Adhyaya 16

Verse 1

राजोवाच उक्तस्त्वया भूमण्डलायामविशेषो यावदादित्यस्तपति यत्र चासौ ज्योतिषां गणैश्चन्द्रमा वा सह द‍ृश्यते ॥ १ ॥

ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଭୂମଣ୍ଡଳର ବିସ୍ତାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେତେଦୂର ପ୍ରକାଶ ଓ ତାପ ପ୍ରସାର କରେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରାଗଣ ଦେଖାଯାନ୍ତି ସେଠା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 2

तत्रापि प्रियव्रतरथचरणपरिखातै: सप्तभि: सप्त सिन्धव उपक्‍ल‍ृप्ता यत एतस्या: सप्तद्वीपविशेषविकल्पस्त्वया भगवन् खलु सूचित एतदेवाखिलमहं मानतो लक्षणतश्च सर्वं विजिज्ञासामि ॥ २ ॥

ହେ ଭଗବନ୍! ମହାରାଜ ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ରଥଚକ୍ର ଖୋଦିଥିବା ସାତଟି ଖାଇଁରେ ସାତଟି ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେହି ସମୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୂମଣ୍ଡଳ ସାତ ଦ୍ୱୀପରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା। ଆପଣ ମାପ, ନାମ ଓ ଲକ୍ଷଣ ସାଧାରଣ ଭାବେ କହିଛନ୍ତି; ଏବେ ମୁଁ ସବୁକିଛି ବିସ୍ତାରରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି—ଦୟାକରି ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 3

भगवतो गुणमये स्थूलरूप आवेशितं मनो ह्यगुणेऽपि सूक्ष्मतम आत्मज्योतिषि परे ब्रह्मणि भगवति वासुदेवाख्ये क्षममावेशितुं तदु हैतद् गुरोऽर्हस्यनुवर्णयितुमिति ॥ ३ ॥

ମନ ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନଙ୍କ ଗୁଣମୟ ବାହ୍ୟ ସ୍ଥୂଳରୂପ—ବିଶ୍ୱରୂପ—ରେ ନିଶ୍ଚଳ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତାହା ଶୁଦ୍ଧ-ସତ୍ତ୍ୱ ଭୂମିକାକୁ ଉନ୍ନତ ହୁଏ। ସେହି ଦିବ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଗୁଣାତୀତ, ସ୍ୱୟଂଜ୍ୟୋତି, ପରବ୍ରହ୍ମ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ବୁଝିହେବ। ହେ ଗୁରୁଦେବ, ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ରୂପ କିପରି ଦର୍ଶିତ ହୁଏ—ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 4

ऋषिरुवाच न वै महाराज भगवतो मायागुणविभूते: काष्ठां मनसा वचसा वाधिगन्तुमलं विबुधायुषापि पुरुषस्तस्मात्प्राधान्येनैव भूगोलकविशेषं नामरूप मानलक्षणतो व्याख्यास्याम: ॥ ४ ॥

ଋଷି ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ହେ ମହାରାଜ! ଭଗବାନଙ୍କ ମାୟାଶକ୍ତିର ଗୁଣମୟ ବିସ୍ତାରର ସୀମାକୁ ମନ କିମ୍ବା ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଧରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରି ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ମୁଁ ପ୍ରଧାନତଃ ଭୂଲୋକ ଆଦି ଅଞ୍ଚଳମାନଙ୍କର ନାମ, ରୂପ, ମାପ ଓ ଲକ୍ଷଣ ଯଥାଶକ୍ତି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।

Verse 5

यो वायं द्वीप: कुवलयकमलकोशाभ्यन्तरकोशो नियुतयोजन विशाल: समवर्तुलो यथा पुष्करपत्रम् ॥ ५ ॥

ଏହି ଦ୍ୱୀପ—ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପ—କୁବଲୟ କମଳର କେଶରକୋଷର ଭିତର ଅନ୍ତର୍କୋଷ ସଦୃଶ। ଏହାର ବିସ୍ତାର ଦଶ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଏବଂ ଏହା ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ବୃତ୍ତାକାର।

