Adhyaya 18

Verse 1

श्रीशुक उवाच तथा च भद्रश्रवा नाम धर्मसुतस्तत्कुलपतय: पुरुषा भद्राश्ववर्षे साक्षाद्भ‍गवतो वासुदेवस्य प्रियांतनुं धर्ममयीं हयशीर्षाभिधानां परमेण समाधिना सन्निधाप्येदमभिगृणन्त उपधावन्ति ॥ १ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭଦ୍ରଶ୍ରବା ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ-ବର୍ଷର ଶାସକ। ଇଲାବୃତ-ବର୍ଷରେ ଯେପରି ଶିବ ସଙ୍କର୍ଷଣଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେପରି ଭଦ୍ରଶ୍ରବା ନିଜ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ସେବକମାନଙ୍କ ସହ ଏବଂ ସେ ଦେଶର ସମସ୍ତ ନିବାସୀଙ୍କ ସହିତ, ପରମ ସମାଧିରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୂର୍ଣ୍ଣାଂଶ ‘ହୟଶୀର୍ଷ’ଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରନ୍ତି। ଭଗବାନ ହୟଶୀର୍ଷ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ଧର୍ମନୀତିର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ। ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହ ନିମ୍ନ ପ୍ରାର୍ଥନାଗୁଡ଼ିକୁ ଗାଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।

Verse 2

भद्रश्रवस ऊचु: ॐ नमो भगवते धर्मायात्मविशोधनाय नम इति ॥ २ ॥

ଭଦ୍ରଶ୍ରବା ଓ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତରଙ୍ଗମାନେ କହିଲେ—ॐ, ଧର୍ମସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ଆତ୍ମାକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ପରମ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।

Verse 3

अहो विचित्रं भगवद्विचेष्टितंघ्नन्तं जनोऽयं हि मिषन्न पश्यति । ध्यायन्नसद्यर्हि विकर्म सेवितुंनिर्हृत्य पुत्रं पितरं जिजीविषति ॥ ३ ॥

ଆହା! ଭଗବାନଙ୍କ ଲୀଳା କେତେ ବିଚିତ୍ର—ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ ଆସୁଥିବା ମହାଭୟକୁ ଏହି ମୂଢ ଭୌତିକ ଲୋକ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖେନି। ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ବୋଲି ଜାଣି ମଧ୍ୟ ଅବହେଳା କରେ। ପିତା ମରିଲେ ପିତାଙ୍କ ଧନ, ପୁତ୍ର ମରିଲେ ପୁତ୍ରଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି ଭୋଗିବାକୁ ଚାହେ; ପାପକର୍ମରେ ଧନ ଆଣି ଭୋଗସୁଖ ପଛେ ଧାଉଛି।

Verse 4

वदन्ति विश्वं कवय: स्म नश्वरंपश्यन्ति चाध्यात्मविदो विपश्चित: । तथापि मुह्यन्ति तवाज माययासुविस्मितं कृत्यमजं नतोऽस्मि तम् ॥ ४ ॥

ହେ ଅଜ (ଅଜନ୍ମା) ପ୍ରଭୁ! କବିମାନେ କହନ୍ତି ଏହି ବିଶ୍ୱ ନଶ୍ୱର, ଏବଂ ଅଧ୍ୟାତ୍ମବିଦ୍ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଦେଖନ୍ତି। ସମାଧିରେ ସେମାନେ ଜଗତର ଯଥାର୍ଥ ଅବସ୍ଥା ଜାଣି ସତ୍ୟ ପ୍ରଚାର କରନ୍ତି। ତଥାପି ଆପଣଙ୍କ ମାୟାରେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କେବେ କେବେ ମୁହଁ ହୋଇଯାନ୍ତି—ଏହା ଆପଣଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା। ତେଣୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 5

विश्वोद्भ‍वस्थाननिरोधकर्म तेह्यकर्तुरङ्गीकृतमप्यपावृत: । युक्तं न चित्रं त्वयि कार्यकारणेसर्वात्मनि व्यतिरिक्ते च वस्तुत: ॥ ५ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଏହି ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତି, ସ୍ଥିତି ଓ ନିରୋଧ (ପ୍ରଳୟ) କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଆପଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସଙ୍ଗ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କର୍ତ୍ତା ନୁହେଁ; ତଥାପି ସେସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ହୁଏ। ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, କାରଣ ଆପଣ କାରଣମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ କାରଣ। ଆପଣ ସର୍ବାତ୍ମା ହୋଇ ମଧ୍ୟ ବସ୍ତୁତଃ ସବୁଠାରୁ ଭିନ୍ନ; ଆପଣଙ୍କ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ସବୁ ଘଟେ।

Verse 6

वेदान् युगान्ते तमसा तिरस्कृतान्रसातलाद्यो नृतुरङ्गविग्रह: । प्रत्याददे वै कवयेऽभियाचतेतस्मै नमस्तेऽवितथेहिताय इति ॥ ६ ॥

