Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 18
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
मन्दारकुन्दकरवीरमनोज्ञयूथिकाजात्यादिकैर्विविधपुष्पफलैश्च वृक्षैः / संलक्ष्यमाणपरितोपवनालिभिश्च संशोभितं जगति विस्मयनीयरूपैः
Transliteration
mandārakundakaravīramanojñayūthikājātyādikairvividhapuṣpaphalaiśca vṛkṣaiḥ / saṃlakṣyamāṇaparitopavanālibhiśca saṃśobhitaṃ jagati vismayanīyarūpaiḥ
Translation
ମନ୍ଦାର, କୁନ୍ଦ, କରବୀର, ମନୋହର ଯୂଥିକା, ଜାତୀ ଆଦି ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ-ଫଳଧାରୀ ବୃକ୍ଷମାନେ; ଏବଂ ଚାରିପାଖରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଉପବନର ଶ୍ରେଣୀମାନେ—ବିସ୍ମୟନୀୟ ରୂପରେ—ତାହାକୁ ଜଗତରେ ଅତିଶୟ ଶୋଭିତ କରୁଥିଲେ।
Word by Word
मन्दारmandāra tree
मन्दार:
Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootमन्दार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (in compound)
कुन्दkunda jasmine
कुन्द:
Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootकुन्द (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (in compound)
करवीरoleander (karavīra)
करवीर:
Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootकरवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (in compound)
मनोज्ञpleasing, charming
मनोज्ञ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमनोज्ञ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (in compound)
यूथिकाyūthikā jasmine
यूथिका:
Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootयूथिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (in compound)
जातीjāti jasmine
जाती:
Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootजाती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (in compound)
आदिकैःwith (mandāra, kunda, karavīra, charming yūthikā, jāti) and others
आदिकैः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; ‘etc.’; tatpuruṣa: मन्दार-कुन्द-करवीर-मनोज्ञ-यूथिका-जाती-आदि
विविधvarious
विविध:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (in compound)
पुष्पflowers
पुष्प:
Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootपुष्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (in compound)
फलैःwith various flowers and fruits
फलैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; dvandva: पुष्प-फल with modifier विविध
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
वृक्षैःwith trees
वृक्षैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन
संलक्ष्यमाणbeing observed, noticeable
संलक्ष्यमाण:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसंलक्ष्यमाण (कृदन्त; √लक्ष् (लक्षँ) धातु, सं + यक् + शानच्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (in compound); present passive participle ‘being perceived/seen’
परितःaround
परितः:
Avyaya-bhāva (अव्ययभाव)
TypeIndeclinable
Rootपरितः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: around) used as first member in compound
उपवनgrove, garden
उपवन:
Viśeṣya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootउपवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (in compound)
आलिभिःwith rows of gardens around (it)
आलिभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootआलि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; tatpuruṣa: (परितः)-उपवन-आलि; here ‘rows/lines (of gardens)’
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
संशोभितम्adorned
संशोभितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसंशोभित (कृदन्त; √शुभ्/√शोभ् (शोभँ) धातु, सं + णिच् + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; PPP ‘adorned/beautified’ (agrees with implied नगरम्/स्थानम्)
जगतिin the world
जगति:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
विस्मयनीयwonder-causing, astonishing
विस्मयनीय:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविस्मयनीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन (agrees with रूपैः)
रूपैःwith forms/appearances
रूपैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन