Adhyaya 27

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने षड्विंशतितमो ऽध्यायः // २६// वसिष्ठ उवाच तस्मिन्पुरे सन्तुलितामरेद्रपुरीप्रभावे मुनिवर्यधेनुः / विनिर्ममे तेषु गृहेषु पश्चात्तद्योग्यनारीनरवृन्दजातम्

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ମଧ୍ୟଭାଗର ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦର ଅର୍ଜୁନୋପାଖ୍ୟାନର ଷଡ୍ବିଂଶତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀର ପ୍ରଭାବ ସମ ଥିବା ସେହି ନଗରରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଧେନୁ ପରେ ସେଇ ଗୃହମାନେ ଉପଯୁକ୍ତ ନାରୀ-ନରମଣ୍ଡଳକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲା।

Verse 2

विचित्रवेषाभरणप्रसूनगन्धांशुकालङ्कृतविग्रहाभिः / सहावभावाभिरुदारचेष्टाश्रीकान्तिसौन्दर्यगुणान्विताभिः

ସେମାନେ ବିଚିତ୍ର ବେଷ-ଆଭରଣ, ପୁଷ୍ପସୁଗନ୍ଧ ଓ ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ରରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଦେହଧାରିଣୀ ଥିଲେ; ସହଜ ସୌମ୍ୟଭାବ, ଉଦାର ଚେଷ୍ଟା, ଶ୍ରୀ, କାନ୍ତି, ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଗୁଣରେ ସମନ୍ୱିତ ଥିଲେ।

Verse 3

मन्दस्फुरद्दन्तमरीचिजाल विद्योतिताननसरोजजितेन्दुभाभिः / प्रत्यग्रयौवनभरासवल्गुगीर्भिः स प्रेममन्थरकटाक्षनिरीक्षणाभिः

ସେମାନଙ୍କ ମନ୍ଦହାସରେ ସ୍ଫୁରିତ ଦନ୍ତକିରଣଜାଳ ମୁଖସରୋଜକୁ ଦୀପ୍ତ କରୁଥିଲା ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଶୋଭାକୁ ମଧ୍ୟ ଜିତୁଥିଲା; ନବଯୌବନର ଭାରରେ ଭରିଥିବା ମଧୁର ବାଣୀ ଥିଲା, ଏବଂ ପ୍ରେମରେ ମନ୍ଥର କଟାକ୍ଷଦୃଷ୍ଟିରେ ନିହାରୁଥିଲେ।

Verse 4

प्रीतिप्रसन्नहृदयाभिरतिप्रभाभिः शृङ्गारकल्पतरुपुष्पविभूषिताभिः / देवाङ्गनातुलितसौभगसौकुमार्यरूपाभिलाषमधुराकृतिरञ्जिताभिः

ପ୍ରୀତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୃଦୟବତୀ, ଅତି ଦୀପ୍ତିମତୀ, ଶୃଙ୍ଗାର-କଳ୍ପତରୁର ପୁଷ୍ପରେ ବିଭୂଷିତ; ଦେବାଙ୍ଗନା ସମ ଶୌଭାଗ୍ୟ-ସୌକୁମାର୍ୟ ରୂପର ମଧୁର ଆକୃତିରେ ରଞ୍ଜିତ ସେମାନେ ଥିଲେ।

Verse 5

उत्तप्तहेमकलशोपमचारुपीनवक्षोरुहद्वयभरानतमध्यमाभिः / श्रोणीभराक्रमणखेदपरिश्रितास्मृगारक्तपावकरसारुणिताङ्घ्रिभूभिः

ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ସମ ଶୋଭାମୟ ପୁଷ୍ଟ ସ୍ତନଯୁଗଳର ଭାରେ ଯାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟ ନତ; ଶ୍ରୋଣୀଭାରରେ ପଦକ୍ଷେପ କ୍ଳାନ୍ତି ହୋଇ ଯାହାଙ୍କ ପାଦତଳ ଅଗ୍ନି-ରକ୍ତ ରସ ପରି ଅରୁଣ ହୋଇଥିଲା।

Verse 6

केयूरहारमणिकङ्कणहेम कण्ठसूत्रामलश्रवणमण्डलमण्डिताभिः / स्रग्दामचुम्बितसकुन्तलकेशपाशकाञ्चीकलापपरिशिञ्जितनूपुराभिः

