Adhyaya 10

Verse 1

एति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे पितृकल्पो नाम नवमो ऽध्यायः // ९// बृहस्पतिरुवाच सप्तैते जयतां श्रेष्ठाः स्वर्गे पितृगणाः स्मृताः / चत्वारो मुर्त्तिमन्तश्च त्रयस्तेषाममूर्त्तयः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ମଧ୍ୟଭାଗର ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦରେ ‘ପିତୃକଳ୍ପ’ ନାମକ ନବମ ଅଧ୍ୟାୟ। ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ସ୍ୱର୍ଗରେ ଏହି ସାତ ପିତୃଗଣ ବିଜୟୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରିଜଣ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ, ତିନିଜଣ ଅମୂର୍ତ୍ତ।

Verse 2

तेषां लोकान्विसर्गं च कीर्त्तयिष्ये निबोधत / यावै दुहितरस्तेषां दौहित्राश्चेव ये स्मृताः

ତାଙ୍କର ଲୋକମାନଙ୍କର ବିସର୍ଗ ଓ ସୃଷ୍ଟି-ବିସ୍ତାରକୁ ମୁଁ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବି—ଶୁଣ। ତାଙ୍କର ଯେତେ କନ୍ୟା ଓ ସ୍ମୃତ ଦୌହିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 3

लोकाः संतानका नाम यत्र तिष्ठन्ति भास्वराः / अमूर्त्तयः पितृगणास्ते वै पुत्राः प्रजापतेः

‘ସନ୍ତାନକ’ ନାମକ ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭାସ୍ୱର, ଅମୂର୍ତ୍ତ ପିତୃଗଣ ବସନ୍ତି; ସେମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର।

Verse 4

विराजस्य द्विजश्रेष्ठा वैराजा इति विश्रुताः / एते वै पितरस्तात योगानां योगवर्धनाः

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ବିରାଜଙ୍କ ଏହିମାନେ ‘ବୈରାଜ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ହେ ତାତ! ଏହିମାନେ ପିତୃଗଣ, ଯୋଗମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧିକାରୀ।

Verse 5

अप्याययन्ति ये नित्यं योगायोगबलेन तु / श्राद्धैराप्यायितास्ते वै सोममाप्याययन्ति च

ଯେମାନେ ଯୋଗ-ଅଯୋଗର ବଳଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ଆପ୍ୟାୟନ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ସୋମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆପ୍ୟାୟିତ କରନ୍ତି।

Verse 6

आप्यायितस्ततः सोमो लोकानाप्याययत्युत / एतेषां मानसी कन्या मेना नाम महागिरेः

ତାପରେ ଆପ୍ୟାୟିତ ସୋମ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆପ୍ୟାୟିତ କରନ୍ତି। ଏମାନଙ୍କର ମାନସୀ କନ୍ୟା ‘ମେନା’ ନାମରେ ମହାଗିରିଙ୍କ କନ୍ୟା।

Verse 7

पत्नी हिमवतः पुत्रो यस्या मैनाक उच्यते / पर्वतप्रवरः सो ऽथ क्रैञ्चश्चास्य गिरेः सुतः

ହିମବତଙ୍କ ପତ୍ନୀର ପୁତ୍ର ଯେ ‘ମୈନାକ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେହି ଗିରିର ପୁତ୍ର କ୍ରୈଞ୍ଚ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 8

तिस्रः कन्यास्तु मेनायां जनयामास शैलाराट् / अपर्णामेकपर्णां च तृतीयामेकपाटलाम्

ମେନାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଶୈଳରାଜ ତିନି କନ୍ୟା ଜନ୍ମଦେଲେ—ଅପର୍ଣା, ଏକପର୍ଣା ଓ ତୃତୀୟା ଏକପାଟଲା।

Verse 9

न्यग्रोधमे कपर्णा तु पाठलं त्वेकपाटला / आशिते द्वे अपर्णा तु ह्यनिकेता तपो ऽचरत्

ଏକପର୍ଣା ନ୍ୟଗ୍ରୋଧକୁ ଆହାର କଲା, ଏକପାଟଲା ପାଟଲକୁ; କିନ୍ତୁ ଅପର୍ଣା ଦୁହିଁକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିରାଶ୍ରୟ ହୋଇ ତପ କଲା।

Verse 10

शतं वर्षसहस्राणां दुश्चरं देवदानवैः / आहारमेकपर्णेन ह्येकपर्णा समाचरत्

ଏକପର୍ଣା ଦେବ-ଦାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁଶ୍ଚର ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ତପ କଲା ଏବଂ ଗୋଟିଏ ପତ୍ରରେ ମାତ୍ର ଆହାର କଲା।

Verse 11

पाटलेनैव चैकेन व्यदधादेकपाटला / पूर्णे वर्षसहस्रे द्वे चाहारं वै प्रजक्रतुः

ଏକପାଟଲା ଗୋଟିଏ ପାଟଲ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ଆହାର କଲା; ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ସେ ଦୁହେଁ ଆହାରକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 12

एका तत्र निराहारा तां माता प्रत्यभाषत / निषेधयन्ती सोमेति मातृस्रेहेन दुःखिता

ସେଠାରେ ଏକା କନ୍ୟା ନିରାହାର ଥିଲା; ତେବେ ମାତା ତାକୁ କହିଲେ—ମାତୃସ୍ନେହରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ନିଷେଧ କରି, “ସୋମେ!”।

Verse 13

सा तथोक्ता तदापर्णा देवी दुश्चरचारिणी / उमेति हि महाभागा त्रिषु लोकेषु विश्रुता

ଏପରି କୁହାଯାଇ ସେ ଦେବୀ, ଦୁଷ୍କର ତପ ଆଚରଣକାରିଣୀ, ସେତେବେଳେ ‘ଅପର୍ଣା’ ନାମେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ଏହି ମହାଭାଗା ତିନି ଲୋକରେ ‘ଉମା’ ନାମେ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ରୁତ।

Verse 14

तथैव नाम्ना तेनासौ निरुक्तोक्तेन कर्मणा / एतत्तु त्रिकुमारीकं जगत्स्थावरजङ्ग मम्

ନିରୁକ୍ତରେ କୁହାଯାଇଥିବା ସେହି କର୍ମ ହେତୁ ତାଙ୍କୁ ସେହି ନାମ ମିଳିଲା। ଏହି ‘ତ୍ରିକୁମାରୀ’ ପ୍ରସଙ୍ଗ ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସମଗ୍ର ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 15

एतासां तपसा सृष्टं यावद्भूमिर्द्धरिष्यति / तपःशरीरास्ताः सर्वास्थिस्रो योगबलान्विताः

ଏମାନଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଯାହା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ପୃଥିବୀ ଯେତେଦିନ ଧାରଣ କରିବ ସେତେଦିନ ତାହା ରହିବ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତପଃଶରୀରା, ଅସ୍ଥିମାତ୍ର ଅବଶେଷ, ଏବଂ ଯୋଗବଳସମନ୍ୱିତ ଥିଲେ।

Verse 16

सर्वास्ताः सुमहाभागाः सर्वाश्च स्थिरयौवनाः / सर्वाश्च ब्रह्मवादिन्यः सर्वाश्चैवोर्ध्वरेतसः

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସୁମହାଭାଗା, ସମସ୍ତଙ୍କର ଯୌବନ ସ୍ଥିର; ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମବାଦିନୀ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଊର୍ଧ୍ୱରେତସ୍ (ସଂୟମିନୀ) ଥିଲେ।

Verse 17

उमा तासां वरिष्ठा च श्रेष्ठा च वरवर्णिनी / महायोगबलोपेता महादेवमुपस्थिता

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉମା ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠା ଓ ଉତ୍ତମା, ସୁନ୍ଦର ବର୍ଣ୍ଣବତୀ; ମହାଯୋଗବଳଯୁକ୍ତା ହୋଇ ମହାଦେବଙ୍କ ସେବାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 18

दत्तकश्चोशान्स्तस्याः पुत्रो वै भृगुनन्दनः / असितस्यैकपर्णा तु पत्नी साध्वी पतिव्रता

ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭୃଗୁନନ୍ଦନ ଉଶାନ (ଶୁକ୍ର) ‘ଦତ୍ତକ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏବଂ ଅସିତଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଏକପର୍ଣ୍ଣା ସାଧ୍ୱୀ ଓ ପତିବ୍ରତା ଥିଲେ।

Verse 19

दत्ता हिमवता तस्मै योगाचार्याय धीमते / देवलं सुषुवे सा तु ब्रह्मिष्ठं ज्ञानसंयुता

ହିମବାନ ତାଙ୍କୁ ସେଇ ଧୀମାନ ଯୋଗାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ; ଜ୍ଞାନସଂଯୁକ୍ତା ସେ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଦେବଳଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 20

या वै तासां कुमारीणां तृतीया चैकपाटला / पुत्रं शतशलाकस्य जैगीषव्यमुपस्थिता

ସେଇ କୁମାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୃତୀୟା ଏକପାଟଳା; ସେ ଶତଶଲାକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜୈଗୀଷବ୍ୟଙ୍କ ସେବାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 21

तस्यापि शङ्खलिशितौ स्मृतौ पुत्रावयोनिजौ / इत्येता वै महाभागाः कन्या हिमवतः शुभाः

ତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଶଙ୍ଖଲି ଓ ଶିତ—ଏହି ଦୁଇ ଅୟୋନିଜ ପୁତ୍ର ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ଏହିପରି ହିମବାନଙ୍କ ଏହି ଶୁଭ ମହାଭାଗା କନ୍ୟାମାନେ ଥିଲେ।

Verse 22

रुद्राणी सा तु प्रवरा स्वैर्गुणैरतिरिच्यते / अन्योन्यप्रीतमनसोरुमाशङ्करयोरथ

ରୁଦ୍ରାଣୀ ସେ ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠା; ନିଜ ଗୁଣରେ ସେ ଅଧିକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟା ହେଲେ। ସେତେବେଳେ ଉମା ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମନ ପରସ୍ପର ପ୍ରୀତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 23

श्लेषं संसक्तयोर्ज्ञात्वा शङ्कितः किल वृत्रहा / ताभ्यां मैथुनशक्ताभ्यामपत्योद्भवभीरुणा

ଦୁହେଁ ଗାଢ଼ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଲୀନ ଥିବାକୁ ଜାଣି ବୃତ୍ରହା (ଇନ୍ଦ୍ର) ନିଶ୍ଚୟ ଶଙ୍କିତ ହେଲେ; କାରଣ ସେମାନେ ଦୁହେଁ ମୈଥୁନଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ, ଏବଂ ସନ୍ତାନୋଦ୍ଭବର ଭୟ ତାଙ୍କୁ ଥିଲା।

Verse 24

तयोः सकाशमिन्द्रेण प्रेषितो हव्यवाहनः / अनायो रतिविघ्नं च त्वमाचर हुताशन

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେଷିତ ହବ୍ୟବାହନ (ଅଗ୍ନି) ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। (ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ:) ହେ ହୁତାଶନ, ବିଳମ୍ବ ନ କରି ସେମାନଙ୍କ ରତିକ୍ରିୟାରେ ବିଘ୍ନ ଆଚର।

Verse 25

सर्वत्र गत एव त्वं न दोषो विद्यते तव / इत्येवमुक्ते तु तदा वह्निना च तथा कृतम्

ତୁମେ ସର୍ବତ୍ର ଗତିଶୀଳ; ତୁମର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ଏପରି କୁହାଯିବା ପରେ ସେତେବେଳେ ବହ୍ନି (ଅଗ୍ନି) ତଥା ହିଁ କଲେ।

Verse 26

उमां देवः समुत्सृज्य शुक्रं भूमौ व्यसर्जयत् / ततो रुषितया सद्यः शप्तो ऽग्निरुमया तया

ଦେବ (ଶଙ୍କର) ଉମାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଶୁକ୍ରକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କଲେ। ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ଉମା ସେହିକ୍ଷଣେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 27

इदं चोक्तवती वह्निं रोषगद्गदया गिरा / यस्मान्नाववितृप्ताभ्यां रतिविघ्नं हुताशन

ତେବେ ସେ କ୍ରୋଧରେ ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କହିଲା— “ହେ ହୁତାଶନ! ଆମେ ଅତୃପ୍ତ ଥିବାବେଳେ ତୁମେ ରତିରେ ବିଘ୍ନ କଲା।”

Verse 28

कृतवानस्य कर्त्तव्यं तस्मात्त्वमसि दुर्मतिः / यदेवं विगतं गर्भं रौद्रं शुक्रं महाप्रभम्

ତୁମେ କରିବାକୁ ଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ; ତେଣୁ ତୁମେ ଦୁର୍ମତି— ଏପରି ରୌଦ୍ର, ମହାପ୍ରଭ, ତେଜସ୍ବୀ ଶୁକ୍ର ଗର୍ଭରୁ ଖସିଗଲା।

Verse 29

गर्भे त्वं धारयस्वैवमेषा ते दण्डधारणा / स शापदोषाद्रुद्राण्या अन्तर्गर्भो हुताशनः

ଏଭଳି ତୁମେ ଏହାକୁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କର— ଏହି ହେଉଛି ତୁମ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡଧାରଣା। ରୁଦ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶାପଦୋଷରୁ ହୁତାଶନ ଅନ୍ତର୍ଗର୍ଭ ହେଲା।

Verse 30

बहून्वर्षगणान्गर्भं धारयामास वै द्विज / स गङ्गामभिगम्याह श्रूयतां सरिदुत्तमे

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ସେ ଅନେକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଇ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲା। ପରେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ନିକଟେ ଯାଇ କହିଲା— “ହେ ସରିଦୁତ୍ତମେ, ଶୁଣ।”

Verse 31

सुमहान्परिखेदो मे जायते गर्भधारणात् / मद्धितार्थ मथो गर्भमिमं धारय निम्नगे

ଗର୍ଭ ଧାରଣରୁ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲେଶ ହେଉଛି। ମୋ ହିତ ପାଇଁ, ହେ ନିମ୍ନଗେ, ତୁମେ ଏହି ଗର୍ଭ ଧାରଣ କର।

Verse 32

मत्प्रसादाच्च तनयो वरदस्ते भविष्यति / तथेत्युक्त्वा तदा सा तु संप्रत्दृष्टा महानदी

ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ତୋର ଏକ ବରଦାତା ପୁତ୍ର ହେବ। ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ସେ କହିଲା; ତେବେ ମହାନଦୀ (ଗଙ୍ଗା) ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖାଦେଲା।

Verse 33

तं गर्भं धारयामास दह्यमानेन चेतसा / सापि कृच्छ्रेण महता खिद्यमाना महानदी

ଦହ୍ୟମାନ ଚିତ୍ତରେ ସେ ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କଲା; ମହାନଦୀ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର କଷ୍ଟରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ପୀଡିତ ହେଲା।

Verse 34

प्रकृष्टं व्यसृजद्गर्भं दीप्यमान मिवानलम् / रुद्राग्निगङ्गातनयस्तत्र जातो ऽरुणप्रभः

ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗର୍ଭକୁ ବାହାରେ ଛାଡ଼ିଲା, ଯାହା ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା। ସେଠାରେ ରୁଦ୍ର-ଅଗ୍ନି-ଗଙ୍ଗାର ପୁତ୍ର ଅରୁଣପ୍ରଭ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 35

आदित्यशतसंकाशो महातेजाः प्रतापवान् / तस्मिञ्जाते महाभागे कुमारे जाह्नवीसुते

ସେ ଶତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ, ମହାତେଜସ୍ବୀ ଓ ପ୍ରତାପବାନ ଥିଲା। ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା)ର ପୁତ୍ର ସେଇ ମହାଭାଗ୍ୟ କୁମାର ଜନ୍ମିଲାବେଳେ,

Verse 36

विमानयानैराकाशं पतत्र्रिभिरिवावृतम् / देवदुन्दुभयो नेदुराकाशे मधुरस्वनाः

ବିମାନଯାନରେ ଆକାଶ ପକ୍ଷୀମାନେ ଢାକିଦେଇଥିବା ପରି ହେଲା। ଆକାଶରେ ଦେବଦୁନ୍ଦୁଭି ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ନିନାଦିତ ହେଲା।

Verse 37

मुमुचुः पुष्पवर्षं च खेचराः सिद्धचारणाः / जगुर्गन्धर्वमुख्याश्च सर्वशस्तत्र तत्र ह

ଖେଚର ସିଦ୍ଧଚାରଣମାନେ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା କଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବମୁଖ୍ୟମାନେ ସେଠି ସେଠି ସର୍ବତ୍ର ଗାନ କଲେ।

Verse 38

यक्षा विद्याधराः सिद्धाः किन्नराश्चैव सर्वशः / महानागसहस्राणि प्रवराश्च पतत्र्रिणः

ଯକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟାଧର, ସିଦ୍ଧ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ସବୁଦିଗରୁ ଏକତ୍ର ହେଲେ। ସହସ୍ର ସହସ୍ର ମହାନାଗ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।

Verse 39

उपतस्थुर्महाभागमाग्नेयं शङ्करात्मजम् / प्रभावेण हतास्तेन दैत्यवानरराक्षसाः

ସେମାନେ ମହାଭାଗ ଅଗ୍ନିଜ, ଶଙ୍କରପୁତ୍ରଙ୍କ ସେବାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଦୈତ୍ୟ, ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 40

स हि सप्तर्षिभार्याभिरारादेवाग्निसंभवः / अभिषेकप्रयाताभिर्दृष्टो वर्ज्य त्वरुन्धतीम्

ଅଗ୍ନିସଂଭବ ସେ ଦେବଙ୍କୁ ସପ୍ତର୍ଷିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ଦୂରରୁ ଦେଖିଲେ—ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି।

Verse 41

ताभिः स बालार्कनिभो रौद्रः परिवृतः प्रभुः / स्निह्यमानाभिरत्यर्थं स्वकभिरिव मातृभिः

ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ପ୍ରଭୁ ବାଳସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ରୌଦ୍ର ରୂପରେ ପରିବୃତ ହେଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟଧିକ ସ୍ନେହ କଲେ, ନିଜ ମାତାମାନଙ୍କ ପରି।

Verse 42

युगपत्सर्वदेवीभिर्दिधित्सुर्जाह्नवीं सुतः / षण्मुखान्यसृजच्छ्रीमांस्तेनायं षण्मुखः स्मृतः

ଜାହ୍ନବୀସୁତ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକାସାଥି ଧାରିତ ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଷଡ୍ମୁଖ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ତେଣୁ ସେ ‘ଷଣ୍ମୁଖ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 43

तेन जातेन महाता देवानामसहिष्णवः / स्कन्दिता दानवगणास्तस्मात्स्कन्दः प्रतापवान्

ସେଇ ମହାନଙ୍କ ଜନ୍ମରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସହିନପାରୁଥିବା ଦାନବଗଣ ଭୟାକୁଳ ହୋଇ ଛିଟିଯାଇଲେ; ତେଣୁ ସେ ପ୍ରତାପୀ ‘ସ୍କନ୍ଦ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ।

Verse 44

कृत्तिकाभिस्तु यस्मात्स वर्द्धितो हि पुरातनः / कार्त्तिकेय इति ख्यातस्तस्मादसुरसूदनः

ଯେହେତୁ ସେ ପୁରାତନ ଦେବ କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ଓ ବର୍ଦ୍ଧିତ ହେଲେ, ତେଣୁ ସେ ‘କାର୍ତ୍ତିକେୟ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ—ଅସୁରସୂଦନ।

Verse 45

जृंभतस्तस्य दैत्यारेर्ज्वाला मालाकुला तदा / मुखाद्विनिर्गता तस्य स्वशक्तिरपराजिता

ସେଇ ଦୈତ୍ୟାରି ଯେତେବେଳେ ଜୃମ୍ଭିଲେ, ସେତେବେଳେ ଜ୍ୱାଳାମାଳା ଭରିଉଠିଲା; ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ଅପରାଜିତ ଶକ୍ତି ବିନିର୍ଗତ ହେଲା।

Verse 46

क्रीडार्थं चैव स्कन्दस्य विष्णुना प्रभविष्णुना / गरुडादतिसृष्टौ हि पक्षिणौ द्वौ प्रभद्रकौ

ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ କ୍ରୀଡାର୍ଥେ ପ୍ରଭବିଷ୍ଣୁ ବିଷ୍ଣୁ ଗରୁଡଠାରୁ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ‘ପ୍ରଭଦ୍ରକ’ ନାମକ ଦୁଇ ପକ୍ଷୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 47

मयूरः कुक्कुटश्चैव पताका चैव वायुना / यस्य दत्ता सरस्वत्या महावीणा महास्वना

ମୟୂର, କୁକ୍କୁଟ ଏବଂ ବାୟୁଦ୍ୱାରା ଦତ୍ତ ପତାକା; ସରସ୍ୱତୀଦେବୀ ଦତ୍ତ ମହାନାଦିନୀ ମହାବୀଣା—ଯାହାଙ୍କର।

Verse 48

अजः स्वयंभुवा दत्तो मेषो दत्तश्च शंभुना / मायाविहरणे विप्र गिरौ क्रैञ्चे निपातिते

ସ୍ୱୟଂଭୂ ଅଜ ଦେଲେ, ଶମ୍ଭୁ ମେଷ ଦେଲେ; ହେ ବିପ୍ର, ମାୟାବିହାରେ କ୍ରୈଞ୍ଚଗିରିରେ (ସେ) ପାତିତ ହେଲା।

Verse 49

तारके चासुरवरे समुदीर्णे निपातिते / सेंद्रोपेन्द्रैर्महाभागैर्देवैरग्निसुतः प्रभुः

ଅସୁରବର ତାରକ ଉଦ୍ଧତ ହେଲାବେଳେ, ସେ ପାତିତ ହେଲା; ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର-ଉପେନ୍ଦ୍ର ସହିତ ମହାଭାଗ ଦେବମାନେ ଅଗ୍ନିସୁତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ (ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ)।

Verse 50

सेनापत्येन दैत्यारिरभिषिक्तः प्रतापवान् / देवसेनापतिस्त्वेष पठ्यते सुरनायकः

ଦୈତ୍ୟାରି ପ୍ରତାପବାନ (ସ୍କନ୍ଦ) ସେନାପତି ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ; ଏହିଁ ଦେବସେନାପତି, ସୁରନାୟକ ବୋଲି ପଠିତ।

Verse 51

देवारिस्कन्दनः स्कन्दः सर्वलोकेश्वरः प्रभुः / प्रमथैर्विधैर्देवस्तथा भूतगणैरपि

ଦେବଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ସ୍କନ୍ଦନ କରୁଥିବା ସ୍କନ୍ଦ, ସର୍ବଲୋକେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ; ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରମଥ ଓ ଭୂତଗଣ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେ ପରିବୃତ।

Verse 52

मातृभिर्विविधाभिश्च विनायकगणैस्ततः / लोकाः सोमपदा नाम मरीचेर्यत्र वै सुताः

ତତଃ ବିଭିନ୍ନ ମାତୃଗଣ ଓ ବିନାୟକଗଣ ସହ ‘ସୋମପଦା’ ନାମକ ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି; ସେଠାରେ ମରୀଚିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ବସନ୍ତି।

Verse 53

तत्र ते दिवि वर्त्तन्ते देवास्तान्पूजयन्त्युत / श्रुता बर्हिषदो नाम पितरः सोमपास्तु ते

ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦିବିରେ ବସନ୍ତି; ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ‘ବର୍ହିଷଦ’ ନାମର ପିତୃମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେମାନେ ସୋମପାନୀ।

Verse 54

एतेषां मानसी कन्या अच्छोदा नाम निम्नगा / अच्छौदं नाम तद्दिव्यं सरो यस्मात्समुत्थिता

ଏମାନଙ୍କର ମାନସୀ କନ୍ୟା ‘ଅଛୋଦା’ ନାମକ ନଦୀ; ଯେ ଦିବ୍ୟ ସରୋବରରୁ ସେ ଉଦ୍ଭବିତ, ତାହାର ନାମ ‘ଅଛୌଦ’।

Verse 55

तथा न दृष्टपूर्वास्तु वितरस्ते कदाचन / संभूता मानसी तेषां पितॄन्स्वान्नाभिजानती

ସେହିପରି ସେ ବିତର ପିତୃମାନେ ତାକୁ କେବେ ପୂର୍ବେ ଦେଖିନଥିଲେ; ମାନସୀ ଭାବେ ଜନ୍ମିତ ସେ କନ୍ୟା ନିଜ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲା ନାହିଁ।

Verse 56

सा त्वन्यं पितरं वव्रे तानतिक्रम्य वै पितॄन् / अमावसुमिति ख्यातमैलपुत्रं नभश्चरम्

ସେ ସେହି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଅନ୍ୟ ପିତାକୁ ବରିଲା—‘ଅମାବସୁ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ଐଲପୁତ୍ର, ନଭଶ୍ଚର।

Verse 57

अद्रिकाप्सरसा युक्तं विमानाधिष्ठितं दिवि / सा तेन व्यभिचारेण गगने नाप्रजारिणी

ଅଦ୍ରିକା ଅପ୍ସରା ସହ ସେ ଦିବିରେ ବିମାନରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଥିଲା; କିନ୍ତୁ ସେହି ବ୍ୟଭିଚାରରେ ଗଗନରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସନ୍ତାନବତୀ ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 58

पितरं प्रार्थयित्वान्यं योगभ्रष्टा पपात ह / त्रीण्यवश्यद्विमानानि पतन्ती सा दिवश्च्युता

ଅନ୍ୟ ପିତୃଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ସେ ଯୋଗଭ୍ରଷ୍ଟା ହୋଇ ପତିତ ହେଲା; ଦିବରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ପଡୁଥିବାବେଳେ ସେ ତିନୋଟି ବିମାନକୁ ବଶ କଲା।

Verse 59

त्रसरेणुप्रमाणानि तेषु चावस्थितान्पितॄन् / सुसूक्ष्मानपरिव्यक्तानग्नीनग्निष्विवाहितान्

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତ୍ରସରେଣୁ-ପ୍ରମାଣ ପିତୃମାନେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ—ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅପରିବ୍ୟକ୍ତ; ଯେପରି ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବହିତ ଅଗ୍ନି।

Verse 60

त्रायध्वमित्युवाचार्ता पतती चाप्यवाक्शिराः / तैरुका सा तु मा भैषी रित्यतो ऽधिष्ठिताभवत्

ପଡୁଥିବାବେଳେ ମୁଣ୍ଡ ତଳକୁ କରି ଆର୍ତ୍ତ ହୋଇ ସେ କହିଲା—“ରକ୍ଷା କର”; ସେମାନେ “ଭୟ କରନି” ବୋଲି କହିଲେ, ତାପରେ ସେ ଆଶ୍ରୟ ପାଇଲା।

Verse 61

ततः प्रसादयत्सा वै सीदन्ती त्वनया गिरा / ऊचुस्ते पितरः कन्यां भ्रष्टैश्वर्यां व्यतिक्रमात्

ତାପରେ ଏହି ବାଣୀଦ୍ୱାରା ସେ ଶିଥିଳ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା; ତେବେ ପିତୃମାନେ ସେ କନ୍ୟାକୁ କହିଲେ—“ଅତିକ୍ରମରେ ତୋର ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଛି।”

Verse 62

भ्रष्टैश्वर्यां स्वदोषेण पतसि त्वं शुचिस्मिते / यैराचरन्ति कर्मणि शरीरैरिह देवताः

ହେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ! ନିଜ ଦୋଷରେ ତୁମେ ଐଶ୍ୱର୍ୟଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇ ପତିତ ହେଉଛ; ଯେ ଶରୀରରେ ଦେବତାମାନେ ଏଠି କର୍ମ ଆଚରଣ କରନ୍ତି।

Verse 63

तैरेव तत्कर्मभलं प्राप्नुवन्ति सदा स्म ह / सद्यः फलन्ति कर्माणि देवत्वे प्रेत्य मानुषे

ସେହି ଦେହମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସେଇ କର୍ମଫଳ ସଦା ପାଆନ୍ତି; ଦେବତ୍ୱରେ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମାନବଜନ୍ମରେ କର୍ମ ତୁରନ୍ତ ଫଳେ।

Verse 64

तस्मात्स्वतपसः पुत्रि प्रेत्य संप्राप्स्यसे फलम् / इत्युक्तया तु पितरः पुनस्ते तु प्रसादिताः

ଏହେତୁ, ହେ ସ୍ୱତପସର କନ୍ୟା! ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତୁମେ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ; ଏହି କଥା କହିବାରୁ ତୁମ ପିତୃମାନେ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 65

ध्यात्वा प्रसादं ते चक्रुस्तस्यास्तदनुकंपया / अवश्यं भाविनं दृष्ट्वा ह्यर्थमूचुस्तदा तु ताम्

ତାହାର ଉପରେ ଅନୁକମ୍ପା କରି ସେମାନେ ପ୍ରସାଦ କଲେ; ଅବଶ୍ୟ ଘଟିବାକୁ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ତାକୁ ସେଇ କଥା କହିଲେ।

Verse 66

सोमपाः पितरः कन्यां रज्ञो ऽस्यैव त्वमावसोः / उत्पन्नस्य पृथिव्यां तु मानुषेषु महात्मनः

ସୋମପାନ ପିତୃମାନେ କହିଲେ—ହେ କନ୍ୟା! ପୃଥିବୀରେ ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ମହାତ୍ମା ଜନ୍ମିବ, ସେଇ ରାଜା ଆବସୋଙ୍କର ତୁମେ ହେବ।

Verse 67

कन्या भूत्वा त्विमांल्लोकान्पुनः प्राप्स्यसि भामिनि / अष्टाविंशे भवित्री त्वं द्वापरे मत्स्ययोनिजा

ହେ ଭାମିନି, କନ୍ୟା ହୋଇ ତୁମେ ପୁନର୍ବାର ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ଅଷ୍ଟାବିଂଶ ଦ୍ୱାପରେ ତୁମେ ମତ୍ସ୍ୟଯୋନିଜା ହେବ।

Verse 68

अस्यैव राज्ञो दुहिता ह्यद्रिकायाममावसोः / पराशरस्य दायादमृषिं त्वं जनयिष्यसि

ତୁମେ ଏହି ରାଜାଙ୍କର କନ୍ୟା ହେବ, ଏବଂ ଅଦ୍ରିକା ତଟରେ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ପରାଶରଙ୍କ ଦାୟାଦ ଏକ ଋଷିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବ।

Verse 69

स वेदमेकं ब्रह्मर्षि श्चतुर्द्धा विभजिष्यति / महाभिषस्य पुत्रौ द्वौ शन्तनोः कीर्त्तिवर्द्धनौ

ସେଇ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଏକମାତ୍ର ବେଦକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିବେ। ମହାଭିଷଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର—ଶନ୍ତନୁ—କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼ାଇବେ।

Verse 70

विचित्रवीर्यं धर्मज्ञं त्वमेवोत्पादयिष्यसि / चित्राङ्गदं च राजानं सर्वसत्त्वबलान्वितम्

ତୁମେ ନିଜେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବ, ଏବଂ ସର୍ବସତ୍ତ୍ୱବଳସମ୍ପନ୍ନ ରାଜା ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 71

एतानुत्पादयित्वाथ पुनर्लोकानवा प्स्यसि / व्यभिचारात्पितॄणां त्वं प्राप्स्यसे जन्म कुत्सितम्

ଏମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପାଦନ କରି ପରେ ତୁମେ ପୁନର୍ବାର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ; କିନ୍ତୁ ପିତୃମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବ୍ୟଭିଚାରରୁ ତୁମେ ନିନ୍ଦିତ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ପାଇବ।

Verse 72

तस्यैव राज्ञस्त्वं कन्या अद्रिकायां भविष्यसि / कन्या भूत्वा ततश्च त्वमिमांल्लोकानवाप्स्यसि

ତୁମେ ସେଇ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା ହୋଇ ଅଦ୍ରିକାରେ ଜନ୍ମ ନେବ। କନ୍ୟା ହୋଇ ପରେ ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 73

एवमुकत्वा तु दाशेयी जाता सत्यवती तु सा / अद्रिकायाः सुता मत्स्या सुता जाता ह्यमावसोः

ଏଭଳି କହିବା ପରେ ଦାଶେୟୀ ସତ୍ୟବତୀ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲା। ସେ ଅଦ୍ରିକାର କନ୍ୟା ‘ମତ୍ସ୍ୟା’, ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନେ ଜନ୍ମିଥିଲା।

Verse 74

अदिकामत्स्यसंभूता गङ्गायमुनसंगमे / तस्या राज्ञो हि सा कन्या राज्ञो वीर्येण चैव हि

