Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 37
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
तस्माद्रत्नार्हसत्त्वेन स्वीकर्त्तव्या हि गौस्त्वया / यदि ते ऽनुमतं कृत्यमाख्येयमनुजीविभिः
Transliteration
tasmādratnārhasattvena svīkarttavyā hi gaustvayā / yadi te 'numataṃ kṛtyamākhyeyamanujīvibhiḥ
Translation
ଏହିହେତୁ ରତ୍ନାର୍ହ ମହତ୍ତ୍ୱବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ଗୋକୁ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଗ୍ରହଣ କର; ଯଦି ତୁମର ଅନୁମତି ଥାଏ, ତେବେ ସେବକମାନେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କଥା ଜଣାଇବେ।
Word by Word
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Roottad (प्रातिपदिक)
Formतस्मात्-इति अव्ययीभूत-प्रयोगः; अपादानार्थे (ablatival adverb) ‘therefore/from that’
रत्न-अर्ह-सत्त्वेनby (her) jewel-worthy nature
रत्न-अर्ह-सत्त्वेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootratna (प्रातिपदिक) + arha (प्रातिपदिक) + sattva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (सत्त्व-शब्दः पुं/नपुंसक), तृतीया (3rd/करण), एकवचन; ‘by (her) being worthy of jewels’
स्वीकर्तव्याshould be accepted
स्वीकर्तव्या:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootsvi-kṛ (धातु) → svīkartavya (कृदन्त, तव्यत्)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/future passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; obligation ‘to be accepted’ (agreeing with गौः)
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात (particle)
गौःthe cow
गौः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgo (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
त्वयाby you
त्वया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootyusmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
यदिif
यदि:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootyadi (अव्यय)
Formशर्त-अव्यय (conditional conjunction)
तेfor you/to you
ते:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootyusmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी/चतुर्थी (6th/4th), एकवचन; here: ‘for you/your’ (contextual)
अनुमतम्approved/consented
अनुमतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootanu-mat (धातु) → anumata (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; predicate/qualifier of कृत्यम्
कृत्यम्a task/what is to be done
कृत्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkṛtya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
आख्येयम्to be reported/told
आख्येयम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-khyā (धातु) → ākhyeya (कृदन्त, यत्/अनीयर्-भाव)
Formभाव्य/विधेयार्थक कृदन्त (gerundive: ‘to be told’), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; agreeing with कृत्यम्
अनुजीविभिःby attendants/dependents
अनुजीविभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootanu-jīvin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; ‘by dependents/attendants’