କେୟୂର, ହାର, ମଣିକଙ୍କଣ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଣ୍ଠସୂତ୍ର ଓ ନିର୍ମଳ କର୍ଣ୍ଣମଣ୍ଡଳରେ ସେମାନେ ମଣ୍ଡିତ ଥିଲେ; ପୁଷ୍ପମାଳା ଚୁମ୍ବିତ କେଶପାଶ, କାଞ୍ଚୀକଳାପର ଝଙ୍କାର ଓ ନୂପୁରର ମଧୁର ରଣରଣରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।

Verse 7

आमृष्टरोषपरिसांत्वननर्महासकेलीप्रियालपनभर्त्सनरोषणेषु / भावेषु पार्थिवनिजप्रियधैर्यबन्धसर्वापहारचतुरेषु कृतान्तराभिः

ରୋଷକୁ ସ୍ପର୍ଶେ ଶାନ୍ତ କରିବା, କୋମଳ ହାସ୍ୟ-ପରିହାସ, କ୍ରୀଡା, ପ୍ରିୟ ଆଲାପ, ଭର୍ତ୍ସନା ଓ କ୍ରୋଧ—ଏହି ଭାବମାନେ; ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଧୈର୍ୟବନ୍ଧକୁ ଭାଙ୍ଗି ସର୍ବସ୍ୱ ଅପହରଣ କରିବାରେ ସେମାନେ ଅତି ଚତୁର ଥିଲେ।

Verse 8

तन्त्रीस्वनोपमितमञ्जुलसौम्यगेयगन्धर्वतारमधुरारवभाषिणीभिः / वीणाप्रवीणतरपाणितलाङ्गुलीभिर्गंभीरचक्रचटुवादरतोत्सुकाभिः

ତନ୍ତ୍ରୀସ୍ୱର ପରି ମଞ୍ଜୁଳ ସୌମ୍ୟ ଗୀତ ଗାଉଥିବା, ଗନ୍ଧର୍ବ-ତାରା ପରି ମଧୁର ଧ୍ୱନିରେ କଥା କହୁଥିବା; ବୀଣାରେ ଅତି ପ୍ରବୀଣ, କରତଳ ଓ ଅଙ୍ଗୁଳୀଦ୍ୱାରା ଗମ୍ଭୀର ତାଳଚକ୍ରର ଚତୁର ବାଦନରେ ରତ ଓ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ।

Verse 9

स्त्रीभिर्मदालस तराभिरतिप्रगल्भभावाभिराकुलितकामुकमानसाभिः / कामप्रयोगनिपुणाभिरहीनसंपदौदार्यरूपगुणशीलसमन्विताभिः

ସେ ମଦାଲସ ଓ ଅତିପ୍ରଗଲ୍ଭ ଭାବର ନାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାମୁକ ମନ ଆକୁଳିତ ହୁଏ। ସେମାନେ କାମପ୍ରୟୋଗରେ ନିପୁଣ ଏବଂ ସମ୍ପଦ, ଔଦାର୍ୟ, ରୂପ, ଗୁଣ, ଶୀଳରେ ସମନ୍ୱିତ ଥିଲେ।

Verse 10

संख्यातिगाभिरनिशं गृहकृत्यकर्मव्यग्रात्मकाभिरपि तत्परिचारिकाभिः / पुंभिश्च तद्गुणगणोचितरूपशोभैरुद्भासितैर्गृहचरैः परितः परीतम्

ସେ ଅସଂଖ୍ୟ ଦାସୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଥିଲେ; ସେମାନେ ନିରନ୍ତର ଗୃହକାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପରିଚର୍ଯ୍ୟାରେ ତତ୍ପର ଥିଲେ। ଏବଂ ତାଙ୍କ ଗୁଣଗଣକୁ ଯୋଗ୍ୟ ରୂପଶୋଭାରେ ଉଦ୍ଭାସିତ ଗୃହସେବକ ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଦିଗରୁ ଥିଲେ।

Verse 11

सराजमार्गापणसौधसद्मसोपानदेवालयचत्वरेषु / पौरैरशेषार्थगुणैः समन्तादध्यास्यमानं परिपूर्णकामैः

ରାଜମାର୍ଗ, ଆପଣ, ସୌଧ, ସଦ୍ମ, ସୋପାନ, ଦେବାଳୟ ଓ ଚତ୍ୱର—ସବୁଠାରେ ସେ ନଗର ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କାମନା ଥିବା ପୌରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ-ଗୁଣରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ, ଚାରିଦିଗରୁ ଭରିଥିଲା।

Verse 12

अनेक रत्नोज्ज्वलितैर्विचित्रैः प्रासादसंघैरतुलैरसंख्यैः / रथाश्वमातङ्गखरोष्ट्रगोजायोग्यैरनेकैरपि मन्दिरैश्च

ସେ ନଗର ଅନେକ ରତ୍ନରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବିଚିତ୍ର, ଅତୁଲ ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ପ୍ରାସାଦସଂଘରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା; ଏବଂ ରଥ, ଅଶ୍ୱ, ମାତଙ୍ଗ, ଖର, ଉଷ୍ଟ୍ର, ଗୋ ଓ ଛାଗ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଅନେକ ମନ୍ଦିର/ଶାଳା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସୁସଜ୍ଜିତ ଥିଲା।

Verse 13

नरेद्रसामन्तनिषादिसादिपदातिसेनपतिनायकानाम् / विप्रादिकानां रथिसारथीनां गृहैस्तथा मागधबन्दिनां च

ସେ ନଗର ନରେନ୍ଦ୍ର, ସାମନ୍ତ, ନିଷାଦ ଆଦି, ପଦାତି ସେନା, ସେନାପତି ଓ ନାୟକମାନଙ୍କ ଗୃହରେ; ଏବଂ ବିପ୍ରାଦି, ରଥୀ-ସାରଥୀ, ତଥା ମାଗଧ ଓ ବନ୍ଦୀମାନଙ୍କ ଗୃହରେ ମଧ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧ ଥିଲା।

Verse 14

विविक्तरथ्यापणचित्रचत्वरैरनेकवस्तुक्रयविक्रयैश्च / महाधनोपस्करसाधुनिर्मितैर्गृहैश्च शुभ्रैर्गणिकाजनानाम्

ସେଠାରେ ନିର୍ଜନ ଗଲି, ଆପଣ ଓ ଚିତ୍ରିତ ଚତ୍ବର ଥିଲା; ନାନା ବସ୍ତୁର କ୍ରୟ-ବିକ୍ରୟ ହୁଏ; ଏବଂ ଗଣିକାଜନଙ୍କର ଶୁଭ୍ର, ମହାଧନ ଓ ଉତ୍ତମ ଉପସ୍କରରେ ସୁନିର୍ମିତ ଗୃହ ଥିଲା।

Verse 15

महार्हरत्नोज्ज्वलतुङ्गगोपुरैः सह श्वगृध्रव्रजनर्तनालयैः / चित्रैर्ध्वचैश्चापि पताकिकाभिः शुभ्रैः पटैर्मण्डपिकाभिरुन्नतैः

ସେଠାରେ ମହାର୍ହ ରତ୍ନରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଉଚ୍ଚ ଗୋପୁର ଥିଲା; ସହିତ କୁକୁର ଓ ଗୃଧ୍ର ଝୁଣ୍ଡର ନର୍ତ୍ତନାଳୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲା; ବିଚିତ୍ର ଧ୍ୱଜ, ପତାକା, ଶୁଭ୍ର ପଟ ଓ ଉନ୍ନତ ମଣ୍ଡପ ଦ୍ୱାରା ତାହା ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 16

कह्लारकञ्जकुमुदोत्पलरेणुवासितैश्चकाह्वहंसकुररीबकसारसानाम् / नानारवाढ्यरमणीयतटाकवापीसरोवरैश्चापि जलोपपन्नैः

କହ୍ଲାର, କଞ୍ଜ, କୁମୁଦ ଓ ଉତ୍ପଲର ରେଣୁରେ ସୁଗନ୍ଧିତ, ଚକାହ୍ୱ-ହଂସ, କୁରରୀ, ବକ ଓ ସାରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ନାନା କଲରବରେ ଭରପୂର, ଜଳସମ୍ପନ୍ନ ରମଣୀୟ ତଟାକ, ବାପୀ ଓ ସରୋବର ଦ୍ୱାରା ସେ ଅଞ୍ଚଳ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 17

चूतप्रियालपनसाम्रमधूकजंबूप्लक्षैर्नवैश्च तरुभिश्च कृतालवालैः / पर्यन्तरोपितमनोरमनागकेतकीपुन्नागचंपकवनैश्च पतत्रिजुष्टैः

ନବ ଚୂତ, ପ୍ରିୟାଳ, ପନସ, ଆମ୍ର, ମଧୂକ, ଜମ୍ବୁ ଓ ପ୍ଲକ୍ଷ ଆଦି ତରୁ—ଆଲବାଳ ସହିତ—ସେ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଘେରିଥିଲେ; ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତରେ ନାଗ, କେତକୀ, ପୁନ୍ନାଗ ଓ ଚମ୍ପକର ମନୋହର ବନ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ଆଶ୍ରୟ କରୁଥିଲେ।

Verse 18

मन्दारकुन्दकरवीरमनोज्ञयूथिकाजात्यादिकैर्विविधपुष्पफलैश्च वृक्षैः / संलक्ष्यमाणपरितोपवनालिभिश्च संशोभितं जगति विस्मयनीयरूपैः

ମନ୍ଦାର, କୁନ୍ଦ, କରବୀର, ମନୋହର ଯୂଥିକା, ଜାତୀ ଆଦି ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ-ଫଳଧାରୀ ବୃକ୍ଷମାନେ; ଏବଂ ଚାରିପାଖରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଉପବନର ଶ୍ରେଣୀମାନେ—ବିସ୍ମୟନୀୟ ରୂପରେ—ତାହାକୁ ଜଗତରେ ଅତିଶୟ ଶୋଭିତ କରୁଥିଲେ।

Verse 19

सर्वर्त्तुकप्रवरसौरभवायुमन्दमन्दप्रचारिभर्त्सितधर्मकालम् / इत्थ सुरासुरमनोरमभोगसंपद्विस्पष्टमानविभवं नगरं नरेद्र

ସେହି ନଗରେ ସମସ୍ତ ଋତୁର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନ ମନ୍ଦମନ୍ଦ ବହୁଥିଲା; ଯେନେ ଧର୍ମକାଳ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଭର୍ତ୍ସିତ ହୋଇଥିଲା। ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର, ଦେବାସୁରମନୋରମ ଭୋଗସମ୍ପଦ ଦ୍ୱାରା ତାହାର ବିଭବ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦିଶୁଥିଲା।

Verse 20

सौभाग्यभोगममितं मुनिहोमधेनुः सद्यो विधाय विनिवेदयदाशु तस्मै / ज्ञात्वा ततो मुनिवरो द्विजहोमधेन्वा संपादितं नरपते रुचिरातिथेयम्

ମୁନିଙ୍କ ହୋମଧେନୁ ଅମିତ ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ଭୋଗସମ୍ପଦ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସୃଷ୍ଟି କରି ଶୀଘ୍ର ତାହାକୁ ତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲା। ତାପରେ ମୁନିବର ଜାଣିଲେ ଯେ ଦ୍ୱିଜହୋମଧେନୁ ଦ୍ୱାରା ନରପତି ପାଇଁ ରୁଚିର ଆତିଥ୍ୟ ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଛି।

Verse 21

आहूय कञ्चन तदन्तिक मात्मशिष्यं प्रास्थापयत्सगुणशालिनमाशु राजन् / गत्वा विशामधिपतेस्तरसा समीपं संप्रश्रयं मुनिसुतस्तमिदं बभाषे

ହେ ରାଜନ୍, ସେ ନିକଟରେ ଥିବା ଗୁଣଶାଳୀ ଏକ ଶିଷ୍ୟକୁ ଡାକି ଶୀଘ୍ର ପଠାଇଲା। ମୁନିପୁତ୍ର ତରସା ନଗରାଧିପତିଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯାଇ ପ୍ରଣାମ କରି ବିନୟରେ ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 22

आतिथ्यमस्मदुपपादितमाशु राज्ञा संभावनीयमिति नः कुलदेशिकाज्ञा / राजा ततो मुनिवरेण कृताभ्यनुज्ञः संप्राविशत्पुरवरं स्वकृते कृतं तत्

ରାଜା ଶୀଘ୍ର ଆମ ପାଇଁ ଯେ ଆତିଥ୍ୟ ଉପପାଦନ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ସମ୍ଭାବନୀୟ—ଏହା ଆମ କୁଳଦେଶିକଙ୍କ ଆଜ୍ଞା। ତାପରେ ମୁନିବରଙ୍କ ଅନୁଜ୍ଞା ପାଇ ରାଜା ନିଜ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ସେହି ପୁରବରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 23

सर्वोपभोग्यनिलयं मुनिहोमधेनुसामर्थ्यसूचकमशोषबलैः समेतः / अन्तः प्रविश्य नगरर्द्धिमशेषलोकसंमोहिनीम् भिसमीक्ष्य स राजवर्यः

ସେହି ନଗର ସମସ୍ତ ଉପଭୋଗ୍ୟର ନିଲୟ ଥିଲା ଏବଂ ମୁନିହୋମଧେନୁର ସାମର୍ଥ୍ୟର ସୂଚକ; ତାହା ଅଶୋଷ ବଳସମୃଦ୍ଧି ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା। ସେ ରାଜବର୍ୟ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ନଗରର୍ଦ୍ଧିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖିଲେ।

Verse 24

प्रीतिप्रसन्नवदनः सबलस्तु दानी धीरो ऽपि विस्मयमवाप भृशं तदानीम् / गच्छन्सुरस्त्रीनयना लियूथपानैकपात्रोचितचारुमूर्त्तिः

ସେତେବେଳେ ଦାନଶୀଳ ଓ ବଳବାନ ରାଜା, ପ୍ରୀତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ମୁଖ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅତ୍ୟଧିକ ବିସ୍ମୟ ପାଇଲେ। ଚାଲୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ମନୋହର ମୂର୍ତ୍ତି ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ ଦେବାଙ୍ଗନାମାନଙ୍କ ନୟନ ତାଙ୍କୁ ଲଗି ରହିଛି—ମଧୁପାନର ଏକମାତ୍ର ପାତ୍ରକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଭଳି।

Verse 25

रेमे स हैहयपतिः पुरराजमार्गे शक्रः कुबेरवसताविव सामरौघः / तं प्रस्थितं राजपथात्समन्तात्पौराङ्गनाश्चन्दनवारिसिक्तैः

ହୈହୟପତି ରାଜା ନଗରର ରାଜମାର୍ଗରେ ଏମିତି ରମଣ କଲେ, ଯେପରି କୁବେରଙ୍କ ନିବାସରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବସମୂହ ସହ ବସିଛନ୍ତି। ସେ ରାଜପଥରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାମାତ୍ରେ, ଚାରିଦିଗରୁ ପୌରାଙ୍ଗନାମାନେ ଚନ୍ଦନମିଶ୍ରିତ ଜଳ ଛିଟାଇ ତାଙ୍କୁ ସିକ୍ତ କଲେ।

Verse 26

प्रसूनलाजाप्रकरैरजस्रमवीपृषन्सौधगताः सुत्दृद्यैः / अभ्यागतार्हणसमुत्सुकपौरकान्ता हस्तारविन्दगलितामललाजवर्षैः

ସୌଧମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ନିରନ୍ତର ପୁଷ୍ପ ଓ ଲାଜ (ଭଜା ଧାନ) ର ଢେର ଛିଟାଇ ମେଘବର୍ଷା ପରି କରୁଥିଲେ। ଆଗନ୍ତୁକଙ୍କ ଅର୍ହଣ-ସତ୍କାରକୁ ଉତ୍ସୁକ ପୌରକାନ୍ତାମାନେ ନିଜ କମଳହସ୍ତରୁ ଝରୁଥିବା ନିର୍ମଳ ଲାଜର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ।

Verse 27

कालेयपङ्कसुरभीकृतनन्दनोत्थशुभ्रप्रसूननिकरैरलिवृन्दगीतैः / तत्रत्यपौरवनिताञ्जनरत्नसारमुक्ताभिरप्यनुपदं प्रविकीर्यमामः

ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରୁ ଆଣା ଶୁଭ୍ର ପୁଷ୍ପନିକର, କାଳେୟ ଚନ୍ଦନଲେପରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ହୋଇଥିଲା; ଭ୍ରମରବୃନ୍ଦର ଗୀତ ମଧ୍ୟ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା। ସେଠାର ପୌରବନିତାମାନେ ଅଞ୍ଜନ, ରତ୍ନସାର ଓ ମୁକ୍ତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପଦେପଦେ ବିକୀରଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 28

व्यभ्राजतावनिपतिर्विशदैः समन्ताच्छीतांशुरश्मिनिकरैरिव मन्दराद्रिः / ब्राह्मीं तपःश्रिय मुदारगणमचिन्त्यां लोकेषु दुर्लभतरां स्पृहणीयशोभाम्

ସେ ନୃପତି ଚାରିଦିଗରୁ ନିର୍ମଳ ତେଜରେ ଏମିତି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ, ଯେପରି ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଶୀତାଂଶୁ (ଚନ୍ଦ୍ର) କିରଣନିକରରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମୀ ତପଃଶ୍ରୀ—ଉଦାରଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ସ୍ପୃହଣୀୟ ଶୋଭା—ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।

Verse 29

पश्यन्विशामधिपतिः पुरसंपदं तामुच्चैः शशंस मनसा वचसेव राजन् / मेने च हैहयपतिर्भुवि दुर्लभेयं क्षात्री मनोहरतरा महिता हि संपत्

ସେଇ ପୁରସମ୍ପଦାକୁ ଦେଖି ପ୍ରଜାଧିପତି ରାଜା ମନେ ଓ ବାଣୀରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ହୈହୟପତି ମଧ୍ୟ ଭାବିଲେ—ପୃଥିବୀରେ ଏପରି ମହିମାମୟ, ଅଧିକ ମନୋହର କ୍ଷାତ୍ର ସମ୍ପତ୍ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 30

अस्याः शतांशतुलनामपि नोपगन्तुं विप्रशियः प्रभवतीति सुरार्चितायाः / मध्येपुरं पुरजनोपचितां विभूतिमालोकयन्सह पुरोहितमन्त्रिसार्थैः

ଦେବମାନେ ଯାହାକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି, ସେଇ ବିଭୂତିର ଶତାଂଶ ତୁଳନାକୁ ମଧ୍ୟ ବିପ୍ରଶ୍ରୀ ପହଞ୍ଚିପାରେନି—ଏମିତି କୁହାଯାଏ। ରାଜା ପୁରୋହିତ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ସହ ନଗରମଧ୍ୟରେ ପୌରଜନ ସଞ୍ଚିତ ସେଇ ବିଭୂତିକୁ ଅବଲୋକନ କଲେ।

Verse 31

गच्छत्स्वपार्श्वचर दर्शितवर्णसौधो लेभे मुदं पुरजनैः परिपूज्यमानः / राजा ततो मुनिवरोपचितां सपर्यामात्मानुरूपमिह सानुचरो लभस्व

ନିଜ ପାର୍ଶ୍ୱଚରମାନେ ଦେଖାଇଥିବା ବର୍ଣ୍ଣମୟ ସୌଧମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲି, ପୌରଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜିତ ହୋଇ ସେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ। ପରେ କୁହାଗଲା—ହେ ରାଜା, ଏଠାରେ ମୁନିବରମାନେ ସଜାଇଥିବା, ତୁମଯୋଗ୍ୟ ସେବା-ପୂଜା ତୁମ ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରାପ୍ତ କର।

Verse 32

इत्यश्रमेण नृपतिर्विनिवर्त्तयित्वा स्वार्थं प्राल्पितगृहाभिमुखो जगाम / पौरेः समेत्य विविधार्हणपाणिभिश्च मार्गे मुदा विरचिताजलिभिः समन्तात्

ଆଶ୍ରମରେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧି ନୃପତିଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରାଇ ସେ ଗୃହାଭିମୁଖ ହେଲେ। ପୌରମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଅର୍ଘ୍ୟ ହାତରେ ନେଇ, ମାର୍ଗରେ ସମସ୍ତଦିଗରୁ ଆନନ୍ଦରେ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ମିଶିଲେ।

Verse 33

संभावितोभ्यनुपदं जयशब्दघोषैस्तूर्यारवैश्च बधिरीकृतदिग्विभागैः / कक्षान्तराणि नृपतिः शनकैरतीत्य त्रीणि क्रमेण च ससंभ्रमकञ्चुकीनि

ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ‘ଜୟ’ ଶବ୍ଦଘୋଷ ଓ ତୂର୍ୟନାଦ ଦିଗ୍ବିଭାଗକୁ ମନେହେଲା ବଧିର କରିଦେଲା। ନୃପତି ଧୀରେଧୀରେ କକ୍ଷାନ୍ତର ଅତିକ୍ରମ କରି, କ୍ରମେ ତିନିଟି ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ଦେଇଗଲେ; ସେଠାରେ କଞ୍ଚୁକୀମାନେ ସମ୍ଭ୍ରମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 34

दूरप्रसारितपृथग्जनसंकुलानि सद्माविवेश सचिवादरदत्तहृस्तः / तत्र प्रदीपदधिदर्पणगन्धपुष्पदूर्वाक्षतादिभिरलं पुरकामिनीभिः

ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଲୋକମାନେ ଭରିଥିବା ଭବନମାନଙ୍କୁ ସେ ସଚିବଙ୍କ ଆଦରପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାଗତରେ ହୃଷ୍ଟ ହୋଇ ପ୍ରବେଶ କଲା। ସେଠାରେ ନଗରୀ ନାରୀମାନେ ଦୀପ, ଦଧି, ଦର୍ପଣ, ସୁଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ଦୂର୍ବା ଓ ଅକ୍ଷତ ଆଦିରେ ମଙ୍ଗଳ ସତ୍କାର କଲେ।

Verse 35

निर्याय राजभवनान्तरतः सलीलमानन्दितो नरपतिर्बहुमान पूर्वकम् / ताभिः समाभिविनिवेशितमाशु नानारत्नप्रवेकरुचिजालविराजमानम्

ରାଜଭବନର ଅନ୍ତର୍ଭାଗରୁ ରାଜା କ୍ରୀଡାଭାବେ ବାହାରିଲେ; ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ମହାମାନ ସହ। ସେହି ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଏମିତି ଆସନରେ ବସାଇଲେ, ଯାହା ନାନା ରତ୍ନମାଳାର ରୁଚିଜାଲରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା।

Verse 36

सूक्ष्मोत्तरच्छदमुदारयशा मनोज्ञमध्या रुरोह कनकोत्तरविष्टरं तम् / तस्मिन्गृहे नृप तदीयपुरन्ध्रिवर्गः स्वासीनमाशु नृपतिर्विविधार्हणाभिः

ସୂକ୍ଷ୍ମ ଉତ୍ତରୀୟରେ ଆବୃତ, ଉଦାର ଯଶସ୍ବୀ ଓ ମନୋହର ମଧ୍ୟଭାଗବିଶିଷ୍ଟ ସେ ରାଜା ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଆସନରେ ଆରୋହଣ କଲେ। ସେହି ଗୃହରେ ଆସୀନ ନୃପତିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତଃପୁର ନାରୀମାନଙ୍କ ଦଳ ଶୀଘ୍ର ବିଭିନ୍ନ ଅର୍ଘ୍ୟ-ସତ୍କାରରେ ପୂଜିଲେ।

Verse 37

वाद्यादिभिस्तदनुभूषणगन्धपुष्पवस्त्राद्यलङ्कृतिभिरग्र्यमुदं ततान / तस्मिन्नशेषदिवसोचितकर्म सर्वं निर्वर्त्य हैहयपतिः स्वमतानुसारम्

ବାଦ୍ୟ ଆଦି ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ଆଭୂଷଣ, ସୁଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ବସ୍ତ୍ର ଆଦି ଅଲଙ୍କାରରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରସାର କଲେ। ସେଠାରେ ହୈହୟପତି ନିଜ ମତାନୁସାରେ ଦିନୋଚିତ ସମସ୍ତ କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କଲେ।

Verse 38

नाना विधालयननर्मविचित्रकेलीसंप्रेक्षितैर्दिनमशेषमलं निनाय / कृत्वा दिनान्तसमयोचितकर्म चैव राजा स्वमन्त्रिसचिवानुगतः समन्तात्

ନାନା ପ୍ରକାର ଗୃହୋତ୍ସବ, ହାସ୍ୟ-ବିନୋଦ ଓ ବିଚିତ୍ର କ୍ରୀଡା ଦର୍ଶନରେ ସେ ସମଗ୍ର ଦିନ ସୁଖରେ କାଟିଲେ। ପରେ ଦିନାନ୍ତ ସମୟୋଚିତ କର୍ମ କରି, ରାଜା ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସଚିବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମନ୍ତାତ୍ ଅନୁଗତ ହୋଇ ଚାଲିଲେ।

Verse 39

आसन्नभृत्यकरसंस्थितदीपकौधसंशान्तसंतमसमाशु सदः प्रपेदे / तत्रासने समुपविश्य पुरोधमन्त्रिसामन्तनायकशतैः समुपास्यमानः

ନିକଟସ୍ଥ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ହାତରେ ଥିବା ଦୀପସମୂହ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଶୀଘ୍ର ଶାନ୍ତ କଲା, ଏବଂ ସେ ତୁରନ୍ତ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ଆସନରେ ବସି ପୁରୋହିତ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ସାମନ୍ତ ଓ ଅନେକ ନାୟକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପାସିତ ହେଲେ।

Verse 40

अन्वास्त राजसमितौ विविधैर्विनोदैर्हृष्टः सुरेद्र इव देवगणैरुपेतः / ततश्चिरं विविधवाद्यविनोदनृत्तप्रेक्षाप्रवृत्तहसनादिकथाप्रसंगः

ରାଜସଭାରେ ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନାନା ପ୍ରକାର ବିନୋଦରେ ଲୀନ ହେଲେ, ଯେପରି ଦେବଗଣମାନଙ୍କ ସହିତ ସୁରେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର। ପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟ, ନୃତ୍ୟଦର୍ଶନ, ହାସ୍ୟ ଓ କଥାପ୍ରସଙ୍ଗ ଚାଲିଲା।

Verse 41

आसांचकार गणिकाजन्नर्महासक्रीडाविलासपरितोषितचित्तवृत्तिः / इत्थं विशामधिपतिर्भृशमानिशार्द्धं नानाविहारविभवानुभवैरनेकैः

ଗଣିକାମାନେ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ହାସ୍ୟ-ବିନୋଦ, ମଦ୍ୟୋତ୍ସବ, କ୍ରୀଡା ଓ ବିଲାସ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଚିତ୍ତ ତୃପ୍ତ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ସେଠାରେ ସମୟ କାଟିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ପ୍ରଜାଧିପତି ଅର୍ଧରାତ୍ରି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନାନା ବିହାର ଓ ବୈଭବର ଅନେକ ଅନୁଭବରେ ଲୀନ ରହିଲେ।

Verse 42

स्थित्वानुगान्नरपतीनपि तन्निवासं प्रस्थाप्य वासभवनं स्वयमप्ययासीत् / तद्राजसैन्यमखिलं निजवीर्यशौर्यसंपत्प्रभावमहिमानुगुणं गृहेषु

କିଛି ସମୟ ରହି ସେ ସହ ଆସିଥିବା ଅନ୍ୟ ନରପତିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ନିବାସକୁ ପଠାଇଲେ, ଏବଂ ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ବାସଭବନକୁ ଗଲେ। ସେହି ରାଜାଙ୍କ ସମଗ୍ର ସେନା ମଧ୍ୟ ନିଜ ଭୀର୍ୟ, ଶୌର୍ୟ, ସମ୍ପତ୍ତି, ପ୍ରଭାବ ଓ ମହିମା ଅନୁଯାୟୀ ଗୃହମାନେ ରହିଲା।

Verse 43

आत्मानुरुपविभवेषु महार्हवस्त्रस्रग्भूषणादिभिरलं मुदितं बभूव / सैन्यानि तानि नृपतेर्विविधान्नपानसद्भक्ष्यभोज्यमधुमांसपयोघृताद्यैः

ନିଜ ନିଜ ବୈଭବ ଅନୁଯାୟୀ ମହାର୍ହ ବସ୍ତ୍ର, ପୁଷ୍ପମାଳା, ଭୂଷଣ ଆଦିରେ ସୁଶୋଭିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ସେହି ସେନାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅନ୍ନପାନ, ଉତ୍ତମ ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଭୋଜ୍ୟ, ମଧୁ, ମାଂସ, ଦୁଧ, ଘିଅ ଆଦିରେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 44

तृप्तान्यवात्सुरखिलानि सुखोपभौगैस्तस्यां नरेद्रपुरि देवगणा दिवीव / एवं तदा नरपतेरनुयायिनस्ते नानाविधोचितसुखानुभवप्रतीताः

ସେହି ନରେନ୍ଦ୍ରପୁରୀରେ ଦେବଗଣ ଯେନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି, ଏମିତି ସୁଖୋପଭୋଗରେ ସମସ୍ତେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ। ତେବେ ରାଜାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନାନାବିଧ ଯୋଗ୍ୟ ସୁଖାନୁଭବରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 45

अन्योन्यमूचुरिति गेहधनादिभिर्वा किं साध्यते वयमिहैव वसाम सर्वे / राजापि शार्वरविधानमथो विधाय निर्वर्त्य वासभवने शयनीयमग्र्यम् / अध्यास्य रत्ननिकरैरति शैभि भद्रं निद्रामसेवत नरेद्र चिरं प्रतीतः

ସେମାନେ ପରସ୍ପର କହିଲେ—ଗୃହ, ଧନ ଆଦି ଦ୍ୱାରା କ’ଣ ସାଧ୍ୟ? ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏଠିଏ ରହିବା। ପରେ ରାଜା ରାତ୍ରିର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ବାସଭବନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୟନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଇ; ରତ୍ନରାଶିରେ ଅତିଶୟ ଶୋଭିତ ମଙ୍ଗଳାସନରେ ଉପବେଶିତ ହୋଇ, ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତେ ଦୀର୍ଘକାଳ ନିଦ୍ରା ସେବନ କଲେ।