ଅଦ୍ରିକା-ମତ୍ସ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସେ ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ସଙ୍ଗମରେ ଥିଲା। ସେ ତାହିଁ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା; ରାଜାଙ୍କ ବୀର୍ୟରୁ ହିଁ।

Verse 77

विरजानाम ते लोका दिवि रोचन्ति ते गणाः / अग्निष्वात्ताः स्मृतास्तत्र पितरो भास्करप्रभाः पुलहस्य प्रजापतेः / एतेषां मानसी कन्या पीवरी नाम विश्रुता

‘ବିରଜା’ ନାମକ ସେ ଲୋକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ; ସେଠାର ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ସେଠାରେ ‘ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ’ ପିତୃମାନେ ସ୍ମୃତ—ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ସମ, ପ୍ରଜାପତି ପୁଲହଙ୍କର। ସେମାନଙ୍କ ମାନସୀ କନ୍ୟା ‘ପୀବରୀ’ ନାମେ ବିଶ୍ରୁତ।

Verse 78

योगिनी योगपत्नी च योगमाता तथैव च / भविता द्वापरं प्राप्य अष्टाविंशतिमेव तु

ସେ ଯୋଗିନୀ, ଯୋଗପତ୍ନୀ ଏବଂ ଯୋଗମାତା ମଧ୍ୟ ହେବ; ଦ୍ୱାପରଯୁଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଅଷ୍ଟାବିଂଶତିମରେ ହେବ।

Verse 79

श्रीमान्व्यासो महायोगी योगस्तस्मिन्द्विजोत्तमाः / व्यासादरण्यां संभूतो विधूम इव पावकः

ଶ୍ରୀମାନ୍ ମହାୟୋଗୀ ବ୍ୟାସ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ—ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲା। ବ୍ୟାସରୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଧୂମରହିତ ଅଗ୍ନି ପରି ସେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 80

पराशरकुलोद्भूतः शुको नाम महातपाः / स तस्यां पितृकन्यायां पीवर्यां जनयद्विभुः

ପରାଶର କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ ‘ଶୁକ’ ନାମକ ମହାତପସ୍ବୀ ଥିଲେ। ସେଇ ବିଭୁ ପିତୃକନ୍ୟା ପୀବରୀର ଗର୍ଭରେ ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 81

पुत्रान्पञ्च योगचर्यापरिबुर्णान्परिश्रुतान् / कृष्णा गौरं प्रभुं शंभुं तथा भूरिश्रुतं च वै

ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର ଯୋଗଚର୍ଯ୍ୟାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—କୃଷ୍ଣ, ଗୌର, ପ୍ରଭୁ, ଶମ୍ଭୁ ଏବଂ ଭୂରିଶ୍ରୁତ।

Verse 82

कन्यां कीर्तिमतीं चैव योगिनीं योगमातरम् / ब्रह्मदत्तस्य चननी महिषी त्वणुहस्य सा

ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତିମତୀ ନାମକ ଏକ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ—ଯୋଗିନୀ, ‘ଯୋଗମାତା’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଇ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କ ଜନନୀ ଏବଂ ଅଣୁହଙ୍କ ମହିଷୀ ଥିଲେ।

Verse 83

आदित्यकिरणोपेतमपुनर्मार्गमास्थितः / सर्वव्यापी विनिर्मुक्तो भविष्यति महामुनिः

ଆଦିତ୍ୟର କିରଣସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଅପୁନର୍ମାର୍ଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ। ସେଇ ମହାମୁନି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ହେବେ।

Verse 84

त्रय एते गाणाः प्रोक्ताश्चतुः शेषान्निबोधत / तान्वक्ष्यामि द्विजश्रेष्ठाः प्रभामूर्त्तिमतो गणान्

ଏହି ତିନି ଗଣ କୁହାଗଲା; ଏବେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଚାରିଟି ଶୁଣ। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ପ୍ରଭାମୂର୍ତ୍ତି ଗଣମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 85

उत्पन्नास्तु स्वधायां ते काव्या ह्यग्नेः कवेः सुताः / पितरो देवलोकेषु ज्योतिर्भासिषु भास्वराः

ସେମାନେ ସ୍ୱଧାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କାବ୍ୟ, କବି ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର। ପିତୃମାନେ ଦେବଲୋକରେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଆଲୋକରେ ଭାସ୍ୱର।

Verse 86

सर्वकामसमृद्धेषु द्विजास्तान्भावयन्त्युत / एतेषां मानसी कन्या योगोत्पत्तिरितिश्रुता

ସର୍ବକାମସମୃଦ୍ଧ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ଏମାନଙ୍କର ମାନସୀ କନ୍ୟା ‘ଯୋଗୋତ୍ପତ୍ତି’ ବୋଲି ଶ୍ରୁତ।

Verse 87

दत्ता सनत्कुमारेण शुक्रस्य महिषी तु या / एकशृङ्गेति विख्याता भृगूणां कीर्तिवर्द्धिनी

ସନତ୍କୁମାର ଯାହାକୁ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଦାନ କରିଥିଲେ, ସେ ‘ଏକଶୃଙ୍ଗୀ’ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ, ଭୃଗୁମାନଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତିବର୍ଦ୍ଧିନୀ।

Verse 88

मरीचि गर्भास्ते लोकाः समावृत्य दिवि स्थिताः / एते ह्यङ्गिरसः पुत्राः साध्यैः संवर्द्धिताः पुरा

ସେ ଲୋକମାନେ ମରୀଚିଙ୍କ ଗର୍ଭଜାତ, ଦିବିରେ ଆବୃତ୍ତ ହୋଇ ସ୍ଥିତ। ଏମାନେ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପୁତ୍ର; ପୁରା ସାଧ୍ୟମାନେ ଏମାନଙ୍କୁ ସଂବର୍ଦ୍ଧିତ କରିଥିଲେ।

Verse 89

उपहूताः स्मृतास्ते वै पितरो भास्वरा दिवि / तान्क्षत्रियगणाः सप्त भावयन्ति फलार्थिनः

ଦିବି ଭାସ୍ୱର ସେହି ପିତୃଗଣ ‘ଉପହୂତ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଫଳକାମୀ ସପ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଗଣ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଭାବୟନ୍ତି ଓ ପୂଜନ କରନ୍ତି।

Verse 90

एतेषां मानसी कन्या यशोदा नाम विश्रुता / मता या जननी देवी खट्वाङ्गस्य महात्मनः

ଏମାନଙ୍କର ମାନସୀ କନ୍ୟା ‘ଯଶୋଦା’ ନାମରେ ବିଶ୍ରୁତ; ସେହି ଦେବୀକୁ ମହାତ୍ମା ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗଙ୍କ ଜନନୀ ବୋଲି ମନାଯାଏ।

Verse 91

यज्ञे यस्य पुरा गीता गाथागीतैर्महर्षिभिः / अग्नेर्जन्म तदा दृष्ट्वा शाण्डिल्यस्य महात्मनः

ଯାହାଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ପୂର୍ବେ ମହର୍ଷିମାନେ ଗାଥାଗୀତରେ ସ୍ତୁତି ଗାଇଥିଲେ; ସେତେବେଳେ ମହାତ୍ମା ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ ଅଗ୍ନିର ଜନ୍ମ ଦେଖିଥିଲେ।

Verse 92

यजमानं दिलीपं ये पश्यन्त्यत्र समाहिताः / सत्यव्रतं महात्मानं ते ऽपि स्वर्गजितो नराः

ଏଠାରେ ସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ ଯଜମାନ ଦିଲୀପ—ସତ୍ୟବ୍ରତ ମହାତ୍ମା—ଙ୍କୁ ଯେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଜୟ କରନ୍ତି।

Verse 93

आज्यपा नाम पितरः कर्दमस्य प्रजा पतेः / समुत्पन्नस्य पुलहादुत्पन्नास्तस्य ते सुताः

‘ଆଜ୍ୟପା’ ନାମକ ପିତୃଗଣ ପ୍ରଜାପତି କର୍ଦମଙ୍କର; ସେମାନେ ପୁଲହରୁ ସମୁତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

Verse 94

लकिषु तेषु वैवर्ताः कामगोषु विहङ्गमाः / एतान्वैश्यगणाः श्राद्धे भाव यन्ति फलार्थिनः

ସେହି ଲକ୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୈବର୍ତ୍ତ ଏବଂ କାମଗୋଷୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିହଙ୍ଗମ ଅଛନ୍ତି; ଫଳପ୍ରାର୍ଥୀ ବୈଶ୍ୟଗଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଏମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।

Verse 95

एतेषां मानसी कन्या विरजा नाम विश्रुता / ययातेर्जननी साध्वी पत्नी सा नहुषस्य च

ଏମାନଙ୍କ ମାନସୀ କନ୍ୟା ‘ବିରଜା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ସାଧ୍ବୀ, ଯୟାତିଙ୍କ ଜନନୀ ଏବଂ ନହୁଷଙ୍କ ପତ୍ନୀ।

Verse 96

सुकाला नाम पितरो वसिष्ठस्य महात्मनः / हैरण्यगर्भस्य सुताः शूद्रास्तां भावयन्त्युत

ମହାତ୍ମା ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ‘ସୁକାଳା’ ନାମକ ପିତୃମାନେ ଅଛନ୍ତି; ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବେ ଭାବନ୍ତି।

Verse 97

मानसा नाम ते लोका वर्तन्ते यत्र ते दिवि / एतेषां मानसी कन्या नर्मदा सरितां वरा

ଦିବ୍ୟଲୋକରେ ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ବସନ୍ତି, ସେ ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ‘ମାନସ’ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଏମାନଙ୍କ ମାନସୀ କନ୍ୟା ନର୍ମଦା ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 98

सा भावयति भूतानि दक्षिणापथगामिनी / जननी सात्रसद्दस्योः पुरुकुत्सपरिग्रहः

ଦକ୍ଷିଣାପଥ ଦିଗକୁ ବହୁଥିବା ସେ (ନର୍ମଦା) ସମସ୍ତ ଭୂତଜୀବକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି; ସେ ସାତ୍ରସଦ୍ଦସ୍ୟୁଙ୍କ ଜନନୀ ଏବଂ ପୁରୁକୁତ୍ସଙ୍କ ପତ୍ନୀ।

Verse 99

एतेषामभ्युपगमान्मनुर्मन्वन्तरेश्वरः / मन्वन्तरादौ श्राद्धानि प्रवर्तयति सर्वशः

ଏହି ବିଧିଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ମନ୍ୱନ୍ତରେଶ୍ୱର ମନୁ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଆରମ୍ଭରେ ସର୍ବତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ ପ୍ରଚଳିତ କରନ୍ତି।

Verse 100

पितॄणामानुपूर्व्येण सर्वेषां द्विजसत्तमाः / तस्मादेतत्स्वधर्मेण देयं श्राद्धं च श्रद्धया

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ପିତୃମାନଙ୍କର କ୍ରମାନୁସାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ; ତେଣୁ ସ୍ୱଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 101

सर्वेषां राजतैः पात्रैरपि वा रजतान्वितैः / दत्तं स्वधां पुरोधाय श्राद्धं प्रीणाति वै पितॄन्

ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ରୌପ୍ୟ ପାତ୍ରରେ କିମ୍ବା ରୌପ୍ୟଯୁକ୍ତ ପାତ୍ରରେ, ‘ସ୍ୱଧା’କୁ ପୂର୍ବେ ରଖି ଦିଆଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିଶ୍ଚୟ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୀତ କରେ।

Verse 102

सौम्यायने वाग्रयणे ह्यश्वमेधं तदप्नुयात् / सोमश्चाप्यायनं कृत्वा ह्यगनेर्वेवस्वतस्य च

ସୌମ୍ୟାୟନ କିମ୍ବା ବାଗ୍ରୟଣ ସମୟରେ ସେ ଅଶ୍ୱମେଧର ଫଳ ପାଏ; ଏବଂ ସୋମ ଓ ବୈବସ୍ୱତ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆପ୍ୟାୟନ କରି।

Verse 103

पितॄन्प्रीणाति यो वंश्यः पितरः प्रीणयन्ति तम् / पितरः पुष्टिकामस्य प्रजाकामस्य वा पुनः

ଯେ ବଂଶଜ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୀତ କରେ, ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ପ୍ରୀତ କରନ୍ତି; ବିଶେଷକରି ପୁଷ୍ଟି ଚାହୁଁଥିବା କିମ୍ବା ସନ୍ତାନ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ।

Verse 104

पुष्टिं प्रजास्तथा स्वर्गं प्रयच्छन्ति न संशयः / देवकार्यादपि सदा पितृकार्यं विशिष्यते

ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ପୁଷ୍ଟି, ପ୍ରଜା ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି। ଦେବକାର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସଦା ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 105

देवताभ्यः पितॄणां हि पूर्वमाप्यायनं स्मृतम् / न हि योग गतिः सूक्ष्मा पितॄणां न पितृक्षयः

ଦେବତାମାନଙ୍କଠାରୁ ପୂର୍ବେ ପିତୃମାନଙ୍କ ତୃପ୍ତିକରଣ ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି। ପିତୃମାନଙ୍କ ଗତି ସୂକ୍ଷ୍ମ; ପିତୃକ୍ଷୟ ନାହିଁ।

Verse 106

तपसा विप्रसिद्धेन दृश्यते मासचक्षुषा / इत्येते पितरश्चैव लोका दुहितरश्च वै

ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ‘ମାସଚକ୍ଷୁ’ ରେ ଏହା ଦେଖାଯାଏ—ଏମାନେ ପିତୃମାନେ, ଏହି ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର କନ୍ୟାମାନେ।

Verse 107

दौहित्रा यजमानाश्च प्रोक्ता ये भावयन्ति यान् / चत्वारो मूर्तिमन्तस्तु त्रयस्तेषाममूर्तयः

ଦୌହିତ୍ର ଓ ଯଜମାନ—ଯେମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଭାବି ପୋଷଣ କରନ୍ତି—ଏଭଳି କୁହାଯାଇଛି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରିଜଣ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ, ତିନିଜଣ ଅମୂର୍ତ୍ତ।

Verse 108

तेभ्यः श्राद्धानि सत्कृत्य देवाः कुर्वन्ति यत्नतः / भक्त्या प्राञ्जलयः सर्वेसेंद्रास्तद्गतमानसाः

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ ସତ୍କାର କରି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯତ୍ନରେ କରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବ ଭକ୍ତିରେ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି, ମନକୁ ସେଥିରେ ନିବେଶ କରନ୍ତି।

Verse 109

विश्वे च सिकताश्चैव पृश्निजाः शृङ्गिणस्तथा / कृष्णाः श्वेतांबुजाश्चैव विधिव त्पूजयन्त्युत

ବିଶ୍ୱେ, ସିକତା, ପୃଶ୍ନିଜ ଓ ଶୃଙ୍ଗି; ତଥା କୃଷ୍ଣ ଓ ଶ୍ୱେତାମ୍ବୁଜ ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।

Verse 110

प्रशस्ता वातरसना दिवाकृत्यास्तथैव च / मेघाश्च मरुतश्चैव ब्रह्माद्याश्च दिवौकसः

ପ୍ରଶସ୍ତା, ବାତରସନା, ଦିବାକୃତ୍ୟ; ତଥା ମେଘ, ମରୁତ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦିବୌକସମାନେ ମଧ୍ୟ (ସେଠାରେ ଅଛନ୍ତି)।

Verse 111

अत्रिभृग्वङ्गिराद्याश्च ऋषयः सर्व एव ते / यक्षा नागाः सुपर्णाश्च किन्नरा राक्षसैः सह

ଅତ୍ରି, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା ଆଦି ସମସ୍ତ ଋଷି; ଏବଂ ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, କିନ୍ନର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହ (ସେଠାରେ ଅଛନ୍ତି)।

Verse 112

पितॄंस्ते ऽपूजयन्सर्वे नित्यमेव फलार्थिनः / एवमेते महात्मानः श्राद्धे सत्कृत्य पूजिताः

ଫଳାର୍ଥୀ ହୋଇ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିତ୍ୟ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପୂଜୁଥିଲେ; ଏହିପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ସେଇ ମହାତ୍ମାମାନେ ସତ୍କାର ସହ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 113

सर्वान्कामान्प्रयच्छन्ति शतशो ऽथ सहस्रशः / हित्वा त्रैलोक्यसंसारं जरामृत्युमयं तथा

ସେମାନେ ଶତଶଃ ସହସ୍ରଶଃ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଜରା-ମୃତ୍ୟୁମୟ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟ-ସଂସାରକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରାନ୍ତି।

Verse 114

मोक्षं योगमथैश्वर्यं सूक्ष्मदेहमदेहिनाम् / कृत्स्नं वैराग्यमानन्त्यं प्रयच्छन्ति पितामहाः

ପିତାମହମାନେ (ପିତୃଗଣ) ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ, ଯୋଗ, ଐଶ୍ୱର୍ୟ, ସୂକ୍ଷ୍ମଦେହ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈରାଗ୍ୟ ଓ ଅନନ୍ତତା ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 115

एश्वर्यं विहितं योगमेश्वर्यं योग उच्यते / योगैश्वर्यमृते मोक्षः कथञ्चिन्नोपपद्यते

ଐଶ୍ୱର୍ୟସହିତ ବିହିତ ସାଧନାକୁ ଯୋଗ କୁହାଯାଏ; ଯୋଗ-ଐଶ୍ୱର୍ୟ ବିନା ମୋକ୍ଷ କେବେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

Verse 116

अपक्षस्येव गमनं गगने पक्षिणो यथा / वरिष्ठः सर्वधर्माणां मोक्षधर्मः सनातनः

ପକ୍ଷହୀନ ପକ୍ଷୀ ଯେପରି ଆକାଶରେ ଗମନ କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଧର୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସନାତନ ମୋକ୍ଷଧର୍ମ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 117

पितॄणां हि प्रसादेन प्राप्यते स महात्मनाम् / मुक्तावैडूर्यवासांसि वाजिनागायुतानि च

ପିତୃମାନଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମହାତ୍ମାମାନେ ସେହି ଫଳ ପାଆନ୍ତି—ମୁକ୍ତା ଓ ବୈଡୂର୍ୟ ଶୋଭିତ ବସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଅୟୁତସଂଖ୍ୟକ ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 119

किङ्किणीजालनद्धानि सदा पुष्पफलानि च / विमानानां सहस्राणि युक्तान्यप्सरसां गणैः

କିଙ୍କିଣୀ ଜାଲରେ ନଦ୍ଧ, ସଦା ପୁଷ୍ପ-ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅପ୍ସରାଗଣ ସହିତ ଯୁକ୍ତ—ଏପରି ସହସ୍ର ସହସ୍ର ବିମାନ ଅଛି।

Verse 120

सर्वकामसमृद्धानि प्रयच्छन्ति पितामहाः / प्रजां पुष्टिं स्मृतिं मेधां राज्यमारोग्यमेव च / प्रीता नित्यं प्रयच्छन्ति मानुषाणां पितामहाः

ପ୍ରୀତ ପିତାମହମାନେ (ପିତୃଗଣ) ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ସର୍ବକାମ-ସମୃଦ୍ଧି, ପ୍ରଜା, ପୁଷ୍ଟି, ସ୍ମୃତି, ମେଧା, ରାଜ୍ୟ ଓ ଆରୋଗ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 1118

कोटिशश्चापि रत्नानिप्रयच्छन्ति पितामहाः / हंसबर्हिणयुक्तनि मुक्तावैढूर्यवन्ति च

ପିତାମହମାନେ କୋଟି କୋଟି ରତ୍ନ ଦାନ କରନ୍ତି—ହଂସପକ୍ଷ ଓ ମୟୂରପିଛା ଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ମୁକ୍ତା ଓ ବୈଢୂର୍ୟ (ଲହସୁନିଆ) ସହିତ।