Adhyaya 3

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे प्रजापतिवंशानुकीर्त्तनं नाम द्वितीयो ऽध्यायः ऋषय ऊचु / देवानां दानवानां च दैत्यानां चैव सर्वशः / उत्पत्तिं विस्तरेणैव ग्रूहि वैवस्वतेंऽतरे

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ମଧ୍ୟଭାଗର ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦରେ ‘ପ୍ରଜାପତିବଂଶାନୁକୀର୍ତ୍ତନ’ ନାମ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ। ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରେ ଦେବ, ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିସ୍ତାରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 2

सूत उवाच धर्म्मस्यैव प्रवक्ष्यामि निसर्गन्तं निबोधत / अरुन्धतीवसुर्जामालंबा भानुर्मरुत्वती

ସୂତ କହିଲେ— ଧର୍ମଙ୍କ ବଂଶବିସ୍ତାର ମୁଁ କହୁଛି; ଶୁଣ। ଅରୁନ୍ଧତୀ, ବସୁ, ଜାମା, ଆଲମ୍ବା, ଭାନୁ ଓ ମରୁତ୍ୱତୀ।

Verse 3

संकल्पा च मुहूर्त्ता च साध्या विश्वा तथैव च / धर्मस्य पत्न्यो दश ता दक्षः प्राचेतसो ददौ

ସଙ୍କଳ୍ପା, ମୁହୂର୍ତ୍ତା, ସାଧ୍ୟା, ବିଶ୍ୱା ଇତ୍ୟାଦି— ଧର୍ମଙ୍କ ଦଶ ପତ୍ନୀ; ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାଚେତସ ଦକ୍ଷ ଦାନ କଲେ।

Verse 4

साध्यापुत्रास्तु धर्मस्य साध्या द्वादशजज्ञिरे / देवेभ्यस्तान्परान्देवान्दैवज्ञाः परिचक्षते

ଧର୍ମଙ୍କ ସାଧ୍ୟା ପତ୍ନୀରୁ ଦ୍ୱାଦଶ ସାଧ୍ୟ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ; ଦୈବଜ୍ଞମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବ ବୋଲି କହନ୍ତି।

Verse 5

ब्राह्मणा वै मुखात्सृष्टा जया देवाः प्रजेप्सया / सर्वे मन्त्रशरीरस्ते समृता मन्वन्तरेष्विह

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୁଖରୁ ସୃଷ୍ଟ ହେଲେ; ପ୍ରଜାକାମନାରେ ‘ଜୟା’ ନାମକ ଦେବମାନେ ଉଦ୍ଭବିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରଶରୀର ଏବଂ ମନ୍ୱନ୍ତରମାନେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 6

दर्शश्च पौर्णमासश्च बृहद्यच्च रथन्तरम् / वित्तिश्चैव विवित्तिश्च आकूतिः कूतिरेव च

ଦର୍ଶ ଓ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସ, ତଥା ବୃହଦ୍ ଓ ରଥନ୍ତର; ଏବଂ ବିତ୍ତି, ବିବିତ୍ତି, ଆକୂତି ଓ କୂତି—ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ (ଯଜ୍ଞ) ନାମ।

Verse 7

विज्ञाता चैव विज्ञातो मनो यज्ञस्तथैव च / नामान्येतानि तेषां वै यज्ञानां प्रथितानि च

ବିଜ୍ଞାତା ଓ ବିଜ୍ଞାତ, ଏବଂ ମନୋଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ; ଏହିମାନେ ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାମ।

Verse 8

ब्रह्मशापेन तेजाताः पुनः स्वायंभुवे जिताः / स्वारोचिषे वै तुषिताः सत्यश्चैवोत्तमे पुनः

ବ୍ରହ୍ମଶାପରେ ସେମାନେ ତେଜହୀନ ହେଲେ; ପୁନଃ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରେ ପରାଜିତ ହେଲେ। ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରେ ‘ତୁଷିତ’ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ମନ୍ୱନ୍ତରେ ପୁନର୍ବାର ‘ସତ୍ୟ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 9

तामसे हरयो नाम वैकुण्ठा रेवतान्तरे / ते साध्याश्चाक्षुषे नाम्ना छन्दजा जज्ञिरे सुराः

ତାମସ ମନ୍ୱନ୍ତରେ ସେମାନେ ‘ହରୟଃ’ ନାମରେ, ରେବତ ମନ୍ୱନ୍ତରେ ‘ବୈକୁଣ୍ଠ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରେ ସେମାନେ ‘ସାଧ୍ୟ’ ନାମେ, ଛନ୍ଦରୁ ଜନ୍ମିତ ସୁରମାନେ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 10

धर्मपुत्रा महाभागाः साध्या ये द्वादशामराः / पूर्वं समनुसूयन्ते चाक्षुषस्यान्तरे मनोः

ଧର୍ମଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ସେଇ ଦ୍ୱାଦଶ ସାଧ୍ୟ ଅମରମାନେ—ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ମନ୍ୱନ୍ତରେ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ଗଣ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 11

स्वारोचिषेंऽतरे ऽतीता देवा ये वै महौजसः / तुषिता नाम ते ऽन्योन्यमूचुर्वै चाक्षुषेंऽतरे

ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଅତୀତ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଦେବମାନେ, ‘ତୁଷିତ’ ନାମରେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ପରସ୍ପର ଏହିପରି କହିଲେ।

Verse 12

किञ्चिच्छिष्टे तदा तस्मिन्देवा वै तुषिताब्रुवन् / एतामेव महाभागां वयं साध्यां प्रविश्य वै

ଯେତେବେଳେ ସେଠାରେ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲା, ତେବେ ତୁଷିତ ଦେବମାନେ କହିଲେ—‘ହେ ମହାଭାଗା, ଆମେ ସାଧ୍ୟରୂପେ ଏହିଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବୁ।’

Verse 13

मन्वन्तरे भविष्यामस्तन्नः श्रेयो भविष्यति / एवमुक्त्वा तु ते सर्वे चाक्षुषस्यान्तरे मनोः

‘ଆମେ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଭବିଷ୍ୟାମ; ସେହିଟା ଆମ ପାଇଁ ଶ୍ରେୟ ହେବ।’ ଏମିତି କହି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ଅନ୍ତରେ ରହିଲେ।

Verse 14

तस्यां द्वादश संभूता धर्मात्स्वायंभुवात्पुनः / नरनारायणो तत्र जज्ञाते पुनरेव हि

ସେଠାରେ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ଧର୍ମଙ୍କଠାରୁ ପୁନଃ ଦ୍ୱାଦଶ ଜନ ଜନ୍ମିଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ନର-ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 15

विपश्चिदिन्द्रो यश्चाभूत्तथा सत्यो हरिश्च तौ / स्वारोचिषेंऽतरे पूर्वमास्तां तौ तुषितासुतौ

ବିପଶ୍ଚିତ୍-ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ସତ୍ୟ-ହରି—ସେଇ ଦୁଇଜଣ ପୂର୍ବେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ତୁଷିତମାନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ।

Verse 16

तुषितानां तु साध्यात्वे नामान्येतानि चक्षते / मनो ऽनुमन्ता प्राणश्च नरो ऽपानश्च वीर्यवान्

ତୁଷିତମାନଙ୍କ ସାଧ୍ୟତ୍ୱରେ ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ କୁହାଯାଏ— ମନ, ଅନୁମନ୍ତା, ପ୍ରାଣ, ନର ଏବଂ ବୀର୍ୟବାନ ଅପାନ।

Verse 17

वितिर्नयो हयश्चैव हंसो नारायणस्तथा / विभुश्चापि प्रभुश्चापि साध्या द्वादश जज्ञिरे

ବିତି, ନୟ, ହୟ, ହଂସ, ନାରାୟଣ, ଏବଂ ବିଭୁ ଓ ପ୍ରଭୁ— ଏଭଳି ଦ୍ୱାଦଶ ସାଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 18

स्वायंभुवैंऽतरे पूर्वं ततः स्वारो चिषे पुनः / नामान्यासन्पुनस्तानि तुषितानां निबोधत

ପ୍ରଥମେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ପରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ— ତୁଷିତମାନଙ୍କ ସେହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ପୁନର୍ବାର ଥିଲା; ତାହା ଜାଣ।

Verse 19

प्राणापानावुदानश्च समानो व्यान एव च / चक्षुः श्रोत्रं रसो घ्राणं स्पर्शो बुद्धिर्मनस्तथा

ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ଉଦାନ, ସମାନ ଓ ବ୍ୟାନ; ଏବଂ ଚକ୍ଷୁ, ଶ୍ରୋତ୍ର, ରସ, ଘ୍ରାଣ, ସ୍ପର୍ଶ, ବୁଦ୍ଧି, ମନ।

Verse 20

नामान्येतानि वै पूर्वं तुषितानां स्मृतानि च / वसोस्तु वसवः पुत्राः साध्यानामनुजाः स्मृताः

ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ବରୁ ତୁଷିତମାନଙ୍କ ନାମ ଭାବେ କୁହାଯାଇ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି; ଏବଂ ବସୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ବସବମାନେ ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କ ଅନୁଜ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 21

धरो ध्रुवश्च सोमश्च आयुश्चैवानलो ऽनिलः / प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवो ऽष्टौ प्रकीर्तिताः

ଧର, ଧ୍ରୁବ, ସୋମ, ଆୟୁ, ଅନଲ, ଅନିଲ, ପ୍ରତ୍ୟୂଷ ଓ ପ୍ରଭାସ—ଏହି ଆଠଜଣ ବସୁ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତିତ।

Verse 22

धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यो रजस् तथा / ध्रुवपुत्रो ऽभवत्तात कालो लोकाप्रकालनः

ଧରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ରବିଣ, ହୁତହବ୍ୟ ଓ ରଜସ; ଧ୍ରୁବଙ୍କ ପୁତ୍ର, ହେ ତାତ, ଲୋକନିୟାମକ କାଳ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 23

सोमस्य भगवान्वर्चा बुधश्च ग्रहबौधनः / धरोर्मी कलिलश्चैव पञ्च चन्द्रमसः सुताः

ସୋମଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭଗବାନ୍ବର୍ଚ୍ଚା, ଗ୍ରହବୋଧକ ବୁଧ, ଏବଂ ଧରୋର୍ମି ଓ କଲିଲ—ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର।

Verse 24

आयस्य पुत्रो वैतण्ड्यः शमः शान्तस्तथैव च / स्कन्दः सनत्कुमारश्च जज्ञे पादेन तेजसः

ଆୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୈତଣ୍ଡ୍ୟ, ଶମ ଓ ଶାନ୍ତ; ଏବଂ ତେଜସର ଏକ ପାଦରୁ ସ୍କନ୍ଦ ଓ ସନତ୍କୁମାର ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 25

अग्नेः पुत्रं कुमारं तु स्वाहा जज्ञे श्रिया षृतम् / तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेयश्च प्रष्टजाः

ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁମାରକୁ ସ୍ୱାହା ଶ୍ରୀରେ ସମୃଦ୍ଧ କରି ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶାକ, ବିଶାଖ ଓ ନୈଗମେୟ (ପ୍ରଷ୍ଟଜ) ହେଲେ।

Verse 26

अनिलस्य शिवा भार्या तस्याः पुत्रो मनोजवः / अविज्ञान गतिश्चैव द्वौ पुत्रावनिलस्य च

ଅନିଲଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଶିବା; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମନୋଜବ। ଅନିଲଙ୍କ ଆଉ ଦୁଇ ପୁତ୍ର—ଅବିଜ୍ଞାନ ଓ ଗତି।

Verse 27

प्रत्यूषस्य विदुः पुत्रमृषिं नाम्नाथ देवलम् / द्वौ पुत्रौ देवलस्यापि क्षमावन्तौ मनीषिणौ

ପ୍ରତ୍ୟୂଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦେବଲ ନାମକ ଋଷି ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ଦେବଲଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ପୁତ୍ର—କ୍ଷମାବାନ ଓ ମନୀଷୀ।

Verse 28

बृहस्पतेश्तु भगिनी भुवना ब्रह्मवादिनी / योगसिद्धा जगत्कृत्स्नमशक्ता चरति स्म ह

ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଭଗିନୀ ଭୁବନା ବ୍ରହ୍ମବାଦିନୀ ଥିଲେ। ଯୋଗସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରି ସେ ସମଗ୍ର ଜଗତରେ ନିର୍ବାଧେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 29

प्रभासस्य तु भार्या सा वसूनामष्टमस्य ह / विश्वकर्मा सुतस्तस्याः प्रजापतिपतिर्विभुः

ସେ ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟମ ପ୍ରଭାସଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଜନ୍ମିଲେ—ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ମହାବିଭୁ।

Verse 30

विश्वेदेवास्तु विश्वाया जज्ञिरे दश विश्रुताः / क्रतुर्दक्षः श्रवः सत्यः कालः मुनिस्तथा

ବିଶ୍ୱାଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦଶ ଵିଶ୍ୱେଦେବ ଜନ୍ମିଲେ—କ୍ରତୁ, ଦକ୍ଷ, ଶ୍ରବ, ସତ୍ୟ, କାଳ, ମୁନି ଇତ୍ୟାଦି।

Verse 31

पुरूरवो मार्द्रवसो रोचमानश्च ते दश / धर्मपुत्राः सुरा एते विश्वायां जज्ञिरे शुभाः

ପୁରୂରବ, ମାର୍ଦ୍ରବସ ଓ ରୋଚମାନ—ସେଇ ଦଶ ଶୁଭ ଦେବ ଧର୍ମପୁତ୍ର ହୋଇ ବିଶ୍ୱାରୁ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 32

मरुत्वत्यां मरुत्वन्तो भानवो भानुजाः स्मृताः / मुहूर्ताश्च मुहूर्ताया घोषलंबा ह्यजायत

ମରୁତ୍ୱତୀରୁ ମରୁତ୍ୱନ୍ତ ଜନ୍ମିଲେ, ଭାନୁଜାରୁ ଭାନବ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ଏବଂ ମୁହୂର୍ତ୍ତାରୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାନେ ଓ ଘୋଷଲମ୍ବା ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 33

संकल्पायां तु संजज्ञे विद्वान्संकल्प एव तु / नव वीथ्यस्तु जामायाः पथत्रयमुपाश्रिताः

ସଙ୍କଳ୍ପାରେ ହିଁ ବିଦ୍ୱାନ ‘ସଙ୍କଳ୍ପ’ ଜନ୍ମିଲେ; ଏବଂ ଜାମାର ନବ ବୀଥି ତିନି ପଥକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲା।

Verse 34

पृथिवी विषयं सर्वमरुन्धत्यामजायत / एष सर्गः समाख्यातो विद्वान्धर्मस्य शाश्वतः

ଅରୁନ୍ଧତୀରୁ ପୃଥିବୀ-ଲୋକର ସମସ୍ତ ବିଷୟ ଜନ୍ମିଲା; ଏହି ସର୍ଗକୁ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମଜ୍ଞ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଏଭଳି କହିଛନ୍ତି।

Verse 35

मुहूर्ताश्चैव तिथ्याश्च प्रतिभिः सह सुव्रताः / नामतः संप्रवक्ष्यामि ब्रुवतो मे निबोधत

ହେ ସୁବ୍ରତମାନେ! ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଓ ତିଥିମାନେ, ପ୍ରତିଭି ସହ—ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ନାମ କହିବି; ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନରେ ଶୁଣ।

Verse 36

अहोरात्रविभागश्च नक्षत्राणि समाश्रितः / मुहुर्त्ताः सर्वनक्षत्रा अहोरात्रभिदस्तथा

ଦିନ-ରାତିର ବିଭାଗ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ; ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ତଥା ଦିନ-ରାତି ଭେଦ ଜଣାନ୍ତି।

Verse 37

अहोरात्रकलानां तु षडशीत्यधिकाः स्मृताः / रवेर्गति विशेषेण सर्वर्त्तुषु च नित्यशः

ଅହୋରାତ୍ରର କଳାମାନେ ଛିଆଶିଠାରୁ ଅଧିକ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ରବିଙ୍କ ଗତି-ବିଶେଷ ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଏହା ନିତ୍ୟ।

Verse 38

ततो वेदविदश्चैतां गतिमिच्छन्ति पर्वसु / अविशेषेषु कालेषु ज्ञेयः सवितृमानतः

ତେଣୁ ବେଦବିଦ୍ମାନେ ପର୍ବଦିନରେ ଏହି ଗତିକୁ ଇଚ୍ଛନ୍ତି; ବିଶେଷତା ନଥିବା କାଳରେ ସବିତା (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ମାନ ଅନୁସାରେ ଏହା ଜଣାଯିବ।

Verse 39

रौद्रः सार्पस्तथा मैत्रः पित्र्यो वासव एव च / आप्यो ऽथ वैश्वदेवश्च ब्राह्मो मध्याह्नसंश्रितः

ରୌଦ୍ର, ସାର୍ପ, ମୈତ୍ର, ପିତ୍ର୍ୟ, ବାସବ, ଆପ୍ୟ, ବୈଶ୍ୱଦେବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମ—ଏହି (ମୁହୂର୍ତ୍ତ) ମଧ୍ୟାହ୍ନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥାଏ।

Verse 40

प्राजापत्यस्तथैवेन्द्र इन्द्राग्नी निरृतिस्तथा / वारुणश्च यथार्यम्णो भगश्चापि दिनश्रिताः

ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ, ଐନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନି, ନୈରୃତି, ବାରୁଣ, ଆର୍ୟମନ୍ ଓ ଭଗ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଦିନର ଭାଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା (ମୁହୂର୍ତ୍ତ) ଅଟନ୍ତି।

Verse 41

एते दिनमुहूर्ताश्च दिवाकरविनिर्मिताः / शङ्कुच्छाया विशेषेण वेदितव्याः प्रमाणतः

ଏଗୁଡ଼ିକ ଦିନର ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ; ଶଙ୍କୁଛାୟାର ବିଶେଷତା ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରମାଣସହ ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 42

अजैकपादहिर्बुध्न्यः पूषाश्वियमदेवताः / आग्नेयश्चापि विज्ञेयः प्राजापत्यस्तथैव च

ଅଜୈକପାଦ, ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ, ପୂଷା, ଅଶ୍ୱିନୀ ଓ ଯମ—ଏମାନେ ଦେବତା; ଏହିପରି ଆଗ୍ନେୟ ଓ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞେୟ।

Verse 43

सौम्यश्चापि तथादित्यो बार्हस्पत्यश्च वैष्मवः / सावित्रश्च तथा त्वाष्ट्रो वायव्यश्चेति संग्रहः

ସୌମ୍ୟ, ଆଦିତ୍ୟ, ବାର୍ହସ୍ପତ୍ୟ ଓ ବୈଷ୍ଣବ; ଏବଂ ସାବିତ୍ର, ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର, ବାୟବ୍ୟ—ଏହି ହେଉଛି ସଂଗ୍ରହ।

Verse 44

एते रात्रेर्मुहूर्त्ताः स्युः क्रमोक्ता दश पञ्च च / इन्दोर्गत्युदया ज्ञेया नाडिका आदितस्तथा

ଏଗୁଡ଼ିକ ରାତ୍ରିର ମୁହୂର୍ତ୍ତ, କ୍ରମରେ କୁହାଯାଇଛି—ପନ୍ଦରଟି। ଚନ୍ଦ୍ରର ଗତି ଓ ଉଦୟ ଦ୍ୱାରା, ଆରମ୍ଭରେ ନାଡିକା ମଧ୍ୟ ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 45

कालावस्थास्त्विमास्त्वेते मुहूर्त्ता देवताः स्मृताः / सर्वग्रहाणां त्रीण्येव स्थानानि विहितानि च

ଏହି କାଳାବସ୍ଥାମାନେ ମୁହୂର୍ତ୍ତ-ଦେବତା ଭାବେ ସ୍ମୃତ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ତିନୋଟି ସ୍ଥାନ ବିହିତ ହୋଇଛି।

Verse 46

दक्षिणोत्तरमध्यानि तानि विद्याद्यथाक्रमम् / स्थानं जारद्गवं सध्ये तथैरावतमुत्तरम्

ଏଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଦକ୍ଷିଣ, ଉତ୍ତର ଓ ମଧ୍ୟ ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ମଧ୍ୟରେ ଜାରଦ୍ଗବ ସ୍ଥାନ, ଉତ୍ତରେ ଐରାବତ (ବୀଥି) ଅଛି।

Verse 47

वैश्वानरं दक्षिणतो निर्दिष्टमिह तत्त्वतः / अश्विनी कृत्तिका याम्यं नागवीथीति विश्रुता

ଏଠାରେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବୈଶ୍ୱାନର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଅଶ୍ୱିନୀ ଓ କୃତ୍ତିକା ଯାମ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ) ଭାଗରେ, ଯାହା ‘ନାଗବୀଥି’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 48

ब्राह्मं सौम्यं तथार्द्रा च गजवीथीति शब्दिता / पुष्याश्लेषे तथादित्यं वीथी चैरावती मता

ବ୍ରାହ୍ମ, ସୌମ୍ୟ ଓ ଆର୍ଦ୍ରା—ଏଗୁଡ଼ିକ ‘ଗଜବୀଥି’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୁଷ୍ୟ ଓ ଆଶ୍ଲେଷା ସହ ଆଦିତ୍ୟ—ଏହା ‘ଐରାବତୀ’ ବୀଥି ଭାବେ ମତ।

Verse 49

तिस्रस्तु विथयो ह्येता उत्तरो मार्ग उच्यते / पूर्वोत्तरे च फल्गुन्यौ मघा चैवार्षभी स्मृता

ଏହି ତିନୋଟି ବୀଥି ‘ଉତ୍ତରୋ ମାର୍ଗ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ପୂର୍ବୋତ୍ତରରେ ଦୁଇ ଫାଲ୍ଗୁନୀ ଓ ମଘା—ଏଗୁଡ଼ିକ ‘ଆର୍ଷଭୀ’ (ବୀଥି) ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 50

हस्तश्चित्रा तथा स्वाती गोवीथीति तु शब्दिता / ज्येष्ठा विशाखानुराधा वीथी जारद्गवी मता

ହସ୍ତ, ଚିତ୍ରା ଓ ସ୍ୱାତୀ—ଏଗୁଡ଼ିକ ‘ଗୋବୀଥି’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ବିଶାଖା ଓ ଅନୁରାଧା—ଏହା ‘ଜାରଦ୍ଗବୀ’ ବୀଥି ଭାବେ ମତ।

Verse 51

एतास्तु वीथयस्तिस्रो मध्यमो मार्ग उच्यते / मूलं पूर्वोत्तराषाढे अजवीथ्याभिशब्दिते

ଏହି ତିନୋଟି ବୀଥି; ଏହାକୁ ‘ମଧ୍ୟମ ମାର୍ଗ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୂର୍ବୋତ୍ତରାଷାଢାରେ ଥିବା ମୂଳ ‘ଅଜବୀଥି’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 52

श्रवणं च धनिष्ठा च मार्गी शतभिषक्तथा / वैश्वानरी भाद्रपदे रेवती चैव कीर्त्तिता

ଶ୍ରବଣ ଓ ଧନିଷ୍ଠା, ଏବଂ ଶତଭିଷକ—ଏମାନେ ‘ମାର୍ଗୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି। ଭାଦ୍ରପଦରେ ବୈଶ୍ୱାନରୀ ଓ ରେବତୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 53

एतास्तु वीथयस्तिस्रो दक्षिणे मार्ग उच्यते / अष्टाविशति याः कन्या दक्षः सोमाय ता ददौ

ଏହି ତିନୋଟି ବୀଥି ‘ଦକ୍ଷିଣ ମାର୍ଗ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେ ଅଠାଇଶି କନ୍ୟା ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷ ସୋମଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।

Verse 54

सर्वा नक्षत्रनाम्न्यस्ता ज्यौतिषे परिकीर्त्तिताः / तासामपत्यान्यभवन्दीप्तयो ऽमिततेजसः

ନକ୍ଷତ୍ରନାମଧାରିଣୀ ଏହି ସମସ୍ତା ଜ୍ୟୋତିଷଶାସ୍ତ୍ରରେ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ। ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଅମିତ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।

Verse 55

यास्तु शेषास्तदा कन्याः प्रतिजग्राह कश्यपः / चतुर्दशा महाभागाः सर्वास्ता लोकमातरः

ତେବେ ଯେ ଶେଷ କନ୍ୟାମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ କଶ୍ୟପ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେଇ ଚଉଦ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ସମସ୍ତେ ଲୋକମାତା।

Verse 56

अदितिर्दितिर्दनुः काष्ठारिष्टानायुः खशा तथा / सुरभिर्विनता ताम्रा मुनिः क्रोधवशा तथा

ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ, କାଷ୍ଠା, ଅରିଷ୍ଟା, ଅନାୟୁ, ଖଶା; ତଥା ସୁରଭି, ବିନତା, ତାମ୍ରା, ମୁନି ଓ କ୍ରୋଧବଶା—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ (ପ୍ରଜାପତ୍ନୀ) ଥିଲେ।

Verse 57

कद्रूर्माता च नागानां प्रजास्तासां निबोधत / स्वायंभुवे ऽन्तरे तात ये द्वादश सुरोत्तमाः

କଦ୍ରୂ ନାଗମାନଙ୍କର ମାତା; ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନକୁ ଜାଣ। ହେ ତାତ! ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଯେ ଦ୍ୱାଦଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବ ଥିଲେ (ତାହା ମଧ୍ୟ ଅଛି)।

Verse 58

वैकुण्ठा नाम ते साध्या बभूवुश्चाक्षुषेंऽतरे / उपस्थितेंऽतरे ह्यस्मिन्पुनर्वैवस्वतस्य ह

‘ବୈକୁଣ୍ଠ’ ନାମକ ସାଧ୍ୟଦେବମାନେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଏହି ଅନ୍ତର ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ପୁନଃ ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତର ଆସେ।

Verse 59

आराधिता आदित्या ते समेत्योचुः परस्परम् / एतामेव महाभागामदितिं संप्रविश्य वै

ଆରାଧନାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେଇ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ପରସ୍ପର କହିଲେ—“ଏହି ମହାଭାଗା ଅଦିତିରେ ହିଁ ପ୍ରବେଶ କରି (ଆମେ ଜନ୍ମ ନେବା).”

Verse 60

वैवस्वतेंऽतरे ह्यस्मिन्योगादर्द्धेन तेजसा / गच्छेम पुत्रतामस्यास्तन्नः श्रेयो भविष्यति

ଏହି ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଆମେ ଯୋଗବଳରେ, ନିଜ ତେଜର ଅର୍ଧ ଭାଗ ସହ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା; ସେହିଟା ଆମ ପାଇଁ ଶ୍ରେୟ ହେବ।

Verse 61

एवमुक्त्वा तु ते सर्वे वर्त्तमानेंऽतरे तदा / जज्ञिरे द्वादशादित्या मारीयात्कश्यपात्पुनः

ଏଭଳି କହି ସେହି ଅନ୍ତରକାଳରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ; ମରୀଚିଙ୍କ କନ୍ୟାଠାରୁ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 62

शतक्रतुश्च विष्णुश्च जज्ञाते पुनरेव हि / वैवस्वतेंऽतरे ह्यस्मिन्नरनारायणौ तदा

ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଓ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏହି ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ନର-ନାରାୟଣ ହେଲେ।

Verse 63

तेषामपि हि देवानां निधनोत्पत्तिरुच्यते / यथा सूर्यस्य लोके ऽस्मिन्नुदयास्तमयावुभौ

ସେହି ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନିଧନ କୁହାଯାଏ; ଯେପରି ଏହି ଲୋକରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ—ଦୁହେଁ ହୁଏ।

Verse 64

दृष्टानुश्रविके यस्मात्सक्ताः शब्दादिलक्षणे / अष्टात्मके ऽणिमाद्ये च तस्मात्ते जज्ञिरे सुराः

ଯେହେତୁ ସେମାନେ ଦୃଷ୍ଟ ଓ ଅନୁଶ୍ରବିକ ବିଷୟରେ, ଶବ୍ଦାଦି ଲକ୍ଷଣରେ, ଏବଂ ଅଣିମାଦି ଅଷ୍ଟସିଦ୍ଧିରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ—ତେଣୁ ସେମାନେ ସୁର (ଦେବ) ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 65

इत्येष विषये रागः संभूत्याः कारणं स्मृतम् / ब्रह्मशापेन संभूता जयाः स्वायंभुवे जिताः

ଏହିପରି ବିଷୟରେ ରାଗକୁ ଜନ୍ମର କାରଣ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ବ୍ରହ୍ମଶାପରେ ସମ୍ଭୂତ ‘ଜୟ’ମାନେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଜିତାଗଲେ (ପରାଜିତ ହେଲେ)।

Verse 66

स्वारोचिषे वै तुषिताः सत्यश्चैवोत्तमे पुनः / तामसे हरयो देवा जाताश्चा रिष्टवे तु वै

ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ତୁଷିତ ଓ ସତ୍ୟ ଦେବଗଣ ଜନ୍ମିଲେ; ଉତ୍ତମ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ତାମସ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ହରୟ ଦେବମାନେ ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ଅରିଷ୍ଟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦେବ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 67

वैकुण्ठाश्चाश्रुषे साध्या आदित्याः सप्तमे पुनः / धातार्यमा च मित्रश्च वरुणोंऽशो भगस्तथा

ଆଶ୍ରୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ବୈକୁଣ୍ଠ ଓ ସାଧ୍ୟ ଦେବଗଣ ଥିଲେ; ସପ୍ତମ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଧାତା, ଅର୍ୟମା, ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଅଂଶ ଓ ଭଗ—ଏମାନେ ଆଦିତ୍ୟ।

Verse 68

इन्द्रो विवस्वान्पूषा च पर्जन्यो दशमः स्मृतः / ततस्त्वष्टा ततो विष्णुरजघन्यो जघन्यजः

ଇନ୍ଦ୍ର, ବିବସ୍ୱାନ, ପୂଷା ଓ ପର୍ଜନ୍ୟ—ଏମାନେ ଦଶମ (ଆଦିତ୍ୟ) ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ତାପରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା, ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ; ଏବଂ ଅଜଘନ୍ୟ ଓ ଜଘନ୍ୟଜ ମଧ୍ୟ (ଉଲ୍ଲେଖିତ)।

Verse 69

इत्येते द्वादशादित्याः कश्यपस्य सुता विभोः / सुरभ्यां कश्यपाद्रुद्रा एकादश विजज्ञिरे

ଏହିପରି ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ବିଭୁ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁତ୍ର। ସୁରଭୀରୁ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 70

महादेवप्रसादेन तपसा भाविता सती / अङ्गारकं तथा सर्पं निरृतिं सदसत्पतिम्

ମହାଦେବଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ସେ ସତୀ (ସୁରଭୀ) ପରିପକ୍ୱ ହେଲେ; ଏବଂ ସେ ଅଙ୍ଗାରକ, ସର୍ପ, ନିରୃତି ଓ ସଦସତ୍ପତିଙ୍କୁ (ଜନ୍ମ) ଦେଲେ।

Verse 71

अचैकपादहिर्बुध्न्यौ द्वावेकं च ज्वरं तथा / भुवनं चेश्वरं मृत्युं कपालीति च विशुतम्

ଅଚୈକପାଦ ଓ ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ—ଏହି ଦୁଇ; ଏବଂ ‘ଜ୍ୱର’ ନାମରେ ଗୋଟିଏ। ‘ଭୁବନ’, ‘ଈଶ୍ୱର’, ‘ମୃତ୍ୟୁ’ ଓ ‘କପାଳୀ’ ନାମମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 72

देवानेकादशैतांस्तु रुद्रांस्त्रिभुवनेश्वरान् / तपसोग्रेण महाता सुरभिस्तानजीजनत्

ତ୍ରିଭୁବନେଶ୍ୱର ଏହି ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ରଦେବମାନଙ୍କୁ ମହା ଓ ତୀବ୍ର ତପୋବଳରେ ସୁରଭି ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 73

ततो दुहितरावन्ये सुरभिर्देव्यजायत / रोहिणी चैव सुभगां गान्धवी च यशस्विनीम्

ତାପରେ ଦେବୀ ସୁରଭିଙ୍କଠାରୁ ଆଉ ଦୁଇ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲେ—ସୁଭଗା ରୋହିଣୀ ଓ ଯଶସ୍ୱିନୀ ଗାନ୍ଧବୀ।

Verse 74

रोहिण्या जज्ञिरे कन्याश्चतस्रो लोकविश्रुताः / सुरूपा हंसकाली च भद्रा कामदुघा तथा

ରୋହିଣୀଙ୍କଠାରୁ ଲୋକବିଶ୍ରୁତ ଚାରି କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲେ—ସୁରୂପା, ହଂସକାଳୀ, ଭଦ୍ରା ଓ କାମଦୁଘା।

Verse 75

सुषुवे गाः कामदुघा सुरूपा तनयद्वयम् / हंसकाली तु महिषान्भद्रायस्त्वविजातयः

କାମଦୁଘା ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ସୁରୂପା ଦୁଇ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ହଂସକାଳୀ ମହିଷମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଭଦ୍ରାଙ୍କଠାରୁ ‘ଅବିଜାତ’ (ଅନ୍ୟ) ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 76

विश्रुतास्तु महाभागा गान्धर्व्या वाजिनः सुताः / उच्चैःश्रवादयो जाताः खेचरास्ते मनोजवाः

ଗାନ୍ଧର୍ବୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ବାଜିନଙ୍କ ମହାଭାଗ ପୁତ୍ରମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ଆଦି ନାମରେ ସେମାନେ ଖେଚର, ମନୋଜବରେ ଚଳନଶୀଳ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 77

श्वेताः शोणाः पिशङ्गास्च सारङ्गा हरि तार्जुनाः / उक्ता देवोपवाह्यास्ते गान्धर्वियोनयो हयाः

ସେମାନେ ଶ୍ୱେତ, ଶୋଣ, ପିଶଙ୍ଗ, ସାରଙ୍ଗ, ହରି ଓ ତାର୍ଜୁନ ବର୍ଣ୍ଣର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ସେମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ଉପବାହ୍ୟ, ଗାନ୍ଧର୍ବୀ-ଯୋନିଜ ହୟ।

Verse 78

भूयो जज्ञे सुरभ्यास्तु श्रीमांश्चन्द्रप्रभो वृषः / स्रग्वी ककुद्मान्द्युतिमा नमृतालयसंभवः

ପୁନଃ ସୁରଭୀରୁ ଶ୍ରୀମାନ, ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏକ ବୃଷଭ ଜନ୍ମିଲା; ସେ ସ୍ରଗ୍ବୀ, କକୁଦ୍ମାନ, ଦ୍ୟୁତିମାନ, ଅମୃତାଳୟ-ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

Verse 79

सुरभ्यनुमते दत्तो ध्वजो माहेश्वरस्तु सः / इत्येते कश्यपसुता रुद्रादित्याः प्रकीर्त्तिताः

ସୁରଭୀଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ସେ ମାହେଶ୍ୱର ଧ୍ୱଜ ଭାବେ ଦତ୍ତ ହେଲେ; ଏହିପରି ଏମାନେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ରୁଦ୍ରାଦିତ୍ୟ’ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 80

धर्मपु पुत्राः स्मृताः साध्या विश्वे च वसवस्तथा / यथेन्धनवशाद्वह्निरेकस्तु बहुधा भवेत्

ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱେ ଓ ବସୁ—ଏମାନେ ଧର୍ମଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ଯେପରି ଇନ୍ଧନର ଭେଦରୁ ଏକ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ବହୁଧା ହୁଏ।