Verse 6

यस्मिन्नव वर्षाणि नवयोजनसहस्रायामान्यष्टभिर्मर्यादागिरिभि: सुविभक्तानि भवन्ति ॥ ६ ॥

ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପରେ ନଅଟି ବର୍ଷ (ଭୂଭାଗ) ଅଛି; ପ୍ରତ୍ୟେକର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ନଅ ସହସ୍ର ଯୋଜନ। ଆଠଟି ସୀମା-ପର୍ବତ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରି ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ବିଭକ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 7

एषां मध्ये इलावृतं नामाभ्यन्तरवर्षं यस्य नाभ्यामवस्थित: सर्वत: सौवर्ण: कुलगिरिराजो मेरुर्द्वीपायामसमुन्नाह: कर्णिकाभूत: कुवलयकमलस्य मूर्धनि द्वात्रिंशत् सहस्रयोजनविततो मूले षोडशसहस्रं तावतान्तर्भूम्यां प्रविष्ट: ॥ ७ ॥

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ଇଲାବୃତ’ ନାମକ ଅନ୍ତର୍ବର୍ଷ ଅଛି; ତାହାର ନାଭିସ୍ଥାନରେ ସର୍ବତଃ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ କୁଳଗିରିରାଜ ସୁମେରୁ ଅବସ୍ଥିତ—ପଦ୍ମସଦୃଶ ଭୂମଣ୍ଡଳର କର୍ଣିକା ପରି। ଶିଖରେ ତାହାର ପ୍ରସ୍ଥ ବତ୍ତିଶ ସହସ୍ର ଯୋଜନ, ମୂଳେ ଷୋଳ ସହସ୍ର ଯୋଜନ; ଏବଂ ଷୋଳ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂମିଭିତରେ ପ୍ରବିଷ୍ଟ।

Verse 8

उत्तरोत्तरेणेलावृतं नील: श्‍वेत: श‍ृङ्गवानिति त्रयो रम्यकहिरण्मयकुरूणां वर्षाणां मर्यादागिरय: प्रागायता उभयत: क्षारोदावधयो द्विसहस्रपृथव एकैकश: पूर्वस्मात्पूर्वस्मादुत्तर उत्तरो दशांशाधिकांशेन दैर्घ्य एव ह्रसन्ति ॥ ८ ॥

ଇଲାବୃତର ଠିକ୍ ଉତ୍ତରେ ଏବଂ କ୍ରମେ ଅଧିକ ଉତ୍ତରକୁ ନୀଳ, ଶ୍ୱେତ ଓ ଶୃଙ୍ଗବାନ ନାମର ତିନି ପର୍ବତ ଅଛି। ଏମାନେ ରମ୍ୟକ, ହିରଣ୍ମୟ ଓ କୁରୁ ନାମକ ତିନି ବର୍ଷର ସୀମା-ଗିରି ହୋଇ ପରସ୍ପରକୁ ବିଭକ୍ତ କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକର ପ୍ରସ୍ଥ ଦୁଇ ସହସ୍ର ଯୋଜନ; ପୂର୍ବ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଲବଣ ସମୁଦ୍ରର ତଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ। ଦକ୍ଷିଣରୁ ଉତ୍ତରକୁ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବତର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀର ଦଶମାଂଶ କମେ, କିନ୍ତୁ ଉଚ୍ଚତା ସମାନ।

Verse 9

एवं दक्षिणेनेलावृतं निषधो हेमकूटो हिमालय इति प्रागायता यथा नीलादयोऽयुतयोजनोत्सेधा हरिवर्षकिम्पुरुषभारतानां यथासङ्ख्यम् ॥ ९ ॥

ଏହିପରି ଇଲାବୃତର ଦକ୍ଷିଣେ ନିଷଧ, ହେମକୂଟ ଓ ହିମାଳୟ ନାମର ତିନି ମହାପର୍ବତ ପୂର୍ବ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବିସ୍ତୃତ। ନୀଳାଦି ପରି ଏମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚତା ଦଶ ସହସ୍ର ଯୋଜନ। ଏମାନେ କ୍ରମେ ହରିବର୍ଷ, କିମ୍ପୁରୁଷବର୍ଷ ଓ ଭାରତବର୍ଷର ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 10

तथैवेलावृतमपरेण पूर्वेण च माल्यवद्गन्धमादनावानीलनिषधायतौ द्विसहस्रं पप्रथतु: केतुमालभद्राश्वयो: सीमानं विदधाते ॥ १० ॥

ଏହିପରି ଇଲାବୃତର ପଶ୍ଚିମେ ମାଲ୍ୟବାନ ଓ ପୂର୍ବେ ଗନ୍ଧମାଦନ ନାମର ଦୁଇ ମହାପର୍ବତ ଅଛି। ଏହି ଦୁଇଟି ଦୁଇ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଉତ୍ତରେ ନୀଳ ପର୍ବତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦକ୍ଷିଣେ ନିଷଧ ପର୍ବତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ। ଏମାନେ ଇଲାବୃତ ସହ କେତୁମାଳ ଓ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ବର୍ଷର ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 11

मन्दरो मेरुमन्दर: सुपार्श्व: कुमुद इत्ययुतयोजनविस्तारोन्नाहा मेरोश्चतुर्दिशमवष्टम्भगिरय उपक्‍ल‍ृप्ता: ॥ ११ ॥

ମହାପର୍ବତ ସୁମେରୁର ଚାରି ଦିଗରେ ମନ୍ଦର, ମେରୁମନ୍ଦର, ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ଓ କୁମୁଦ ନାମକ ଚାରି ପର୍ବତ ତାହାର କଟିବନ୍ଧ ପରି ଆଧାର ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହାଙ୍କର ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଉଚ୍ଚତା ଦଶହଜାର ଯୋଜନ ମନାଯାଏ।

Verse 12

चतुर्ष्वेतेषु चूतजम्बूकदम्बन्यग्रोधाश्चत्वार: पादप प्रवरा: पर्वतकेतव इवाधिसहस्रयोजनोन्नाहास्तावद् विटपविततय: शतयोजनपरिणाहा: ॥ १२ ॥

ଏହି ଚାରି ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ଧ୍ୱଜଦଣ୍ଡ ପରି ଚାରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃକ୍ଷ ଦଣ୍ଡାୟମାନ—ଆମ୍ବ, ଜମ୍ବୁ (ଜାମୁନ), କଦମ୍ବ ଓ ବଟ। ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରସ୍ଥ ଶତ ଯୋଜନ, ଉଚ୍ଚତା ଏକାଦଶଶତ ଯୋଜନ; ଶାଖାବିସ୍ତାର ମଧ୍ୟ ସେତେଇ।

Verse 13

ह्रदाश्चत्वार: पयोमध्विक्षुरसमृष्टजला यदुपस्पर्शिन उपदेवगणा योगैश्वर्याणि स्वाभाविकानि भरतर्षभ धारयन्ति ॥ १३ ॥ देवोद्यानानि च भवन्ति चत्वारि नन्दनं चैत्ररथं वैभ्राजकं सर्वतोभद्रमिति ॥ १४ ॥

ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାରାଜ ପରୀକ୍ଷିତ! ଏହି ଚାରି ପର୍ବତର ମଧ୍ୟରେ ଚାରିଟି ବିଶାଳ ହ୍ରଦ ଅଛି—ପ୍ରଥମର ଜଳ ଦୁଧ ସ୍ୱାଦ, ଦ୍ୱିତୀୟର ମଧୁ ସ୍ୱାଦ, ତୃତୀୟର ଇକ୍ଷୁରସ ସ୍ୱାଦ, ଚତୁର୍ଥଟି ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଆଦି ଉପଦେବଗଣ ଏହାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଯୋଗସିଦ୍ଧି ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ନନ୍ଦନ, ଚୈତ୍ରରଥ, ବୈଭ୍ରାଜକ ଓ ସର୍ବତୋଭଦ୍ର ନାମକ ଚାରି ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 14

ह्रदाश्चत्वार: पयोमध्विक्षुरसमृष्टजला यदुपस्पर्शिन उपदेवगणा योगैश्वर्याणि स्वाभाविकानि भरतर्षभ धारयन्ति ॥ १३ ॥ देवोद्यानानि च भवन्ति चत्वारि नन्दनं चैत्ररथं वैभ्राजकं सर्वतोभद्रमिति ॥ १४ ॥

ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାରାଜ ପରୀକ୍ଷିତ! ଏହି ଚାରି ପର୍ବତର ମଧ୍ୟରେ ଚାରିଟି ମହାହ୍ରଦ ଅଛି—ଦୁଧ, ମଧୁ, ଇକ୍ଷୁରସ ଓ ନିର୍ମଳ ଜଳ ସ୍ୱାଦଯୁକ୍ତ। ସେମାନଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଆଦି ଉପଦେବଗଣ ସ୍ୱାଭାବିକ ଯୋଗୈଶ୍ୱର୍ୟ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ନନ୍ଦନ, ଚୈତ୍ରରଥ, ବୈଭ୍ରାଜକ ଓ ସର୍ବତୋଭଦ୍ର ନାମକ ଚାରି ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 15

येष्वमर परिवृढा: सह सुरललनाललामयूथपतय उपदेवगणैरुपगीयमानमहिमान: किल विहरन्ति ॥ १५ ॥

ସେହି ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହ—ଯେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଭୂଷଣ ସଦୃଶ—ବିହାର କରନ୍ତି, ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବ ଆଦି ଉପଦେବଗଣ ତାଙ୍କର ମହିମା ଗାନ କରନ୍ତି।

Verse 16

मन्दरोत्सङ्ग एकादशशतयोजनोत्तुङ्गदेवचूतशिरसो गिरिशिखरस्थूलानि फलान्यमृतकल्पानि पतन्ति ॥ १६ ॥

ମନ୍ଦର ପର୍ବତର ତଳ ଢାଳରେ ଦେବଚୂତ ନାମକ ଆମ୍ବ ଗଛ ଅଛି; ତାହା ୧୧୦୦ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ। ତାହାର ଶିଖରରୁ ପର୍ବତଶିଖର ସମାନ ବଡ଼, ଅମୃତସମ ମଧୁର ଫଳ ଦେବମାନଙ୍କ ଭୋଗ ପାଇଁ ପଡ଼େ।

Verse 17

तेषां विशीर्यमाणानामतिमधुरसुरभिसुगन्धि बहुलारुणरसोदेनारुणोदा नाम नदी मन्दरगिरिशिखरान्निपतन्ती पूर्वेणेलावृतमुपप्लावयति ॥ १७ ॥

ଏତେ ଉଚ୍ଚତାରୁ ପଡ଼ି ଫଳଗୁଡ଼ିକ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ। ସେମାନଙ୍କ ଭିତରର ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର, ସୁଗନ୍ଧିତ, ଗାଢ଼ ଅରୁଣ ରସ ବାହାରି ଅନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ସହ ମିଶି ଆହୁରି ପରିମଳିତ ହୁଏ। ସେଇ ରସ ମନ୍ଦର ଶିଖରରୁ ଝରଣା ଭଳି ପଡ଼ି ‘ଅରୁଣୋଦା’ ନାମର ନଦୀ ହୋଇ ଇଲାବୃତର ପୂର୍ବ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସୁଖଦ ଭାବେ ବହେ।

Verse 18

यदुपजोषणाद्भ‍वान्या अनुचरीणां पुण्यजनवधूनामवयवस्पर्शसुगन्धवातो दशयोजनं समन्तादनुवासयति ॥ १८ ॥

ଅରୁଣୋଦା ନଦୀର ଜଳ ପାନ କରିବାରୁ ଭବାନୀ (ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କ ସେବାରତ ଯକ୍ଷପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ଦେହରେ ସୁଗନ୍ଧ ଜନ୍ମେ। ସେଇ ଦେହସୁଗନ୍ଧ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ବହି ଚାରିଦିଗରେ ଦଶ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବେଶକୁ ସୁବାସିତ କରେ।

Verse 19

एवं जम्बूफलानामत्युच्चनिपातविशीर्णानामनस्थिप्रायाणामिभकायनिभानां रसेन जम्बू नाम नदी मेरुमन्दरशिखरादयुतयोजनादवनितले निपतन्ती दक्षिणेनात्मानं यावदिलावृतमुपस्यन्दयति ॥ १९ ॥

ସେହିପରି ଜମ୍ବୁ ଗଛର ଫଳମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟୁଚ୍ଚରୁ ପଡ଼ି ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାନ୍ତି। ସେମାନେ ଗୁଦାଭରା, ବୀଜ ଅତି ଛୋଟ, ଏବଂ ହାତୀଦେହ ସମାନ ବଡ଼। ସେମାନଙ୍କ ରସ ବହି ‘ଜମ୍ବୁ-ନଦୀ’ ନାମର ନଦୀ ହୁଏ। ଏହି ନଦୀ ମେରୁମନ୍ଦର ଶିଖରରୁ ଦଶହଜାର ଯୋଜନ ତଳକୁ ପଡ଼ି ଇଲାବୃତର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବହି ସମଗ୍ର ଇଲାବୃତକୁ ରସରେ ପ୍ଲାବିତ କରେ।

Verse 20

तावदुभयोरपि रोधसोर्या मृत्तिका तद्रसेनानुविध्यमाना वाय्वर्कसंयोगविपाकेन सदामरलोकाभरणं जाम्बूनदं नाम सुवर्णं भवति ॥ २० ॥ यदु ह वाव विबुधादय: सह युवतिभिर्मुकुटकटककटिसूत्राद्याभरणरूपेण खलु धारयन्ति ॥ २१ ॥

ଜମ୍ବୁ-ନଦୀର ଉଭୟ କୂଳର ମାଟି ସେଇ ରସରେ ସିକ୍ତ ହୋଇ, ପରେ ବାୟୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ସଂଯୋଗରେ ପକ୍ୱ ହୋଇ ‘ଜାମ୍ବୂନଦ’ ନାମକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ଏହା ସଦା ଦେବଲୋକର ଆଭରଣ। ସେଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣରୁ ଦେବମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ଯୁବତୀମାନେ ମୁକୁଟ, କଙ୍କଣ, କଟିସୂତ୍ର ଆଦି ଆଭୂଷଣ ଧାରଣ କରି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।

Verse 21

तावदुभयोरपि रोधसोर्या मृत्तिका तद्रसेनानुविध्यमाना वाय्वर्कसंयोगविपाकेन सदामरलोकाभरणं जाम्बूनदं नाम सुवर्णं भवति ॥ २० ॥ यदु ह वाव विबुधादय: सह युवतिभिर्मुकुटकटककटिसूत्राद्याभरणरूपेण खलु धारयन्ति ॥ २१ ॥

ଜମ୍ବୂ-ନଦୀର ଉଭୟ କୂଳର ମୃତ୍ତିକା ସେହି ରସରେ ସିକ୍ତ ହୋଇ, ପରେ ବାୟୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣର ସଂଯୋଗରେ ପକ୍ୱ ହୋଇ ‘ଜାମ୍ବୂନଦ’ ନାମକ ପ୍ରଚୁର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ସେହି ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକବାସୀ ଦେବଗଣ ଓ ତାଙ୍କର ଯୁବତୀ ପତ୍ନୀମାନେ ମୁକୁଟ, କଙ୍କଣ, କଟିସୂତ୍ର ଆଦି ଆଭୂଷଣ ଧାରଣ କରି ସୁଶୋଭିତ ହୋଇ ସୁଖରେ ବିହାର କରନ୍ତି।

Verse 22

यस्तु महाकदम्ब: सुपार्श्वनिरूढो यास्तस्य कोटरेभ्यो विनि:सृता: पञ्चायामपरिणाहा: पञ्च मधुधारा: सुपार्श्वशिखरात्पतन्त्योऽपरेणात्मानमिलावृतमनुमोदयन्ति ॥ २२ ॥

ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ପର୍ବତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ‘ମହାକଦମ୍ବ’ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଶାଳ ବୃକ୍ଷ ଅଛି। ତାହାର କୋଟରରୁ ପାଞ୍ଚଟି ମଧୁଧାରା ବାହାରେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଧାରା ପାଞ୍ଚ ବ୍ୟାମ ପ୍ରସ୍ଥ। ସେଗୁଡ଼ିକ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ଶିଖରରୁ ନିରନ୍ତର ପତିତ ହୋଇ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମଗ୍ର ଇଲାବୃତ-ବର୍ଷକୁ ଚାରିଦିଗରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ଭିଜାଇ ଦିଏ; ଫଳରେ ସମସ୍ତ ଭୂମି ମଧୁର ସୁଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

Verse 23

या ह्युपयुञ्जानानां मुखनिर्वासितो वायु: समन्ताच्छतयोजनमनुवासयति ॥ २३ ॥

ସେହି ମଧୁ ପାନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ବାହାରୁଥିବା ସୁଗନ୍ଧବାହୀ ବାୟୁ ଚାରିଦିଗରେ ଶତ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂମିକୁ ସୁବାସିତ କରେ।

Verse 24

एवं कुमुदनिरूढो य: शतवल्शो नाम वटस्तस्य स्कन्धेभ्यो नीचीना: पयोदधिमधुघृतगुडान्नाद्यम्बरशय्यासनाभरणादय: सर्व एव कामदुघा नदा: कुमुदाग्रात्पतन्तस्तमुत्तरेणेलावृतमुपयोजयन्ति ॥ २४ ॥

ଏହିପରି କୁମୁଦ ପର୍ବତରେ କୁମୁଦରେ ନିରୂଢ ‘ଶତବଲ୍ଶ’ ନାମକ ଏକ ବିଶାଳ ବଟବୃକ୍ଷ ଅଛି; ତାହାର ଶତ ମୁଖ୍ୟ ଶାଖା। ସେହି ଶାଖାମାନଙ୍କୁ ନିମ୍ନମୁଖୀ ଅନେକ ମୂଳ ଝୁଲିଥାଏ, ଯାହାରୁ କାମଧେନୁ ସଦୃଶ ନଦୀମାନେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି—ଦୁଧ, ଦହି, ମଧୁ, ଘୃତ, ଗୁଡ଼, ଅନ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର, ଶୟ୍ୟା, ଆସନ, ଆଭୂଷଣ ଆଦି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ଦାନ କରୁଥିବା। ଏହି ଧାରାମାନେ କୁମୁଦଶିଖରରୁ ପତିତ ହୋଇ ଇଲାବୃତ-ବର୍ଷର ଉତ୍ତର ଭାଗକୁ ଉପକାର କରନ୍ତି; ତେଣୁ ସେଠାର ଲୋକେ ସର୍ବକାମ-ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖୀ।

Verse 25

यानुपजुषाणानां न कदाचिदपि प्रजानां वलीपलितक्लमस्वेददौर्गन्ध्यजरामयमृत्युशीतोष्णवैवर्ण्योपसर्गादयस्तापविशेषा भवन्ति यावज्जीवं सुखं निरतिशयमेव ॥ २५ ॥

ଏହି ପ୍ରବାହିତ ନଦୀମାନଙ୍କ ଦାନ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା ପ୍ରଜାଙ୍କ ଦେହରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଭାଜ (ଝୁରି) କିମ୍ବା ପାକା କେଶ ହୁଏ ନାହିଁ। ସେମାନେ କ୍ଲାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଘାମରୁ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ରୋଗ କିମ୍ବା ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ସେମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉ ନାହିଁ; ଶୀତ-ଉଷ୍ଣର କଷ୍ଟ ନାହିଁ, ଦେହକାନ୍ତି ମ୍ଲାନ ହୁଏ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଜୀବନପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ଅତିଶୟ ସୁଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

