୍ରୁବଲୋକ—ସେ ଲୋକ ସମସ୍ତ ଲୋକରୁ ପରେ।
Verse 4
तपोवीर्यगती रामः शिवलोकं ददर्श च / उपमानेन रहितं नानाकौतुकसंयुतम्
ତପ ଓ ବୀର୍ୟର ଗତିରେ ରାମ ଶିବଲୋକକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଉପମାରହିତ ଏବଂ ନାନା ଅଦ୍ଭୁତ କୌତୁକରେ ସଂଯୁକ୍ତ ଥିଲା।
Verse 5
वसंति यत्र योगीन्द्राः सिद्धाः पाशुपताः शुभाः / कोटिकल्पतपः पुण्याः शान्ता निर्मत्सरा जनाः
ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ର, ସିଦ୍ଧ ଓ ଶୁଭ ପାଶୁପତମାନେ ବସନ୍ତି; କୋଟି କଳ୍ପ ତପସ୍ୟାର ପୁଣ୍ୟବାନ, ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ମତ୍ସର ଜନ ସେଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
Verse 6
पारिजातमुखैर्वृक्षैः शोभितं कामधेनुभिः / योगेन योगिना सृष्टं स्वेच्छया शङ्करेण हि
ପାରିଜାତ ଆଦି ବୃକ୍ଷମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏବଂ କାମଧେନୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଯୋଗୀ ଶଙ୍କର ନିଜ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଯୋଗବଳେ ଏହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି।
Verse 7
शिल्पिनां गुरुणा स्वप्ने न दृष्टं निश्वकर्मणा / सरोवरशतैर्दिव्यैः पद्मरागविराजितैः
ଶିଳ୍ପୀମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ମଧ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଦେଖିନାହାନ୍ତି; ପଦ୍ମରାଗ ମଣିରେ ଦୀପ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଶତ ସରୋବର ଦ୍ୱାରା ଏହା ବିରାଜିତ।
Verse 8
शोभितं चातिरम्यं च संयुक्तं मणिवेदिभिः / सुवर्णरत्नरचितप्राकारेण समावृतम्
ଏହା ଶୋଭିତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରମ୍ୟ, ମଣିବେଦୀମାନେ ସହ ଯୁକ୍ତ; ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ରତ୍ନରେ ରଚିତ ପ୍ରାକାର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି।
Verse 9
अत्यूर्द्ध्वमंबरस्पर्शि स्वच्छं क्षीरनिभंपरम् / चतुर्द्वारसमायुक्तं शोभितं मणिवेदिभिः
ଏହା ଅତ୍ୟୁଚ୍ଚ, ଆକାଶସ୍ପର୍ଶୀ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ କ୍ଷୀରସଦୃଶ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଚାରି ଦ୍ୱାର ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ମଣିବେଦୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
Verse 10
रक्तसोपानयुक्तैश्च रत्नस्तंभकपाटकैः / नानाचित्रविचित्रैश्च शोभितैः सुमनोहरैः
ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ସୋପାନଯୁକ୍ତ, ରତ୍ନସ୍ତମ୍ଭ ଓ କପାଟରେ ଶୋଭିତ, ନାନାଚିତ୍ର ବିଚିତ୍ରତାରେ ଅତି ମନୋହର ଥିଲା।
Verse 11
तन्मधये भवनं रम्यं सिंहद्वारोपशोभितम् / ददर्शरामो धर्मात्मा विचित्रमिव संगतः
ତାହାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସିଂହଦ୍ୱାରରେ ଶୋଭିତ ଏକ ରମ୍ୟ ଭବନ ଥିଲା; ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ ତାହାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ସଂଯୁକ୍ତ ଦେଖିଲେ।
Verse 12
तत्र स्थितौ द्वार पालौ ददर्शातिभयङ्करौ / महाकरालदन्तास्यौ विकृतारक्तलोचनौ
ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦୁଇ ଦ୍ୱାରପାଳ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ମୁଖରେ ମହାକରାଳ ଦାନ୍ତ ଓ ଚକ୍ଷୁ ବିକୃତ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
Verse 13
दग्धशैलप्रतीकाशौ महाबलपराक्रमौ / विभूतिभूषिताङ्गौ च व्याघ्रचर्मांबरौ च तौ
ସେ ଦୁଇଜଣ ଦଗ୍ଧ ପର୍ବତ ପରି ଦୀପ୍ତ, ମହାବଳ ଓ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ଥିଲେ; ଅଙ୍ଗରେ ବିଭୂତିର ଭୂଷଣ ଏବଂ ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମକୁ ବସ୍ତ୍ରରୂପେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
Verse 14
त्रिशूलपट्टिशधरौ ज्वलन्तौ ब्रह्मतेजसा / तौ दृष्ट्वा मनसा भीतः किञ्चिदाह विनीतवत्
ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ପଟ୍ଟିଶ ଧାରଣ କରି ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ମନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ବିନୀତଭାବେ କିଛି କହିଲା।
Verse 15
नमस्करोमि वामीशौ शङ्करं द्रष्टुमागतः / ईश्वराज्ञां समादाय मामथाज्ञप्तुमर्हथ
ହେ ବାମୀଶୌ! ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି; ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆସିଛି। ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ନେଇ ଆସିଛି; ମୋତେ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ।
Verse 16
तौतु तद्वचनं श्रुत्वा गृहीत्वाज्ञां शिवस्य च / प्रवेष्टुमाज्ञां ददतुरीश्वरानुचरौ च तौ
ସେମାନେ ତାହାର କଥା ଶୁଣି ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରି, ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଅନୁଚର ଥିବା ସେ ଦୁଇଜଣ ତାକୁ ପ୍ରବେଶ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ।
Verse 17
स तदाज्ञामनुप्राप्य विवेशान्तः पुरं मुदा / तत्रातिरम्यां सिद्धौघैः समाकीर्णां सभां द्विजः
ସେ ଆଜ୍ଞା ପାଇ ସେଇ ଦ୍ୱିଜ ଆନନ୍ଦରେ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧମଣ୍ଡଳୀରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଅତି ରମ୍ୟ ସଭା ଦେଖିଲା।
Verse 18
दृष्ट्वा विस्मयमापेदे सुगन्धबहुलां विभोः / तत्रापश्यच्छिवं शान्तं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम्
ତାହା ଦେଖି ସେ ବିସ୍ମିତ ହେଲା; ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସେଇ ସ୍ଥାନ ସୁଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ସେଠାରେ ସେ ଶାନ୍ତ ଶିବଙ୍କୁ—ତ୍ରିନେତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର—ଦେଖିଲା।
Verse 19
त्रिशूलशोभितकरं व्याघ्रचर्मवरांबरम् / विभूतिभूषिताङ्गं च नागयज्ञोपवीतिनम्
ତାଙ୍କ ହସ୍ତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଶୋଭିତ ଥିଲା; ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର। ଅଙ୍ଗରେ ବିଭୂତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା ଏବଂ ନାଗ ହିଁ ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଥିଲା।
Verse 20
आत्मारामं पूर्णकामं कोटिसूर्यसमप्रभम् / पञ्चाननं दशभुजं भक्तानुग्रहविग्रहम्
