Mantra 4

Sukta 50

Sanskrit (Devanagari)

वयं जयेम त्वया युजा वृतमस्माकमंशमुदवा भरेभरे । अस्मभ्यमिन्द्र वरीयः सुगं कृधि प्र शत्रूणां मघवन् वृष्ण्या रुज

IAST Transliteration

vayáṁ jayema tváyā yujā́ vṛtám asmā́kam áṁśam úd avā́ bháre-bhare | asmábhyam indra várīyaḥ sugáṁ kṛdhi prá śátrūṇāṁ maghavan vṛ́ṣṇyā rujá ||

English Translation (Griffith/Whitney)

May we conquer with thee for yoke-fellow the obstructing power; bring forth, bring down to us our portion in every encounter. For us, O Indra, make a wider, an easy way; with manly might, bounteous one, shatter the enemies.

Translation

ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମକୁ ଯୁଜ (ସହଯୋଗୀ) କରି ଆମେ ବାଧାଦାୟକ ଶକ୍ତିକୁ ଜୟ କରିବା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଂଘର୍ଷରେ ଆମ ଅଂଶକୁ ଆମ ପାଇଁ ଉପରକୁ ଆଣି, ତଳକୁ ଅବତରାଇ ଦିଅ। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମ ପାଇଁ ଅଧିକ ବିସ୍ତୃତ ଓ ସୁଗମ ପଥ କର; ହେ ମଘବନ, ପୁରୁଷବଳରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କର।

Word by Word

• वयम्: we
• वयम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• जयेम: may (we) win/conquer
• जयेम: कर्तृ-क्रिया
• Type: Verb
• Root: √जि (जये)

• त्वया: by/with you
• त्वया: करण
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• युजा: as an ally; with (you) as yoked helper
• युजा: करण
• Type: Noun
• Root: युज् (प्रातिपदिक; ‘yoke/ally, yoked one’)

• वृतम्: the chosen/accepted (share); the selected portion
• वृतम्: कर्म
• Type: Adjective/Noun
• Root: √वृ (वृणोति/वृणुते) → क्त (वृत) / ‘वृत’ (प्रातिपदिक)

• अस्माकम्: of us; our
• अस्माकम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अंशम्: share/portion
• अंशम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अंश (प्रातिपदिक)

• उदावा: O helper/benefactor
• उदावा: सम्बोधन
• Type: Noun (epithet)
• Root: उद् + √अव (अवते/अवति) → ‘उदावन्/उदावा’ (प्रातिपदिक; ‘helper, benefactor’)

• भरे: in battle/contest
• भरे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: भर (प्रातिपदिक; ‘battle, contest’)

• भरे: in battle
• भरे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: भर (प्रातिपदिक)

• अस्मभ्यम्: to us; for us
• अस्मभ्यम्: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (deity)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• वरीयः: better; more excellent
• वरीयः: कर्म (गन्तव्य-मार्गस्य)
• Type: Adjective
• Root: वरि/वर (प्रातिपदिक) → तुलनात्मक (comparative) ‘वरीयस्’

• सुगम्: good path; easy passage
• सुगम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: सु + गम् (प्रातिपदिक ‘सुग’)

• कृधि: make; do
• कृधि: प्रेरणार्थ-क्रिया
• Type: Verb
• Root: √कृ (करोति)

• प्र: forth; forward; strongly
• प्र: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/निपात)

• शत्रूणाम्: of enemies
• शत्रूणाम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: शत्रु (प्रातिपदिक)

• मघवन्: O bountiful one
• मघवन्: सम्बोधन
• Type: Noun (epithet)
• Root: मघवन् (प्रातिपदिक; इन्द्रस्य विशेषणम्)

• वृष्ण्या: with (your) manly might
• वृष्ण्या: करण
• Type: Noun
• Root: वृष्णि (प्रातिपदिक; ‘manly strength, virility, might’)

• रुज: break; shatter
• रुज: प्रेरणार्थ-क्रिया
• Type: Verb
• Root: √रुज् (रुजति)

Attribution

Rishi: Atharvanic/Angiras-type attribution (hymn-level)

Devata: Indra

Chandas: Jagatī/Triṣṭubh mixed feel (long pādas; not anuṣṭubh)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"From alliance and confidence → claim of due share → widening of road → forceful enemy-breaking.","listener_experience":"Rousing, emboldening, strategic clarity.","intensity":8}