Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 77
Pitṛgaṇa-Vibhāga (Classification of the Pitṛs) and the Śrāddha–Soma Nourishment Cycle
Devanagari script
विरजानाम ते लोका दिवि रोचन्ति ते गणाः / अग्निष्वात्ताः स्मृतास्तत्र पितरो भास्करप्रभाः पुलहस्य प्रजापतेः / एतेषां मानसी कन्या पीवरी नाम विश्रुता
Transliteration
virajānāma te lokā divi rocanti te gaṇāḥ / agniṣvāttāḥ smṛtāstatra pitaro bhāskaraprabhāḥ pulahasya prajāpateḥ / eteṣāṃ mānasī kanyā pīvarī nāma viśrutā
Translation
‘ବିରଜା’ ନାମକ ସେ ଲୋକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ; ସେଠାର ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ସେଠାରେ ‘ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ’ ପିତୃମାନେ ସ୍ମୃତ—ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ସମ, ପ୍ରଜାପତି ପୁଲହଙ୍କର। ସେମାନଙ୍କ ମାନସୀ କନ୍ୟା ‘ପୀବରୀ’ ନାମେ ବିଶ୍ରୁତ।
Word by Word
विरजानाम्of the Virajas
विरजानाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootविरज (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन (Plural), पुल्लिङ्ग (Masculine)
तेthose
ते:
कर्ता (Subject determiner)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, बहुवचन, पुल्लिङ्ग — विशेषण of लोकाः
लोकाःworlds/realms
लोकाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, बहुवचन, पुल्लिङ्ग
दिविin heaven
दिवि:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (7th/Locative), एकवचन, स्त्रीलिङ्ग (Feminine)
रोचन्तिshine/are resplendent
रोचन्ति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootरुच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद
तेthose
ते:
कर्ता (Subject determiner)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, बहुवचन, पुल्लिङ्ग — विशेषण of गणाः
गणाःgroups/hosts
गणाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, बहुवचन, पुल्लिङ्ग
अग्निष्वात्ताःthe Agniṣvātta (class of Pitṛs)
अग्निष्वात्ताः:
कर्ता/विशेष्य (Subject/apposition)
TypeNoun
Rootअग्नि+स्वात्त (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, बहुवचन, पुल्लिङ्ग; समासः: अग्नि-स्वात्त (तत्पुरुषः; ‘by fire tasted/consumed’)
स्मृताःare known/called
स्मृताः:
क्रिया (Predicate)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त (PPP), प्रथमा, बहुवचन, पुल्लिङ्ग — ‘are called/remembered’
तत्रthere
तत्र:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb: there)
पितरःthe ancestors (Pitṛs)
पितरः:
कर्ता/विशेष्य (Subject)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, बहुवचन, पुल्लिङ्ग
भास्करप्रभाःsun-radiant
भास्करप्रभाः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootभास्कर+प्रभा (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, बहुवचन, पुल्लिङ्ग; समासः: भास्कर-प्रभ (कर्मधारयः) — ‘sun-like in radiance’
पुलहस्यof Pulaha
पुलहस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootपुलह (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन, पुल्लिङ्ग
प्रजापतेःof the Prajāpati
प्रजापतेः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन, पुल्लिङ्ग
एतेषाम्of these
एतेषाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, बहुवचन, पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग
मानसीmind-born
मानसी:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, स्त्रीलिङ्ग — विशेषण of कन्या; ‘born of mind’
कन्याa daughter
कन्या:
कर्ता/विशेष्य (Subject)
TypeNoun
Rootकन्या (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, स्त्रीलिङ्ग
पीवरीPīvarī
पीवरी:
नामधेय (Name/apposition)
TypeNoun
Rootपीवरी (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, स्त्रीलिङ्ग
नामby name
नाम:
सम्बन्ध (Naming particle)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय/निपात)
Formनामनिर्देशक-अव्यय (indeclinable: ‘by name’)
विश्रुताwell-known
विश्रुता:
प्रत्ययार्थ-विशेष्य (Predicate adjective)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formवि+श्रु धातोः क्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘well-known’