ଯୁଗାନ୍ତେ ଅଜ୍ଞାନରୂପ ତମସ୍ ଦାନବର ରୂପ ଧରି ବେଦମାନଙ୍କୁ ଚୋରି କରି ରସାତଳକୁ ନେଇଗଲା। ତେବେ ଭଗବାନ୍ ହୟଗ୍ରୀବ (ନୃତୁରଙ୍ଗ) ରୂପେ ବେଦଗୁଡ଼ିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ଯାଚନା କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଦେଲେ। ଯାହାଙ୍କ ସଙ୍କଳ୍ପ କେବେ ମିଥ୍ୟା ହୁଏନି, ସେହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।

Verse 7

हरिवर्षे चापि भगवान्नरहरिरूपेणास्ते । तद्रूपग्रहणनिमित्तमुत्तरत्राभिधास्ये । तद्दयितं रूपं महापुरुषगुणभाजनो महाभागवतो दैत्यदानवकुलतीर्थीकरणशीलाचरित: प्रह्लादोऽव्यवधानानन्यभक्तियोगेन सह तद्वर्षपुरुषैरुपास्ते इदं चोदाहरति ॥ ७ ॥

ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ହରିବର୍ଷରେ ଭଗବାନ୍ ନରହରି (ନୃସିଂହଦେବ) ରୂପେ ବିରାଜମାନ। ସେ ରୂପ ଗ୍ରହଣର କାରଣ ମୁଁ ପରେ (ସପ୍ତମ ସ୍କନ୍ଧରେ) କହିବି। ସେ ରୂପ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମହାରାଜଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମହାଭାଗବତ, ମହାପୁରୁଷ ଗୁଣର ଆଶ୍ରୟ; ତାଙ୍କ ଶୀଳ-ଚରିତ୍ର ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବ କୁଳର ପତିତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରିଛି। ସେ ହରିବର୍ଷବାସୀମାନଙ୍କ ସହ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତିଯୋଗରେ ନରହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 8

ॐ नमो भगवते नरसिंहाय नमस्तेजस्तेजसे आविराविर्भव वज्रनख वज्रदंष्ट्र कर्माशयान् रन्धय रन्धय तमो ग्रस ग्रस ॐ स्वाहा । अभयमभयमात्मनि भूयिष्ठा ॐ क्ष्रौम् ॥ ८ ॥

ଓଁ ଭଗବାନ୍ ନୃସିଂହଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୂଳ। ବଜ୍ରସଦୃଶ ନଖ ଓ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଧାରୀ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଜଗତର କର୍ମଫଳାସକ୍ତ ଆସୁରୀ ଇଚ୍ଛାକୁ ଦମନ କରନ୍ତୁ। ହୃଦୟରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଅଜ୍ଞାନ ତମକୁ ଦୂର କରି, କୃପାରେ ଆମକୁ ନିର୍ଭୟ କରନ୍ତୁ।

Verse 9

स्वस्त्यस्तु विश्वस्य खल: प्रसीदतां ध्यायन्तु भूतानि शिवं मिथो धिया । मनश्च भद्रं भजतादधोक्षजे आवेश्यतां नो मतिरप्यहैतुकी ॥ ९ ॥

ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାଳୁ ଲୋକ ଶାନ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭକ୍ତି-ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରି ପରସ୍ପର ମଙ୍ଗଳ ଚିନ୍ତା କରୁନ୍ତୁ। ଆମ ମନ ଅଧୋକ୍ଷଜ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସେବାରେ ଲୀନ ହେଉ, ଏବଂ ଆମ ମତି ନିଷ୍କାମ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ଥିର ରହୁ।

Verse 10

मागारदारात्मजवित्तबन्धुषु सङ्गो यदि स्याद्भ‍गवत्प्रियेषु न: । य: प्राणवृत्त्या परितुष्ट आत्मवान् सिद्ध्यत्यदूरान्न तथेन्द्रियप्रिय: ॥ १० ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଘର, ସ୍ତ୍ରୀ, ସନ୍ତାନ, ଧନ, ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବ ଇତ୍ୟାଦି ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର କାରାଗାର ପ୍ରତି ଆମର ଆସକ୍ତି କେବେ ନ ହେଉ। ଯଦି କିଛି ଆସକ୍ତି ଥାଏ, ସେହିଟା ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ହେଉ, ଯାହାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ପ୍ରିୟ ମିତ୍ର କୃଷ୍ଣ। ଆତ୍ମବାନ୍ ଓ ମନ-ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଳ୍ପ ଆବଶ୍ୟକତାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ସେ ଶୀଘ୍ର ଭକ୍ତିରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ।

Verse 11

यत्सङ्गलब्धं निजवीर्यवैभवं तीर्थं मुहु: संस्पृशतां हि मानसम् । हरत्यजोऽन्त: श्रुतिभिर्गतोऽङ्गजं को वै न सेवेत मुकुन्दविक्रमम् ॥ ११ ॥

ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ସର୍ବସ୍ୱ ମାନୁଥିବା ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ତାଙ୍କ ପରାକ୍ରମର କଥା ଶୁଣାଯାଏ, ଏବଂ ସେଇ ଶ୍ରବଣ ମନ ପାଇଁ ତୀର୍ଥ ହୋଇଯାଏ। ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଲୀଳା ଏତେ ପ୍ରବଳ ଯେ ଆତୁରତାରେ ନିତ୍ୟ ଶୁଣିଲେ ଶବ୍ଦରୂପ ଭଗବାନ୍ ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଅନ୍ତର୍ମଳିନତା ହରଣ କରନ୍ତି। ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ ଦେହର ମଲିନତା କମାଏ, କିନ୍ତୁ ହୃଦୟଶୁଦ୍ଧିକୁ ସମୟ ଲାଗେ। ତେଣୁ କିଏ ସୁବୁଦ୍ଧି ଲୋକ ମୁକୁନ୍ଦବିକ୍ରମ ସେବା ନ କରିବ?

Verse 12

यस्यास्ति भक्तिर्भगवत्यकिञ्चना सर्वैर्गुणैस्तत्र समासते सुरा: । हरावभक्तस्य कुतो महद्गुणा मनोरथेनासति धावतो बहि: ॥ १२ ॥

ଯାହାର ଭିତରେ ଭଗବାନ୍ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଷ୍କାମ, ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତି ଅଛି, ସେଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଗୁଣ—ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ ଇତ୍ୟାଦି—ସ୍ୱୟଂ ନିବାସ କରେ। କିନ୍ତୁ ହରିଭକ୍ତିହୀନ ହୋଇ ଭୌତିକ କର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିରେ ମହାଗୁଣ କେଉଁଠୁ? ସେ ମନୋରଥରେ ଅସତ୍ୟ ପଛେ ବାହାରକୁ ଧାଉଛି ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବାହ୍ୟ ଶକ୍ତିକୁ ସେବା କରୁଛି; ତାହାରେ ସଦ୍ଗୁଣ କିପରି ଥିବ?

Verse 13

हरिर्हि साक्षाद्भ‍गवान् शरीरिणा- मात्मा झषाणामिव तोयमीप्सितम् । हित्वा महांस्तं यदि सज्जते गृहे तदा महत्त्वं वयसा दम्पतीनाम् ॥ १३ ॥

ଯେପରି ଜଳଚରମାନେ ସଦା ବିଶାଳ ଜଳରାଶିରେ ରହିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେପରି ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀ ଜୀବ ସ୍ୱଭାବତଃ ସାକ୍ଷାତ୍ ଭଗବାନ୍ ହରି—ପରମାତ୍ମା—ଙ୍କ ମହାନ୍ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ଆଶ୍ରୟ ଚାହାନ୍ତି। ତେଣୁ ଭୌତିକ ମାପରେ ମହାନ୍ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଯେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଗୃହାସକ୍ତ ହୁଏ, ତାହାର ମହତ୍ତ୍ୱ ଯୁବ ନୀଚ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ପରି; ଗୃହାସକ୍ତି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୁଣ ନଷ୍ଟ କରେ।

Verse 14

तस्माद्रजोरागविषादमन्यु- मानस्पृहाभयदैन्याधिमूलम् । हित्वा गृहं संसृतिचक्रवालं नृसिंहपादं भजताकुतोभयमिति ॥ १४ ॥

ଏହେତୁ, ହେ ଅସୁରମାନେ, ରଜୋଗୁଣଜନିତ ଆସକ୍ତି, ବିଷାଦ, କ୍ରୋଧ, ମାନ, ଅତୃପ୍ତ ଇଚ୍ଛା, ଭୟ, ଦୈନ୍ୟ ଓ ବ୍ୟାଧି—ଏସବୁର ମୂଳ ଏବଂ ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ରର ଘେରା ହୋଇଥିବା ଗୃହଜୀବନର କଥିତ ସୁଖକୁ ତ୍ୟାଗ କର। ଅକୁତୋଭୟ ଆଶ୍ରୟ ଶ୍ରୀ ନୃସିଂହଦେବଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ଭଜ; ସେଠାରେ ହିଁ ସତ୍ୟ ଅଭୟ।

Verse 15

केतुमालेऽपि भगवान् कामदेवस्वरूपेण लक्ष्म्या: प्रियचिकीर्षया प्रजापतेर्दुहितृणां पुत्राणां तद्वर्षपतीनां पुरुषायुषाहोरात्रपरिसङ्ख्यानानां यासां गर्भा महापुरुषमहास्त्रतेजसोद्वेजितमनसां विध्वस्ता व्यसव: संवत्सरान्ते विनिपतन्ति ॥ १५ ॥

ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—କେତୁମାଳ-ବର୍ଷରେ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ କାମଦେବ-ସ୍ୱରୂପରେ ବସନ୍ତି, କେବଳ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ, ବିଶେଷକରି ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀଙ୍କ, ପ୍ରୀତି ପାଇଁ। ସେଠାରେ ପ୍ରଜାପତି ସମ୍ବତ୍ସର ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର-କନ୍ୟାମାନେ ଅଛନ୍ତି। କନ୍ୟାମାନେ ରାତିର ଏବଂ ପୁତ୍ରମାନେ ଦିନର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଦେବତା। ମାନବ ଆୟୁଷ୍ୟର ଦିନ-ରାତି ଗଣନା ଅନୁସାରେ ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା 36,000। ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଶେଷରେ ପରମପୁରୁଷଙ୍କ ମହାସ୍ତ୍ରତେଜ—ସୁଦର୍ଶନଚକ୍ରର ଦୀପ୍ତି—ଦେଖି ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇ ସେ କନ୍ୟାମାନେ ଗର୍ଭପାତର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗନ୍ତି।

Verse 16

अतीव सुललितगतिविलासविलसितरुचिरहासलेशावलोकलीलया किञ्चिदुत्तम्भितसुन्दरभ्रूमण्डलसुभगवदनारविन्दश्रिया रमां रमयन्निन्द्रियाणि रमयते ॥ १६ ॥

କେତୁମାଳ-ବର୍ଷରେ ଭଗବାନ୍ କାମଦେବ (ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ) ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଲଳିତ ଗତି-ବିଲାସରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ମୃଦୁ ହାସ ଅତି ରମଣୀୟ; ଭୃକୁଟିକୁ ସାନା ଉଠାଇ କ୍ରୀଡାମୟ କଟାକ୍ଷ ଦେଇ ମୁଖାରବିନ୍ଦର ଶୋଭା ବଢ଼ାଇ ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ସେ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖରେ ରମନ୍ତି।

Verse 17

तद्भ‍गवतो मायामयं रूपं परमसमाधियोगेन रमा देवी संवत्सरस्य रात्रिषु प्रजापतेर्दुहितृभिरुपेताह:सु च तद्भ‍‌र्तृभिरुपास्ते इदं चोदाहरति ॥ १७ ॥

ରମାଦେବୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀ) ପରମ ସମାଧିଯୋଗରେ ଲୀନ ହୋଇ, ସମ୍ବତ୍ସର କାଳରେ ଭଗବାନଙ୍କ ମାୟାମୟ ତଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ କରୁଣାମୟ କାମଦେବ-ସ୍ୱରୂପକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି। ଦିନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ (ଦିନର ଅଧିଷ୍ଠାତା) ସହ ଏବଂ ରାତିରେ ତାଙ୍କ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ (ରାତିର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ) ସହ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସେବା କରି, ନିମ୍ନଲିଖିତ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 18

ॐ ह्रां ह्रीं ह्रूं ॐ नमो भगवते हृषीकेशाय सर्वगुणविशेषैर्विलक्षितात्मने आकूतीनां चित्तीनां चेतसां विशेषाणां चाधिपतये षोडशकलायच्छन्दोमयायान्नमयायामृतमयाय सर्वमयाय सहसे ओजसे बलाय कान्ताय कामाय नमस्ते उभयत्र भूयात् ॥ १८ ॥

ଓଁ ହ୍ରାଂ ହ୍ରୀଂ ହ୍ରୂଂ। ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ନିୟନ୍ତା ଭଗବାନ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସେ ସର୍ବଗୁଣବିଶେଷରେ ବିଲକ୍ଷିତ ଆତ୍ମା, ଆକୂତି‑ଚିତ୍ତି‑ଚେତସର ଭେଦମାନଙ୍କର ଅଧିପତି। ପାଞ୍ଚ ବିଷୟ ଓ ମନ ସହିତ ଏଗାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ତାଙ୍କର ଅଂଶପ୍ରକାଶ। ଅନ୍ନମୟାଦି ଷୋଡଶକଳାମୟ, ସର୍ବମୟ ସେଇ ପ୍ରଭୁ ସହସ‑ଓଜ‑ବଳ‑କାନ୍ତି‑କାମରୂପେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ବେଦର ପରମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ତାଙ୍କର ଉପାସନା; ଇହ ଓ ପରଲୋକରେ ସେ ଆମ ପ୍ରତି ଅନୁକୂଳ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 19

स्त्रियो व्रतैस्त्वा हृषीकेश्वरं स्वतो ह्याराध्य लोके पतिमाशासतेऽन्यम् । तासां न ते वै परिपान्त्यपत्यं प्रियं धनायूंषि यतोऽस्वतन्त्रा: ॥ १९ ॥

ହେ ହୃଷୀକେଶ୍ୱର! ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ବ୍ରତ‑ନିୟମରେ ତୁମକୁ ଆରାଧନା କରି ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ପତି ଆଶା କରନ୍ତି—ଏହା ମୋହ। କାରଣ ସେହି ପତିମାନେ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ; ସେମାନେ କାଳ, କର୍ମଫଳ ଓ ପ୍ରକୃତିଗୁଣର ଅଧୀନ। ତେଣୁ ସେମାନେ ସ୍ତ୍ରୀ, ସନ୍ତାନ, ପ୍ରିୟବସ୍ତୁ, ଧନ କିମ୍ବା ଆୟୁଷ୍ୟକୁ ସତ୍ୟରେ ରକ୍ଷା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ସବୁ ତୁମ ଅଧୀନ।

Verse 20

स वै पति: स्यादकुतोभय: स्वयं समन्तत: पाति भयातुरं जनम् । स एक एवेतरथा मिथो भयं नैवात्मलाभादधि मन्यते परम् ॥ २० ॥

ଯେ ନିଜେ କେବେ ଭୟଭୀତ ନୁହେଁ ଏବଂ ଭୟାତୁର ଲୋକଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଶ୍ରୟ ଦିଏ, ସେଇ ନିଜେ ସତ୍ୟ ପତି ଓ ରକ୍ଷକ। ତେଣୁ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ପତି; ଯଦି ଅନ୍ୟ କେହି ପତି ହେଉଥାନ୍ତା, ତେବେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଭୟ କରୁଥାନ୍ତ। ଏହିପରି ବେଦଜ୍ଞମାନେ ତୁମକୁ ହିଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ମାନନ୍ତି ଏବଂ ତୁମଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତି‑ରକ୍ଷକ ଆଉ କାହାକୁ ମାନନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 21

या तस्य ते पादसरोरुहार्हणं निकामयेत्साखिलकामलम्पटा । तदेव रासीप्सितमीप्सितोऽर्चितो यद्भ‍ग्नयाच्ञा भगवन् प्रतप्यते ॥ २१ ॥

ହେ ଭଗବନ! ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ନିଷ୍କାମ ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରେମରେ ତୁମ ପାଦପଦ୍ମର ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ତାହାର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ସ୍ୱତଃ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯେ କେହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୁମ ପାଦ ପୂଜା କରେ, ତୁମେ ତାହାର ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ପୂରଣ କର; ତଥାପି ଶେଷରେ ତାହାର ଯାଚନା ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ସେ ଦୁଃଖରେ ତପେ। ତେଣୁ ଭୌତିକ ଲାଭ ପାଇଁ ତୁମ ପାଦାର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 22

मत्प्राप्तयेऽजेशसुरासुरादय- स्तप्यन्त उग्रं तप ऐन्द्रियेधिय: । ऋते भवत्पादपरायणान्न मां विन्दन्त्यहं त्वद्‌धृदया यतोऽजित ॥ २२ ॥

ହେ ଅଜିତ, ଅଜେୟ ପ୍ରଭୁ! ଇନ୍ଦ୍ରିୟଭୋଗ ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବ‑ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋର ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ତପ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେ ତୁମ ପାଦପଦ୍ମର ଶରଣାଗତ ନୁହେଁ, ସେ ଯେତେ ମହାନ ହେଉ, ମୁଁ ତାକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରେ ନାହିଁ। କାରଣ ମୁଁ ସଦା ତୁମକୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରିଥାଏ; ତେଣୁ ମୁଁ କେବଳ ତୁମ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ହିଁ କୃପା କରେ।

Verse 23

स त्वं ममाप्यच्युत शीर्ष्णि वन्दितं कराम्बुजं यत्त्वदधायि सात्वताम् । बिभर्षि मां लक्ष्म वरेण्य मायया क ईश्वरस्येहितमूहितुं विभुरिति ॥ २३ ॥

ହେ ଅଚ୍ୟୁତ! ତୁମର କମଳହସ୍ତ ସର୍ବମଙ୍ଗଳର ମୂଳ; ତେଣୁ ଶୁଦ୍ଧ ସାତ୍ୱତ ଭକ୍ତମାନେ ତାହାକୁ ବନ୍ଦନା କରନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମେ କୃପାକରି ତାଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ହସ୍ତ ରଖ। ମୋ ଶିର ଉପରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ହସ୍ତ ରଖିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ। ଯଦିଓ ତୁମ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ମୋ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେଖାର ଚିହ୍ନ ତୁମେ ଧାରଣ କର, ମୁଁ ତାହାକୁ ମୋ ପାଇଁ ମିଥ୍ୟା ଗର୍ବ ମାତ୍ର ଭାବେ; ତୁମର ସତ୍ୟ କୃପା ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି, ମୋ ପ୍ରତି ନୁହେଁ। ତୁମେ ପରମେଶ୍ୱର, ସର୍ବନିୟନ୍ତା; ତୁମ ଇଚ୍ଛା କିଏ ବୁଝିପାରିବ?

Verse 24

रम्यके च भगवत: प्रियतमं मात्स्यमवताररूपं तद्वर्षपुरुषस्य मनो: प्राक्प्रदर्शितं स इदानीमपि महता भक्तियोगेनाराधयतीदं चोदाहरति ॥ २४ ॥

ରମ୍ୟକ-ବର୍ଷରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବୈବସ୍ୱତ ମନୁ ଶାସନ କରନ୍ତି, ଭଗବାନଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ମତ୍ସ୍ୟାବତାର ରୂପ ପୂର୍ବ ଯୁଗାନ୍ତରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଶେଷରେ, ସେହି ବର୍ଷପୁରୁଷ ମନୁଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଥିଲା। ସେହି ବୈବସ୍ୱତ ମନୁ ଏବେ ମଧ୍ୟ ମହାନ ଭକ୍ତିଯୋଗରେ ଭଗବାନ ମତ୍ସ୍ୟଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 25

ॐ नमो भगवते मुख्यतमाय नम: सत्त्वाय प्राणायौजसे सहसे बलाय महामत्स्याय नम इति ॥ २५ ॥

ଓଁ—ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱସ୍ୱରୂପ ପରମ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭଗବାନଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର। ପ୍ରାଣ, ଦେହବଳ, ତେଜ, ସାହସ ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟର ମୂଳ ସେଇ। ଅବତାରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିବା ମହାମତ୍ସ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ପୁନଃ ପୁନଃ ପ୍ରଣାମ।

Verse 26

अन्तर्बहिश्चाखिललोकपालकै- रद‍ृष्टरूपो विचरस्युरुस्वन: । स ईश्वरस्त्वं य इदं वशेऽनय- न्नाम्ना यथा दारुमयीं नर: स्त्रियम् ॥ २६ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ! ତୁମେ ଅନ୍ତରେ ଓ ବାହାରେ—ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳକମାନଙ୍କ ସହ—ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପେ ବିଚର କର; ତୁମର ଧ୍ୱନି ମହାନ। ତୁମେ ହିଁ ଈଶ୍ୱର; ଏହି ଜଗତକୁ ତୁମ ବଶରେ ଚଳାଉଛ—ଯେପରି ଜଣେ ମଣିଷ ସୂତା/ଡୋରିରେ କାଠର କଠପୁତଳି-ସ୍ତ୍ରୀକୁ ନଚାଏ।

Verse 27

यं लोकपाला: किल मत्सरज्वरा हित्वा यतन्तोऽपि पृथक्समेत्य च । पातुं न शेकुर्द्विपदश्चतुष्पद: सरीसृपं स्थाणु यदत्र द‍ृश्यते ॥ २७ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ! ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଲୋକପାଳକମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଏହି ପୃଥିବୀର ରାଜନୈତିକ ନେତାମାନେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ତୁମ ଅଧିକାରକୁ ଈର୍ଷ୍ୟା କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତୁମ ସାହାଯ୍ୟ ବିନା ସେମାନେ ନ ଅଲଗା ଭାବେ, ନ ଏକାଠି ହୋଇ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅସଂଖ୍ୟ ଜୀବଙ୍କୁ ପାଳନ କରିପାରନ୍ତି। ପ୍ରକୃତରେ ମଣିଷ, ଗାଈ-ଗଧା ପରି ପଶୁ, ଉଦ୍ଭିଦ, ସରୀସୃପ, ପକ୍ଷୀ, ପର୍ବତ—ଏଠାରେ ଯାହା କିଛି ଦୃଶ୍ୟମାନ—ସବୁର ଏକମାତ୍ର ପାଳକ ତୁମେ ହିଁ।

Verse 28

भवान् युगान्तार्णव ऊर्मिमालिनि क्षोणीमिमामोषधिवीरुधां निधिम् । मया सहोरु क्रमतेऽज ओजसा तस्मै जगत्प्राणगणात्मने नम इति ॥ २८ ॥

ହେ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ପ୍ରଭୁ! ଯୁଗାନ୍ତରେ ଔଷଧି‑ଲତା ଓ ବୃକ୍ଷର ନିଧି ଏହି ପୃଥିବୀ ପ୍ରଳୟଜଳର ଭୟଙ୍କର ତରଙ୍ଗରେ ଡୁବିଗଲା। ସେତେବେଳେ ଆପଣ ମୋ ସହ ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରି ମହାବେଗେ ସମୁଦ୍ରେ ବିଚରଣ କଲେ। ହେ ଅଜ! ଆପଣ ଜଗତର ପ୍ରାଣଗଣଙ୍କ ଆଧାର ଓ ପାଳକ; ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 29

हिरण्मयेऽपि भगवान्निवसति कूर्मतनुं बिभ्राणस्तस्य तत्प्रियतमां तनुमर्यमा सह वर्षपुरुषै: पितृगणाधिपतिरुपधावति मन्त्रमिमं चानुजपति ॥ २९ ॥

ହିରଣ୍ମୟ-ବର୍ଷରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ କୂର୍ମ-ତନୁ ଧାରଣ କରି ନିବାସ କରନ୍ତି। ସେଠାର ମୁଖ୍ୟ ଆର୍ୟମା ଅନ୍ୟ ବର୍ଷ-ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହ ସେହି ପରମ ପ୍ରିୟ ଓ ମନୋହର ରୂପକୁ ଭକ୍ତିରେ ନିତ୍ୟ ଆରାଧନା କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରନ୍ତି।

Verse 30

ॐ नमो भगवते अकूपाराय सर्वसत्त्वगुणविशेषणायानुपलक्षितस्थानाय नमो वर्ष्मणे नमो भूम्ने नमो नमोऽवस्थानाय नमस्ते ॥ ३० ॥