Verse 26

कुरङ्गकुररकुसुम्भवैकङ्कत्रिकूटशिशिरपतङ्गरुचकनिषधशिनीवासकपिलशङ्खवैदूर्यजारुधिहंसऋषभनागकालञ्जरनारदादयो विंशतिगिरयो मेरो: कर्णिकाया इव केसरभूता मूलदेशे परित उपक्‍ल‍ृप्ता: ॥ २६ ॥

ମେରୁ ପର୍ବତର ପାଦଦେଶ ଚାରିପାଖେ ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକାର କେଶର ପରି ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଅନ୍ୟ ପର୍ବତମାନେ ବିନ୍ୟସ୍ତ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ନାମ—କୁରଙ୍ଗ, କୁରର, କୁସୁମ୍ଭ, ବୈକଙ୍କ, ତ୍ରିକୂଟ, ଶିଶିର, ପତଙ୍ଗ, ରୁଚକ, ନିଷଧ, ଶିନୀବାସ, କପିଲ, ଶଙ୍ଖ, ବୈଦୂର୍ୟ, ଜାରୁଧି, ହଂସ, ଋଷଭ, ନାଗ, କାଳଞ୍ଜର ଓ ନାରଦ।

Verse 27

जठरदेवकूटौ मेरुं पूर्वेणाष्टादशयोजनसहस्रमुदगायतौ द्विसहस्रं पृथुतुङ्गौ भवत: । एवमपरेण पवनपारियात्रौ दक्षिणेन कैलासकरवीरौ प्रागायतावेवमुत्तरतस्त्रिश‍ृङ्गमकरावष्टभिरेतै: परिसृतोऽग्निरिव परितश्चकास्ति काञ्चनगिरि: ॥ २७ ॥

ସୁମେରୁର ପୂର୍ବେ ଜଠର ଓ ଦେବକୂଟ ନାମକ ଦୁଇ ପର୍ବତ ଅଛି; ସେମାନେ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣରେ ୧୮,୦୦୦ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ। ସେହିପରି ପଶ୍ଚିମେ ପବନ ଓ ପାରିୟାତ୍ର, ଦକ୍ଷିଣେ କୈଲାସ ଓ କରବୀର (ପୂର୍ବ-ପଶ୍ଚିମରେ), ଉତ୍ତରେ ତ୍ରିଶୃଙ୍ଗ ଓ ମକର (ପୂର୍ବ-ପଶ୍ଚିମରେ) ସମାନ ଦୂରତାରେ ପ୍ରସାରିତ। ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଉଚ୍ଚତା ୨,୦୦୦ ଯୋଜନ। ଏହି ଆଠ ପର୍ବତରେ ଘେରା ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ ସୁମେରୁ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 28

मेरोर्मूर्धनि भगवत आत्मयोनेर्मध्यत उपक्‍ल‍ृप्तां पुरीमयुतयोजनसाहस्रीं समचतुरस्रां शातकौम्भीं वदन्ति ॥ २८ ॥

ମେରୁର ଶିଖରମଧ୍ୟରେ ଭଗବାନ ଆତ୍ମୟୋନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁରୀ ସ୍ଥାପିତ। ତାହାର ଚାରି ପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ କୋଟି ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେହି ପୁରୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ ଥିବାରୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାହାକୁ ‘ଶାତକୌମ୍ଭୀ’ କହନ୍ତି।

Verse 29

तामनुपरितो लोकपालानामष्टानां यथादिशं यथारूपं तुरीयमानेन पुरोऽष्टावुपक्‍ल‍ृप्ता: ॥ २९ ॥

ସେହି ବ୍ରହ୍ମପୁରୀକୁ ଘେରି ଦିଗନୁସାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଆଠ ଲୋକପାଳଙ୍କର ନିବାସସ୍ଥାନ ସ୍ଥାପିତ ଅଛି। ସେମାନେ ଆକୃତିରେ ବ୍ରହ୍ମପୁରୀ ସଦୃଶ, କିନ୍ତୁ ପରିମାଣରେ ତାହାର ଚତୁର୍ଥାଂଶ।