ଆତ୍ମାରାମ, ପୂର୍ଣ୍ଣକାମ, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ପ୍ରଭାବାନ; ପଞ୍ଚାନନ, ଦଶଭୁଜ, ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହମୟ ବିଗ୍ରହ।
Verse 21
योगज्ञाने प्रब्रुवन्तं सिद्धेभ्यस्तर्कमुद्रया / स्तूयमानं च योकीन्द्रैः प्रमथप्रकरैर्मुदा
ଯୋଗଜ୍ଞାନ ଉପଦେଶ କରୁଥିବା, ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ତର୍କମୁଦ୍ରାରେ ବୋଧ କରାଉଥିବା; ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ର ଓ ପ୍ରମଥଗଣ ଆନନ୍ଦେ ଯାହାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
Verse 22
भैरवैर्योगिनीभिश्च वृतं रुद्रगणैस्तथा / मूर्ध्ना नमाम तं दृष्ट्वा रामः परमया मुदा
ଭୈରବ, ଯୋଗିନୀ ଓ ରୁଦ୍ରଗଣମାନେ ଘେରିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାମ ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
Verse 23
वामभागे कार्त्तिकेयं दक्षिणे च गणेश्वरम् / नन्दीश्वरं महाकालं वीरभद्रं च तत्पुरः
ତାଙ୍କ ବାମଭାଗରେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଦକ୍ଷିଣଭାଗରେ ଗଣେଶ୍ୱର; ଏବଂ ସମ୍ମୁଖରେ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର, ମହାକାଳ, ବୀରଭଦ୍ର ଥିଲେ।
Verse 24
क्रोडे दुर्गां शतभुजां दृष्ट्वा नत्वाथ तामपि / स्तोतुं प्रचक्रमे विद्वान्गिरा गद्गदया विभुम्
କୋଳରେ ବିରାଜିତ ଶତଭୁଜା ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରି; ପରେ ବିଦ୍ୱାନ ରାମ ଗଦ୍ଗଦ ବାଣୀରେ ସେହି ବିଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 25
नमस्ये शिवमीशानं विभुं व्यापकमव्ययम् / भुजङ्गभूषणं चोग्रं नृकपालस्रगुज्ज्वलम्
ମୁଁ ଈଶାନ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ—ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ବିଭୁ ଓ ଅବ୍ୟୟ; ଭୁଜଙ୍ଗ-ଭୂଷଣଧାରୀ, ଉଗ୍ର, ଏବଂ ନରକପାଳମାଳାରେ ଦୀପ୍ତ।
Verse 26
यो विभुः सर्वलोकानां सृष्टिस्थितिविनाशकृत् / ब्रह्मादिरूपधृग्ज्येष्ठस्तं त्वां वेद कृपार्णवम्
ଯେ ବିଭୁ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି-ସ୍ଥିତି-ବିନାଶ କରନ୍ତି; ଯେ ବ୍ରହ୍ମାଦି ରୂପ ଧାରଣକାରୀ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ—ସେଇ କୃପାର୍ଣ୍ଣବ ଆପଣଙ୍କୁ ହିଁ (ଯଥାର୍ଥରେ) ଜଣାଯାଏ।
Verse 27
वेदा न शक्ता यं स्तोतु मवाङ्मनसगोचरम् / ज्ञानबुद्ध्योरसाध्यं च निराकारं नमाम्यहम्
ଯାହାଙ୍କୁ ବେଦମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ଯିଏ ବାଣୀ ଓ ମନର ଅଗୋଚର; ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ମଧ୍ୟ ଅସାଧ୍ୟ, ସେଇ ନିରାକାରଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
Verse 28
शक्रादयः सुरगणा ऋषयो मनवो ऽसुराः / न यं विदुर्यथातत्त्वं तं नमामि परात्परम्
ଶକ୍ରାଦି ଦେବଗଣ, ଋଷି, ମନୁ ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାଙ୍କୁ ଯଥାତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ—ସେଇ ପରାତ୍ପରଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
Verse 29
यस्यांशांशेन सृजयन्ते लोकाः सर्वे चराचराः / लीयन्ते च पुनर्यस्मिंस्तं नमामि जगन्मयम्
ଯାହାଙ୍କ ଅଂଶର ଅଂଶଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ପୁନଃ ଯାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି—ସେଇ ଜଗନ୍ମୟଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
Verse 30
यस्येषत्कोपसंभूतो हुताशो दहते ऽखिलम् / सोर्द्ध्वलोकं सपातालं तं नमामि हरं परम्
ଯାହାଙ୍କ ଅଳ୍ପ କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁତାଶନ ସମସ୍ତକୁ ଦହେ; ଯିଏ ଊର୍ଧ୍ୱଲୋକରୁ ପାତାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପ୍ତ—ସେଇ ପରମ ହରଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
Verse 31
पृथ्वीपवन वह्न्यभभोनभोयज्वेन्दुभास्कराः / मूर्त्तयो ऽष्टौ जगत्पूज्यास्तं यज्ञं प्रणमाम्यहम्
ପୃଥିବୀ, ପବନ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ଆକାଶ, ଯଜ୍ୱା (ଯଜ୍ଞସ୍ୱରୂପ), ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ—ଏହି ଅଷ୍ଟ ମୂର୍ତ୍ତି ଜଗତ୍ପୂଜ୍ୟ; ସେଇ ଯଜ୍ଞକୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।
Verse 32
यः कालरूपो जगदादिकर्त्ता पाता पृथग्रूपधरो जगन्मयः / रर्त्ता पुना रुद्रवपुस्तथान्ते तं कालरूपं शरणं प्रपद्ये
ଯିଏ କାଳରୂପ ହୋଇ ଜଗତର ଆଦିକର୍ତ୍ତା, ନାନା ରୂପ ଧରି ଜଗତକୁ ପାଳନ କରୁଥିବା ଜଗନ୍ମୟ; ଏବଂ ଶେଷରେ ରୁଦ୍ରରୂପେ ସଂହାର କରୁଥିବା—ସେଇ କାଳରୂପଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି।
Verse 33
इत्येवमुक्त्वा स तु भार्गवो मुदा पषात तस्याङ्घ्रि समीप आतुरः / उत्थाप्य तं वामकरेण लीलया दध्रे तदा मूर्ध्नि करं कृपार्णवः
ଏଭଳି କହି ସେ ଭାର୍ଗବ ଆନନ୍ଦରେ ଆତୁର ହୋଇ ତାଙ୍କ ପାଦସମୀପରେ ପଡ଼ି ଶରଣ ନେଲା। ତେବେ କୃପାର୍ଣ୍ଣବ ପ୍ରଭୁ ବାମହସ୍ତରେ ଲୀଳାୟ ତାକୁ ଉଠାଇ ତାହାର ମସ୍ତକରେ ହାତ ରଖିଲେ।
Verse 34
आशीर्भिरेनं ह्यभिनन्द्य सादरं निवेशयामास गणेशपूर्वतः / उवाच वामामभिवीक्ष्य चाप्युमां कृपार्द्रदृष्ट्याखिलकामपूरकः
ଆଶୀର୍ବାଦବାଣୀରେ ସାଦର ଅଭିନନ୍ଦନ କରି ତାକୁ ଗଣେଶଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସାଇଲେ। ପରେ କୃପାର୍ଦ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ବାମା ଉମାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସର୍ବକାମପୂରକ ପ୍ରଭୁ କହିଲେ।
Verse 35
शिव उवाच कस्त्वं वटो कस्यकुले प्रसूतः किं कार्यमुद्दिश्य भवानिहागतः / विनिर्द्दिशाहं तव भक्तिभावतः प्रीतः प्रदद्यां भवतो मनोगतम्
ଶିବ କହିଲେ—ହେ ବତ୍ସ, ତୁମେ କିଏ? କେଉଁ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଛ? କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ତୁମ ଭକ୍ତିଭାବରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; କହ, ତୁମ ମନୋକାମନା ମୁଁ ପ୍ରଦାନ କରିବି।
Verse 36
इत्येवमुक्तः स भृगुर्महात्मना हरेण विश्वार्त्तिहरेण सादरम् / पुनश्च नत्वा विबुधां पति गुरुं कृपासमुद्रं समुवाच सत्वरम्
ଏପରି କହିବା ପରେ, ବିଶ୍ୱର ଆର୍ତ୍ତି ହରଣକାରୀ ମହାତ୍ମା ହରି ସାଦରେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ଭୃଗୁ ପୁନଃ ଦେବାଧିପ ଗୁରୁ, କୃପାସମୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଶୀଘ୍ର କହିଲା।
Verse 37
परशुराम उवाच भृगोश्चाहं कुले जातो जमदग्निसुतौ विभो / रामो नाम जगद्वन्द्यं त्वामहं शरणं गतः
ପରଶୁରାମ କହିଲେ—ହେ ବିଭୋ, ମୁଁ ଭୃଗୁ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ, ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର। ମୋ ନାମ ରାମ; ହେ ଜଗଦ୍ବନ୍ଦ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରିଛି।
Verse 38
यत्कार्यार्थमहं नाथ तव सांनिध्यमागतः / तं प्रसाधय विश्वेश वाञ्छितं काममेव मे
ହେ ନାଥ, ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଆସିଛି, ହେ ବିଶ୍ୱେଶ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କର; ସେଇ ମୋର ବାଞ୍ଛିତ କାମ।
Verse 39
मृगयामागतस्यापि कार्त्तवीर्यस्य भूपतेः / आतिथ्यं कृतवान् देव जमदग्निः पिता मम
ହେ ଦେବ, ଶିକାରକୁ ଆସିଥିବା ରାଜା କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋ ପିତା ଜମଦଗ୍ନି ଆତିଥ୍ୟ କରିଥିଲେ।
Verse 40
राजा तं स बलाल्लोभात्पातयामास मन्दधीः / सा धेनुस्तं मृतं दृष्ट्वा गवां लोकं जगाम ह
ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ରାଜା ଲୋଭରେ ବଳପୂର୍ବକ ତାକୁ ପତିତ କଲା। ତାକୁ ମୃତ ଦେଖି ସେ ଧେନୁ ଗୋଲୋକକୁ ଗଲା।
Verse 41
राजा न शोचन्मरणं पितुर्मम निरागसः / जगाम स्वपुरं पश्चान्माता मे प्रारुदद्भृशम्
ନିର୍ଦୋଷ ମୋ ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ ରାଜା ଶୋକ କଲା ନାହିଁ। ପରେ ସେ ନିଜ ପୁରକୁ ଗଲା; ମୋ ମା ଭାରି କାନ୍ଦିଲେ।
Verse 42
तज्ज्ञात्वा लोकवृत्तज्ञो भृगुर्नः प्रपितामहः / आजगाम महादेव ह्यहमप्यागतो वनात्
ହେ ମହାଦେବ, ଏହା ଜାଣି ଲୋକବୃତ୍ତଜ୍ଞ ଆମ ପ୍ରପିତାମହ ଭୃଗୁ ଆସିଲେ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବନରୁ ଆସିଲି।
Verse 43
मया मह सुदुःखार्त्तान्भ्रातॄन्मात्रासहैव मे / सांत्वयित्वा स मन्त्रज्ञो ऽजीवयत्पितरं मम
ମୁଁ ମୋ ମାତା ସହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲି। ପରେ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ସେ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ପୁନଃଜୀବିତ କଲେ।
Verse 44
आनागते भृगौ मातुर्दुःखेनाहं प्रकोपितः / प्रतिज्ञां कृतवान्देव सात्वयन्मातरंस्वकाम्
ଭୃଗୁ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ମାତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ମୁଁ କ୍ରୋଧିତ ହେଲି। ହେ ଦେବ, ମାତାକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ମୁଁ ଏକ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲି।
Verse 45
त्रिःसप्तकृत्वो यदुरस्ताडितं मातुरात्मनः / तावत्संख्यमहं पृथ्वीं करिष्ये क्षत्रवर्जिताम्
ମାତୃଆତ୍ମସ୍ୱରୂପେ ଯଦୁର ଉରସ୍ରେ ତ୍ରିଃସପ୍ତକୃତ୍ୱଃ ଯେତେ ପ୍ରହାର ହେଲା, ସେତେ ସଂଖ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟବର୍ଜିତ କରିଦେବି।
Verse 46
इत्येवं परिपूर्णा मे कर्त्ता देवो जगत्पतिः / महादेवो ह्यतो नाथ त्वत्सकाणमिहागतः
ଏହିପରି ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଜଗତ୍ପତି ଦେବ ମହାଦେବ, ହେ ନାଥ, ଏବେ ତୁମ ସଖାମାନଙ୍କ ସହ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
Verse 47
वसिष्ठ उवाच इत्येवं तद्वचः श्रुत्वा दृष्ट्वा दुर्गामुखं हरः / बभूवानम्रवदनस्छिन्तयानः क्षणं तदा
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଏପରି ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ଓ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ମୁଖ ଦେଖି, ହର (ଶିବ) ସେତେବେଳେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ମୁଖ ନମାଇ ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହେଲେ।
Verse 48
एतस्मिन्नन्तरे दुर्गा विस्मिता प्राहसद्भृशम् / उवाच च महाराज भार्गवं वैरसाधकम्
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ଗା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଭଳିଭାବେ ହସିଲେ ଏବଂ, ହେ ମହାରାଜ, ବୈରସାଧକ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 49
तपस्विन्द्विजपुत्र क्ष्मां निर्भूपां कर्त्तुमिच्छसि / त्रिः सप्तकृत्वः कोपेन साहसस्ते महान्बटो
ହେ ତପସ୍ୱୀ ଦ୍ୱିଜପୁତ୍ର! ତୁମେ କି ପୃଥିବୀକୁ ରାଜାଶୂନ୍ୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ? କ୍ରୋଧରେ ତ୍ରିଃସପ୍ତକୃତ୍ୱଃ—ବଟ, ତୁମ ସାହସ ତ ବହୁତ ବଡ଼!
Verse 50
हन्तुमिच्छसि निःशस्त्रः सहस्रार्जुनमीश्वरम् / भ्रूभङ्गलीलया येन रावणो ऽपि निराकृतः
ତୁମେ ନିଃଶସ୍ତ୍ର ହୋଇ ସେଇ ଈଶ୍ୱର ସହସ୍ରାର୍ଜୁନଙ୍କୁ ହନନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ? ଯିଏ ଭୃକୁଟିଭଙ୍ଗ ଲୀଳାମାତ୍ରେ ରାବଣକୁ ମଧ୍ୟ ନିରାକୃତ କରିଥିଲେ।
Verse 51
तस्मै प्रदत्तं दत्तेन श्रीहरेः कवचं पुरा / शक्तिरत्यर्थवीर्या च तं कथं हन्तुमिच्छसि
ଦତ୍ତ ପୂର୍ବେ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ କବଚ ଦାନ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୀର୍ୟଶାଳୀ; ତେବେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ କିପରି ହନନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
Verse 52
शङ्करः करुणासिद्धः कर्त्तुं चाप्यन्यथा विभुः / न चान्यः शङ्करात्पुत्र सत्कार्यं कर्त्तुमीश्वरः
ଶଙ୍କର କରୁଣାରେ ସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ବିଭୁ ହୋଇ ଅନ୍ୟଥା କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ; କିନ୍ତୁ ହେ ପୁତ୍ର, ଶଙ୍କର ବ୍ୟତୀତ ସତ୍କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଅନ୍ୟ କେହି ଈଶ୍ୱର ନୁହେଁ।
Verse 53
अथ देव्या अनुमतिं प्राप्य शंभुर्द्दयार्णवः / अभ्यधाद्भद्रया वाया जमदग्निसुतं विभुः
ତାପରେ ଦେବୀଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ଦୟାର୍ଣ୍ଣବ ଶମ୍ଭୁ, ବିଭୁ ହୋଇ, ଜମଦଗ୍ନିସୁତଙ୍କୁ ଭଦ୍ର ବାଣୀରେ କହିଲେ।
Verse 54
शिव उवाच अद्यप्रभृति विप्र त्वं मम स्कन्दसमो भव / दास्यामि मन्त्रं दिव्यं ते कवचं च महामते
ଶିବ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ର, ଆଜିଠାରୁ ତୁମେ ମୋ ସ୍କନ୍ଦସମ ହେଉ। ହେ ମହାମତି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦିବ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଓ କବଚ ଦେବି।
Verse 55
लीलया यत्प्रसादेन कार्त्तवीर्यं हनिष्यसि / त्रिः सप्तकृत्वो निर्भूपां महीं चापि करिष्यसि
ଯାହାଙ୍କ ଲୀଳାମାତ୍ର ପ୍ରସାଦରେ ତୁମେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କୁ ବଧ କରିବ; ଏକୋଇଶିଥର ପୃଥିବୀକୁ ରାଜାଶୂନ୍ୟ କରିବ।
Verse 56
इत्युक्त्वा शङ्करस्तस्मै ददौ मन्त्रं सुदुर्लभम् / त्रैलोक्यविजयं नाम कवचं परमाद्भुतम्
ଏହିପରି କହି ଶଙ୍କର ତାହାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ମନ୍ତ୍ର ଦେଲେ—‘ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟବିଜୟ’ ନାମକ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ କବଚ।
Verse 57
नागपाशं पाशुपतं ब्रह्मास्त्रं च सुदुर्ल्लभम् / नारायणास्त्रमाग्नेयं वायव्यं वारुणं तथा
ନାଗପାଶ, ପାଶୁପତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର; ଏବଂ ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ର, ଆଗ୍ନେୟ, ବାୟବ୍ୟ, ବାରୁଣ ମଧ୍ୟ।
Verse 58
घान्धर्वं गारुडं चैव जृंभणास्त्रं महाद्भुतम् / गदां शक्तिं च परशुं शूलं दण्डमनुत्तमम्
ଗାନ୍ଧର୍ବ, ଗାରୁଡ ଏବଂ ମହାଦ୍ଭୁତ ଜୃମ୍ଭଣାସ୍ତ୍ର; ତଥା ଗଦା, ଶକ୍ତି, ପରଶୁ, ଶୂଳ ଓ ଅନୁତ୍ତମ ଦଣ୍ଡ।
Verse 59
शस्त्रास्त्रग्राममखिलं प्रहृष्टः संबभूव ह / नमस्कृत्य शिवं शान्तं दुर्गां स्कन्दं गणेश्वरम्
ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରର ସମୂହ ପାଇ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲା; ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଶିବ, ଦୁର୍ଗା, ସ୍କନ୍ଦ ଓ ଗଣେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲା।
Verse 60
परिक्रम्य ययौ रामः पुष्करं तीर्थमुत्तमम् / सिद्धं कृत्वा शिवोक्तं तु मन्त्रं कवचमुत्तमम्
ପରିକ୍ରମା କରି ରାମ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ପୁଷ୍କରକୁ ଗଲେ। ଶିବୋକ୍ତ ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ର-କବଚକୁ ସିଦ୍ଧ କଲେ।
Verse 61
साधयामास निखिलं स्वकार्यं भृगुनन्दनः / निहत्य कार्त्तवीर्यं तं ससैन्यं सकुलं मुदा / विनिवृत्तो गृहं प्रागात्पितुः स्वस्य भृगूद्वहः
ଭୃଗୁନନ୍ଦନ ନିଜ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କଲେ। କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟକୁ ତାହାର ସେନା ଓ କୁଳ ସହିତ ନିହତ କରି ଆନନ୍ଦରେ, ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
Frequently Asked Questions
This chapter is primarily cosmological rather than genealogical; it focuses on the placement and phenomenology of higher lokas (Śivaloka/Brahmaloka) and their inhabitants (yogins, siddhas, pāśupatas), not on a royal or sage vaṃśa list.
A key vertical-distance marker appears in the placement of Brahmaloka as ‘lakṣa-yojana’ above (a high-order measure), alongside directional relations among Vaikuṇṭha, Gaurīloka, and the lower Dhruvaloka, forming a tiered upper-world coordinate system.
This adhyāya is not a Lalitopākhyāna passage; it does not present Śākta vidyā/yantra material. Its esoteric emphasis is instead yogic access to supernal realms and the symbolic architecture of Śivaloka guarded by dvārapālas.