Verse 81

भवत्येकस्तथा तद्वन्मूर्त्तीनां स पिता महः / एको ब्रह्मान्तकश्चैव पुरुषश्चैति तत्र यः

ସେ ଏକମାତ୍ର; ସେଇ ସମସ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କର ମହାପିତା। ସେଠାରେ ଯେ ଏକ, ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ଅନ୍ତକ ଓ ପୁରୁଷ ବୋଲି କଥିତ।

Verse 82

एकस्यैताः स्मृतास्तिस्रस्तनवस्तु स्वयंभुवः / ब्राह्मी च पौरुषी चैव कालाख्या चेति ताः स्मृताः

ସ୍ୱୟଂଭୁଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱରୂପର ଏହି ତିନି ତନୁ ସ୍ମୃତ—ବ୍ରାହ୍ମୀ, ପୌରୁଷୀ ଓ କାଲାଖ୍ୟା।

Verse 83

या तत्र राजसी तस्य तनुः सा वै प्रजाकरी / मता सा या तु कालाख्या प्रजाक्षयकरी तु सा

ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଯେ ରାଜସୀ ତନୁ, ସେ ପ୍ରଜାକରୀ ବୋଲି ମତ; ଯେ କାଲାଖ୍ୟା, ସେ ପ୍ରଜାକ୍ଷୟକରୀ।

Verse 84

सात्त्विकी पौरुषी या तु सा तनुः पालिका स्मृता / राजसी ब्रह्मणो या तु मारीचः कश्यपो ऽभवत्

ଯେ ସାତ୍ତ୍ୱିକୀ ପୌରୁଷୀ ତନୁ, ସେ ପାଳିକା ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଆଉ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଯେ ରାଜସୀ ତନୁ, ସେଠାରୁ ମରୀଚି ଓ କଶ୍ୟପ ହେଲେ।

Verse 85

तामसी चान्तकृद्या तु तदंशो विष्णुरुच्यते

ଯେ ତାମସୀ ଓ ଅନ୍ତକାରିଣୀ, ତାହାର ଅଂଶକୁ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 86

त्रैलोक्ये ताः स्मृतास्तिस्रस्तनवो वै प्रजाकरी / मता सा या तु कालाख्या प्रजाक्षयकरी तु सा

ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟରେ ତିନି ତନୁ ପ୍ରଜାକରୀ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; କିନ୍ତୁ ‘କାଳ’ ନାମକ ତନୁ ପ୍ରଜାକ୍ଷୟକରୀ ବୋଲି ମତ।

Verse 87

सृजत्यथानुगृह्णाति तथा संहरति प्रजाः / एवमेताः स्मृतास्तिस्रस्तनवो हि स्वयंभुवः

ସେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ପରେ ଅନୁଗ୍ରହ କରେ, ଏବଂ ସେହିପରି ସଂହାର କରେ; ଏଭଳି ସ୍ୱୟଂଭୁଙ୍କ ତିନି ତନୁ ସ୍ମୃତ।

Verse 88

प्राजापत्या च रौद्रा च वैष्णवी चेति तास्त्रिधा / एतास्तन्वः स्मृता देवा धर्मशास्त्रे पुरातने

ସେମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର—ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ, ରୌଦ୍ର ଓ ବୈଷ୍ଣବୀ; ପୁରାତନ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏହି ତନୁମାନେ ଦେବସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 89

सांख्ययोगरतैर्धीरैः पृथगेकार्थदर्शिभिः / अभिजातिप्रभावज्ञैर्मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः

ସାଂଖ୍ୟ-ଯୋଗରେ ରତ ଧୀରମାନେ, ପୃଥକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏକାର୍ଥଦର୍ଶୀ, ଅଭିଜାତି-ପ୍ରଭାବଜ୍ଞ ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ ମୁନିମାନେ (ଏହିପରି କହନ୍ତି)।

Verse 90

एकत्वेन पृथक्त्वेन तासु भिन्नाः प्रजास्त्विमाः / इदं परमिदं नेति ब्रुवते भिन्नदर्शिनः

ଏକତ୍ୱ ଓ ପୃଥକ୍ତ୍ୱ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନ; ଭିନ୍ନଦର୍ଶୀମାନେ କହନ୍ତି—‘ଏହା ପରମ, ଏହା ନୁହେଁ’।

Verse 91

ब्रह्माणां कारणं के चित्केचिदाहुः प्रजापतिम् / केचिद्भवं परत्वेन प्राहुर्विष्णुं तथापरे

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର କାରଣ ବୋଲି କେହି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ କହନ୍ତି; କେହି ପରମତ୍ୱରେ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ, ଅନ୍ୟେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହନ୍ତି।

Verse 92

अभिज्ञानेन संभूताः सक्तारिष्टविचेतसः / सत्त्वं कालं च देशं च कार्यं चावेक्ष्य कर्म च

ସେମାନେ ଜ୍ଞାନରୁ ଉଦ୍ଭୂତ, କିନ୍ତୁ ଆସକ୍ତି ଓ ଭୟରେ ଚିତ୍ତ ବିକଳ; ସତ୍ତ୍ୱ, କାଳ, ଦେଶ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କର୍ମକୁ ଦେଖି ବିଚାର କରନ୍ତି।

Verse 93

कारणं तु स्मृता ह्येते नानार्थेष्विह देवताः / एकं प्रशंसमानस्तु सर्वानेवप्रशसति

ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଅର୍ଥରେ ଏହି ଦେବତାମାନେ କାରଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; କିନ୍ତୁ ଯେ ଗୋଟିଏଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ହିଁ ପ୍ରଶଂସା କରେ।

Verse 94

एकं निन्दति यस्त्वेषां सर्वानेव स निन्दति / न प्रद्वेषस्ततः कार्यो देवतासु विजानता

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେ ଗୋଟିଏଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ; ତେଣୁ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 95

न शक्या ईश्वराज्ञातुमैश्वर्येण व्यवस्थिताः / एकत्वात्स त्रिधा भूत्वा संप्रमोहयति प्रजाः

ଇଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଜାଣିବା ସହଜ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ସ୍ଥିତ; ସେ ଏକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ତ୍ରିରୂପ ହୋଇ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କରନ୍ତି।

Verse 96

एतेषां वै त्रयाणां तु विचिन्वन्त्यन्तरं जनाः / जिज्ञासवः परीहन्ते सक्ता दुष्टा विचेतसः

ଏହି ତିନିଟିର ମଧ୍ୟରେ ଲୋକେ ଭେଦ ଖୋଜନ୍ତି। ଜିଜ୍ଞାସୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି; ଆସକ୍ତ, ଦୁଷ୍ଟ, ଅସ୍ଥିରଚିତ୍ତ ଲୋକେ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 97

इदं परमिदं नेति संरंभाद्भिन्नदर्शिनः / यातुधाना विशेषा ये पिशाचाश्चैव नान्तरम्

‘ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ନୁହେଁ’—ଏମିତି ହଠରୁ ସେମାନେ ଭିନ୍ନଦର୍ଶୀ ହୁଅନ୍ତି। ଯେ ଯାତୁଧାନ ଓ ପିଶାଚ ଆଦି ବିଶେଷ ରୂପ, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତ ଭେଦ ନାହିଁ।

Verse 98

एकः स तु पृथक्त्वेन स्वयं भूत्वा च तिष्ठति / गुणमात्रात्मिकाभिस्तु तनुभिर्मोहयन्प्रजाः

ସେ ଏକମାତ୍ର; ପୃଥକ୍ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସ୍ୱୟଂ ଭୂତ୍ୱା ଅବସ୍ଥିତ ରହେ। ଗୁଣମାତ୍ରମୟ ତନୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କରେ।

Verse 99

तेष्वेकं यजते यो वै स तदा यजते त्रयम् / तस्माद्देवास्त्रयो ह्येते नैरन्तर्येणधिष्टताः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେ ଏକଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ତେବେ ତିନିଜଣଙ୍କୁ ହିଁ ପୂଜେ। ତେଣୁ ଏହି ତିନି ଦେବ ନିରନ୍ତର ଏକ ଅଧିଷ୍ଠାନରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ।

Verse 100

तस्मात्पृथक्त्वमेकत्वं संख्या संख्ये गतागतम् / अल्पत्वं वा बहुत्वं वा तेषु को ज्ञातुमर्हति

ଏହେତୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥକତା କି ଏକତ୍ୱ, ସଂଖ୍ୟା ଓ ଗଣନାର ଆସା-ଯାଆ, ଅଳ୍ପତ୍ୱ କି ବହୁତ୍ୱ—ଏସବୁ କିଏ ନିଶ୍ଚୟରେ ଜାଣିପାରିବ?

Verse 101

तस्मात्सृष्ट्वानुगृह्णति ग्रसते चैव सर्वशः / गुणात्मकत्ववै कल्पये तस्मादेकः स उच्यते

ଏହିହେତୁ ସେ ସୃଷ୍ଟି କରି ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭାବେ ସବୁକୁ ଗ୍ରସନ୍ତି। ସେ ଗୁଣମୟ ସ୍ୱରୂପ; ତେଣୁ ସେ ଏକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 102

रुद्रं ब्रह्माणमिन्द्रं च लोकपालानृषीन्मनून् / देवं तमेकं बहुधा प्राहुर्नारायणं द्विजाः

ରୁଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଲୋକପାଳ, ଋଷି ଓ ମନୁ—ଏହି ସମସ୍ତ ରୂପରେ ସେଇ ଏକ ଦେବଙ୍କୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବହୁପ୍ରକାରେ ‘ନାରାୟଣ’ ବୋଲି କହନ୍ତି।

Verse 103

प्राजापत्या च रौद्री च तनुर्या चैव वैष्णवी / मन्वन्तरेषु वै तिस्र आवर्त्तन्ते पुनः पुनः

ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ, ରୌଦ୍ରୀ ଓ ବୈଷ୍ଣବୀ—ଏହି ତିନି ତନୁ ମନ୍ୱନ୍ତରମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଆବର୍ତ୍ତିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 104

क्षेत्रज्ञा अपि चान्ये ऽस्य विभोर्जायन्त्यनुग्रहात् / तेजसा यशसा बुद्ध्या श्रुतेन च बलेन च

ଏହି ବିଭୁଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି—ତେଜ, ଯଶ, ବୁଦ୍ଧି, ଶ୍ରୁତି ଓ ବଳ ସହିତ।

Verse 105

जायन्ते तत्समाश्चैव तानपीमान्निबोधत / राजस्या ब्रह्मणोंऽशेन मारीचः कश्यपो ऽभवत्

ତାଙ୍କ ସମାନ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣ। ରାଜସ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ମରୀଚି କଶ୍ୟପ ହେଲେ।

Verse 106

तामस्यास्तस्य चांशेन कालो रुद्रः स उच्यते / सात्त्विक्याश्च तथांशेन यज्ञो विष्णुरजा यत

ତାଙ୍କର ତାମସ ଅଂଶରୁ କାଳରୂପ ରୁଦ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଅଂଶରୁ ଯଜ୍ଞସ୍ୱରୂପ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 107

त्रिषु कालेषु तस्यैता ब्रह्ममस्तनवो द्विजाः / मन्वन्तरेष्विह स्रष्टुमावर्त्तन्ते पुनः पुनः

ତିନି କାଳରେ ଏହିମାନେ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ମହାତନୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ; ମନ୍ୱନ୍ତରେ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଫେରନ୍ତି।

Verse 108

मन्वन्तरेषु सर्वेषु प्रजाः स्थावरजङ्गमाः / युगादौ सकृदुत्पन्नास्तिष्ठन्तीहाप्रसंयमात्

ସମସ୍ତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ପ୍ରଜାମାନେ ଯୁଗାଦିରେ ଏକଥର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ସଂହାରର ନିୟମ ନ ଥିବାରୁ, ଏଠି ରହିଥାନ୍ତି।

Verse 109

प्राप्ते प्राप्ते तु कल्पान्ते रुद्रः संहरति प्रजाः / कालो भूत्वा युगात्मासौ रुद्रः संहरते पुनः

କଳ୍ପାନ୍ତ ଆସିଲେ ଆସିଲେ ରୁଦ୍ର ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରନ୍ତି; ଯୁଗାତ୍ମା ହୋଇ ସେଇ ରୁଦ୍ର କାଳରୂପେ ପୁନଃ ସଂହାର କରନ୍ତି।

Verse 110

संप्राप्ते चैव कल्पान्ते सप्तरशिमर्दिवाकरः / भूत्वा संवर्त्तकादित्यस्त्रींल्लोकांश्च दहत्युत

କଳ୍ପାନ୍ତ ସମୟରେ ସପ୍ତରଶ୍ମି ଦିବାକର ସଂବର୍ତ୍ତକ ଆଦିତ୍ୟରୂପ ଧାରଣ କରି ତିନି ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଦହନ କରେ।

Verse 111

विष्णुः प्रजानुग्रहकृत्सदा पालयति प्रजाः / तस्यां तस्यामवस्थायां तत उत्पाद्य कारणम्

ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରି ପାଳନ କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅବସ୍ଥାରେ ସେହି ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ ମଧ୍ୟ ସେଇ ହେଉଛନ୍ତି।

Verse 112

सत्त्वोद्रिक्ता तु या प्रोक्ता ब्रह्मणः पौरुषी तनुः / तस्याशेन च विज्ञेयो मनोः स्वायंभुवेन्तरे

ଯେ ସତ୍ତ୍ୱୋଦ୍ରିକ୍ତା ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୌରୁଷୀ ତନୁ, ତାହାର ଅଂଶଦ୍ୱାରା ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଏହା ଜଣାଯିବ।

Verse 113

आकृत्यां मनसा देव उत्पन्नः प्रथमं विभुः / ततः पुनः स वै देवः प्राप्ते स्वारोचिषे ऽन्तरे

ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଦେବ ପ୍ରଥମେ ମନସା ଆକୃତିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ପରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତର ଆସିଲେ ସେଇ ଦେବ ପୁନଃ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 114

तुषितायां समुत्पन्नो ह्यजितस्तुषितैः सह / औत्तमे ह्यन्तरे वापि ह्यजितस्तु पुनः प्रभुः

ତୁଷିତ ଦେବଗଣରେ ଅଜିତ ତୁଷିତମାନଙ୍କ ସହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଔତ୍ତମ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପ୍ରଭୁ ଅଜିତ ପୁନଃ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 115

सत्यायामभवत्सत्यः सह सत्यैः सुरोत्तमैः / तामसस्यातरे चापि स देवः पुनरेव हि

ସତ୍ୟା ଦେବଗଣରେ ସତ୍ୟ ଦେବ, ‘ସତ୍ୟ’ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁରମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାମସ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଦେବ ପୁନରେବ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 116

हरिण्यां हरिभिः सार्द्धं हरिरेव बभूव ह / वैवस्वतेन्तरे चापि हरिर्देवेः पुनस्तु सः

ହରିଣ୍ୟା ସହ ହରିଗଣଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱୟଂ ହରି ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ହରି ଦେବୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପୁନଃ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 117

वैकुण्ठो नामतो जज्ञे विधूतरजसैः सह / मरीचात्कश्यपाद्विष्णुरदित्यां संबभूव ह

ସେ ‘ବୈକୁଣ୍ଠ’ ନାମରେ, ରଜୋମଳ ନିର୍ମୁକ୍ତ ଦେବଗଣ ସହିତ ଜନ୍ମିଲେ। ମରୀଚିବଂଶୀ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 118

त्रिभिः क्रमैरिमांल्लोकञ्जित्वा विष्णुस्त्रिविक्रमः / प्रत्यपादयदिन्द्राय दैवतैश्चैव स प्रभुः

ତିନି ପଦକ୍ଷେପରେ ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରି ବିଷ୍ଣୁ ‘ତ୍ରିବିକ୍ରମ’ ହେଲେ। ସେ ପ୍ରଭୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ଫେରାଇଦେଲେ।

Verse 119

इत्येतास्तनवो जाता व्यतीताः सप्तसप्तसु / मन्वन्तरेष्वतीतेषु याभिः संरक्षिताः प्रजाः

ଏହିପରି ଏହି ଅବତାର-ତନୁମାନେ ସାତ ସାତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଜନ୍ମି ଅତୀତ ହେଲେ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଲେ।

Verse 120

यस्माद्विश्वमिदं सर्वं जायते लीयते पुनः / यस्यांशेनामराः सर्वे जायन्ते त्रिदिवेश्वराः

ଯାହାଠାରୁ ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଜନ୍ମେ ଏବଂ ପୁନଃ ସେହିଠାରେ ଲୀନ ହୁଏ; ଯାହାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ସମସ୍ତ ଅମର, ତ୍ରିଦିବର ଅଧିପତି ଦେବମାନେ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି।

Verse 121

वर्द्धन्ते तेजसा बुद्ध्या श्रुतेन च बलेन च / यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा

ତେଜ, ବୁଦ୍ଧି, ଶ୍ରୁତି ଓ ବଳ ଦ୍ୱାରା ଯେମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି—ଯେ କିଛି ବିଭୂତିମୟ ସତ୍ତ୍ୱ, ଶ୍ରୀମୟ ଓ ଉର୍ଜିତ, ସେ ସବୁ ତେଣୁହି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।

Verse 122

तत्तदेवावगच्छध्वं विष्णोस्तेजोंऽशसंभवम् / स एव जायतेंऽशेन केचिदिच्छन्ति मानवाः

ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣ—ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତେଜର ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ସେଇ ଦେବତା ଅଂଶରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି ବୋଲି କେତେକ ମାନବ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।

Verse 123

एके विवदमानास्तु दृष्टान्ताच्च ब्रुवन्ति हि / एषां न विद्यते भेदस्त्रयाणां द्युसदामिह

କେତେକ ଲୋକ ବିବାଦ କରି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦେଇ କହନ୍ତି—ଏଠାରେ ଏହି ତିନି ଦ୍ୟୁସଦଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ।

Verse 124

जायन्ते पोहयन्त्यं शैरीश्वरा योगमायया

ସେଇ ଶୈରୀଶ୍ୱରମାନେ ଯୋଗମାୟା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି ଏବଂ (ଜଗତକୁ) ମୋହିତ କରନ୍ତି।

Verse 125

तस्मात्तेषां प्रचारे तु युक्तायुक्तं न विद्यते / भूतानुवादिना माद्या मध्यस्था भूतवादिनाम्

ଏହିକାରଣେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଚାରରେ ଯୁକ୍ତ-ଅଯୁକ୍ତର ଭେଦ ନାହିଁ; ସେମାନେ ଭୂତାନୁବାଦୀ, ମଦ୍ୟାସକ୍ତ, ଏବଂ ଭୂତବାଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟସ୍ଥ।

Verse 126

भूतानुवादिनः सक्तस्त्रयश्चैव प्रवादिनाम् / परीक्ष्य चानुगृह्णन्ति निगृह्णन्ति खलान्स्वयम्

ପ୍ରବାଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତିନି ପ୍ରକାର ଲୋକ ଭୂତ-ଜୀବଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିବାରେ ଆସକ୍ତ; ସେମାନେ ପରୀକ୍ଷା କରି ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି ଏବଂ ଖଳଙ୍କୁ ନିଜେ ଦମନ କରନ୍ତି।

Verse 127

मत्तः पूर्व्वे च ते तस्मात्प्रभवश्च ततो ऽधिकाः / तथाधिकरणैरतैर्यथा तत्त्वनिदर्शकाः

ସେମାନେ ମୋ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ ମୋଠାରୁ, ଏବଂ ସେମାନେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ମହିମାଶାଳୀ; ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶନ କରାଉଥିବା ଆଧାରରେ ସେମାନେ ନିରତ।

Verse 128

देवानां देवभूताश्च ते वै सर्वप्रवर्त्तकाः / कर्म्मणां महतां ते हि कर्त्तारो जगदीश्वराः

ସେମାନେ ଦେବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଦେବସ୍ୱରୂପ; ସେମାନେ ହିଁ ସର୍ବ ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ। ମହତ୍ କର୍ମମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତା ସେମାନେ ହିଁ ଜଗଦୀଶ୍ୱର।

Verse 129

श्रुतिज्ञैः कारणैरेतैश्चतुर्भिः परिकीर्त्तिताः / बालिशास्ते न जानन्ति दैवतानि प्रभागशः

ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହି ଚାରି କାରଣକୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୂଢମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବିଭାଗଭେଦରେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 130

इमं चोदाहरन्त्यत्र श्लोकं योगेश्वरान्प्रति / कुर्याद्योगबलं प्राप्य तैश्च सर्वैर्महांश्चरेत्

ଏଠାରେ ଯୋଗେଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଉଦ୍ଧୃତ କରାଯାଏ: ଯୋଗବଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଏପରି କରୁ, ଏବଂ ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ମହାନ୍ ମାର୍ଗରେ ବିଚରଣ କରୁ।

Verse 131

प्राप्नुयाद्विषयांश्चैव पुनश्चोर्द्ध्व तपश्चरेत् / संहरेत पुनः सर्व्वान्सूर्य्यो ज्योतिर्गणानिव

ସେ ବିଷୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ପୁନଃ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖ ହୋଇ ତପ କରେ। ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଜ୍ୟୋତିଗଣକୁ ସଂହରେ, ସେପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ସଂହରେ।