ଓଁ! କୂର୍ମରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଭଗବାନ ଅକୂପାରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆପଣ ସମସ୍ତ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣର ଆଶ୍ରୟ, ପଦାର୍ଥମଲିନତାରହିତ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱରେ ସ୍ଥିତ; ଜଳରେ ବିଚରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ଥାନ କେହି ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କ ମହାଦେହକୁ, ଅନନ୍ତ ମହିମାକୁ, ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ଆଶ୍ରୟରୂପ ଆପଣଙ୍କ ଅବସ୍ଥାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର; ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 31

यद्रूपमेतन्निजमाययार्पित- मर्थस्वरूपं बहुरूपरूपितम् । सङ्ख्या न यस्यास्त्ययथोपलम्भनात्- तस्मै नमस्तेऽव्यपदेशरूपिणे ॥ ३१ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଏହି ଦୃଶ୍ୟମାନ ଜଗତ ଆପଣଙ୍କ ନିଜ ମାୟାଦ୍ୱାରା ପ୍ରକଟିତ ସୃଜନଶକ୍ତିର ପ୍ରଦର୍ଶନ ମାତ୍ର। ଏଥିରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅସଂଖ୍ୟ ରୂପ ଆପଣଙ୍କ ବାହ୍ୟଶକ୍ତିର ଲୀଳା; ତେଣୁ ଏହି ବିରାଟ୍-ରୂପ ଆପଣଙ୍କ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ନୁହେଁ। ଭକ୍ତ ବ୍ୟତୀତ କେହି ଆପଣଙ୍କ ଯଥାର୍ଥ ସ୍ୱରୂପକୁ ଗ୍ରହଣ କରିପାରେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଅବ୍ୟପଦେଶ୍ୟ (ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ) ସ୍ୱରୂପୀ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 32

जरायुजं स्वेदजमण्डजोद्भ‍िदं चराचरं देवर्षिपितृभूतमैन्द्रियम् । द्यौ: खं क्षिति: शैलसरित्समुद्र- द्वीपग्रहर्क्षेत्यभिधेय एक: ॥ ३२ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣ ନିଜ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଅସଂଖ୍ୟ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ—ଜରାୟୁଜ, ଅଣ୍ଡଜ, ସ୍ୱେଦଜ ଜୀବରୂପେ; ପୃଥିବୀରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଉଥିବା ଉଦ୍ଭିଜ୍ ବୃକ୍ଷ‑ଲତାରୂପେ; ଚରାଚର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଦେବ, ଦେବର୍ଷି, ପିତୃଗଣ, ଭୂତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରୂପେ; ଆକାଶ, ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ, ଏହି ପୃଥିବୀ—ପର୍ବତ, ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ଦ୍ୱୀପ, ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ର—ସବୁ ଆପଣଙ୍କ ବିଭୂତି। ମୂଳତଃ ଆପଣ ଏକ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ; ଆପଣଙ୍କ ପରେ କିଛି ନାହିଁ। ଏହି ଜଗତ ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ; ଆପଣଙ୍କ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଶକ୍ତିର ଅସ୍ଥାୟୀ ପ୍ରକଟି।

Verse 33

यस्मिन्नसङ्ख्येयविशेषनाम- रूपाकृतौ कविभि: कल्पितेयम् । सङ्ख्या यया तत्त्वद‍ृशापनीयते तस्मै नम: साङ्ख्यनिदर्शनाय ते इति ॥ ३३ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣଙ୍କ ନାମ, ରୂପ ଓ ଦେହଲକ୍ଷଣ ଅସଂଖ୍ୟ ଭାବେ ବିସ୍ତାରିତ; ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କେହି ନିଶ୍ଚିତ କରିପାରେ ନାହିଁ। ଆପଣେ ହିଁ କପିଳଦେବ ଅବତାରରେ ଚବିଶ ତତ୍ତ୍ୱ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରି ଜଗତ୍‌ପ୍ରକଟିକୁ ବୁଝାଇଛନ୍ତି। ତେଣୁ ସାଂଖ୍ୟ ଦର୍ଶନରେ ତତ୍ତ୍ୱଗଣନା ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ହିଁ ଶୁଣିବା ଉଚିତ; ଅଭକ୍ତମାନେ କେବଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଗଣି ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ଅଜାଣା ରହନ୍ତି। ସାଂଖ୍ୟନିଦର୍ଶକ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 34

उत्तरेषु च कुरुषु भगवान् यज्ञपुरुष: कृतवराहरूप आस्ते तं तु देवी हैषा भू: सह कुरुभिरस्खलितभक्तियोगेनोपधावति इमां च परमामुपनिषदमावर्तयति ॥ ३४ ॥

ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ଥିବା ଉତ୍ତରକୁରୁ-ବର୍ଷରେ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ ଭଗବାନ୍ ବରାହରୂପ ଧାରଣ କରି ବସନ୍ତି। ସେଠାରେ ଦେବୀ ଭୂମି ଓ କୁରୁମାନଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟ ନିବାସୀମାନେ ଅସ୍ଖଳିତ ଭକ୍ତିଯୋଗରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ପରମ ଉପନିଷଦ୍ ମନ୍ତ୍ରକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଜପନ୍ତି।

Verse 35

ॐ नमो भगवते मन्त्रतत्त्वलिङ्गाय यज्ञक्रतवे महाध्वरावयवाय महापुरुषाय नम: कर्मशुक्लाय त्रियुगाय नमस्ते ॥ ३५ ॥ ।

ଓଁ! ମନ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ୱର ଲିଙ୍ଗସ୍ୱରୂପ, ଯଜ୍ଞ ଓ କ୍ରତୁସ୍ୱରୂପ, ମହାଧ୍ୱରର ଅବୟବସ୍ୱରୂପ ମହାପୁରୁଷ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆପଣ କର୍ମକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱମୟ; ତ୍ରିୟୁଗ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 36

यस्य स्वरूपं कवयो विपश्चितो गुणेषु दारुष्विव जातवेदसम् । मथ्नन्ति मथ्ना मनसा दिद‍ृक्षवो गूढं क्रियार्थैर्नम ईरितात्मने ॥ ३६ ॥

ଯେପରି ମଥାଣି ଘଷିଲେ କାଠରେ ଗୁପ୍ତ ଅଗ୍ନି ପ୍ରକଟ ହୁଏ, ସେପରି ପରମତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଋଷିମୁନିମାନେ ଗୁଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବତ୍ର—ନିଜ ଦେହରେ ମଧ୍ୟ—ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମନକୁ ମଥନ କରନ୍ତି। ତଥାପି ଆପଣ ଗୁଢ଼ ରହନ୍ତି; ମାନସିକ କିମ୍ବା ଶାରୀରିକ ପରୋକ୍ଷ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଆପଣ ଜ୍ଞେୟ ନୁହଁନ୍ତି। ଆପଣ ସ୍ୱୟଂପ୍ରକାଶ; ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ଦେଖନ୍ତି କେହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଛି, ସେତେବେଳେ ଆପଣ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 37

द्रव्यक्रियाहेत्वयनेशकर्तृभि- र्मायागुणैर्वस्तुनिरीक्षितात्मने । अन्वीक्षयाङ्गातिशयात्मबुद्धिभि- र्निरस्तमायाकृतये नमो नम: ॥ ३७ ॥

ଭୌତିକ ଭୋଗବିଷୟ—ଶବ୍ଦ, ରୂପ, ରସ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଗନ୍ଧ—ଇନ୍ଦ୍ରିୟକ୍ରିୟା, ତାହାର ନିୟନ୍ତ୍ରକ ଦେବତା, ଦେହ, ନିତ୍ୟ କାଳ ଓ ଅହଂକାର—ଏସବୁ ଆପଣଙ୍କ ମାୟାଶକ୍ତିର ଗୁଣଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ। ସିଦ୍ଧ ଯୋଗକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ଯାହାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ସ୍ଥିର, ସେମାନେ ଅନ୍ୱେଷଣରେ ଦେଖନ୍ତି ଯେ ଏସବୁ ଆପଣଙ୍କ ବାହ୍ୟଶକ୍ତିର ପରିଣାମ; ଏବଂ ସବୁକିଛିର ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଆପଣଙ୍କ ପରମାତ୍ମ ସ୍ୱରୂପକୁ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ମାୟାକୃତିକୁ ନିରସ୍ତ କରୁଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 38

करोति विश्वस्थितिसंयमोदयं यस्येप्सितं नेप्सितमीक्षितुर्गुणै: । माया यथायो भ्रमते तदाश्रयं ग्राव्णो नमस्ते गुणकर्मसाक्षिणे ॥ ३८ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣ ସ୍ୱୟଂ ଏହି ଜଗତର ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତଥାପି ବଦ୍ଧଜୀବମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ନିଜ ମାୟାଶକ୍ତିରେ ଏହା କରାନ୍ତି। ଯେପରି ଆୟସ୍କାନ୍ତର ପ୍ରଭାବରେ ଲୋହା ଚଳେ, ସେପରି ଆପଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଜଡ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ। ଗୁଣକର୍ମସାକ୍ଷୀ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 39

प्रमथ्य दैत्यं प्रतिवारणं मृधे यो मां रसाया जगदादिसूकर: । कृत्वाग्रदंष्ट्रे निरगादुदन्वत: क्रीडन्निवेभ: प्रणतास्मि तं विभुमिति ॥ ३९ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣ ଏହି ଜଗତର ଆଦିସୂକର (ବରାହ) ରୂପେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମହାପ୍ରତିବାଧକ ଦୈତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷକୁ ମର୍ଦ୍ଦନ କରି ବଧ କଲେ। ପରେ ମୋତେ—ପୃଥିବୀକୁ—ଗର୍ଭୋଦକ ସମୁଦ୍ରର ରସାତଳ ଜଳରୁ ଆପଣଙ୍କ ଅଗ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରାରେ ଉଠାଇ ବାହାର କଲେ; ଯେପରି କ୍ରୀଡ଼ାରତ ହାତୀ ଜଳରୁ ପଦ୍ମ ଉଠାଏ। ସେଇ ବିଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି।