Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 12
Śivaloka–Brahmaloka Varnana
Description of Śivaloka and the Upper Worlds
Devanagari script
तत्र स्थितौ द्वार पालौ ददर्शातिभयङ्करौ / महाकरालदन्तास्यौ विकृतारक्तलोचनौ
Transliteration
tatra sthitau dvāra pālau dadarśātibhayaṅkarau / mahākarāladantāsyau vikṛtāraktalocanau
Translation
ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦୁଇ ଦ୍ୱାରପାଳ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ମୁଖରେ ମହାକରାଳ ଦାନ୍ତ ଓ ଚକ୍ଷୁ ବିକୃତ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
Word by Word
तत्रthere
तत्र:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (locative adverb ‘there’)
स्थितौstanding
स्थितौ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्थित (प्रातिपदिक; √स्था-क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; past participle ‘standing’; qualifies द्वारपालौ
द्वारgate
द्वार:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; used in compound
पालौtwo gatekeepers
पालौ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘dvāra-pāla’ = gate-guard; subject-object? here object of ‘saw’
ददर्शsaw
ददर्श:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष? actually 3rd person singular; परस्मैपद
अतिvery
अति:
Upapada-modifier (उपपद)
TypeIndeclinable
Rootअति (अव्यय/उपसर्ग)
Formउपसर्ग/अव्यय (intensifier ‘very/excessively’) used in compound
भयङ्करौextremely terrifying
भयङ्करौ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभयङ्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन; ‘ati-bhayaṅkara’ = extremely terrifying; qualifies द्वारपालौ
महाgreat
महा:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक/पूर्वपद)
Formअव्ययवत् पूर्वपद (great) in compound
करालhideous/terrible
कराल:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeAdjective
Rootकराल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; used in compound
दन्तteeth
दन्त:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootदन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; used in compound
आस्यौhaving mouths with huge dreadful teeth
आस्यौ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootआस्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन; ‘mahā-karāla-danta-āsya’ = ‘having mouths with great hideous teeth’ (possessive) qualifies द्वारपालौ
विकृतdeformed
विकृत:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeAdjective
Rootविकृत (प्रातिपदिक; वि+√कृ-क्त)
Formused in compound; ‘deformed’
रक्तred
रक्त:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeAdjective
Rootरक्त (प्रातिपदिक; √रञ्ज्-क्त)
Formused in compound; ‘red’
लोचनौhaving distorted red eyes
लोचनौ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootलोचन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन; ‘vikṛta-rakta-locana’ = ‘having deformed red eyes’ qualifies द्वारपालौ