Mantra 2

Sukta 66

Sanskrit (Devanagari)

आतन्वाना आयच्छन्तोऽस्यन्तो ये च धावथ । निर्हस्ताः शत्रवः स्थनेन्द्रो वोऽद्य पराशरीत्

IAST Transliteration

ā-tanvānā́ ā́-yacchanto ’syánto yé ca dhā́vatha | nír-hastāḥ śatravaḥ sthána índro vo ’dyá parā́śarīt

English Translation (Griffith/Whitney)

Ye who extend yourselves, who reach and shoot, and ye who rush—stand ye, O enemies, disarmed: Indra hath this day shattered you utterly.

Translation

ହେ ଯେମାନେ ନିଜକୁ ପ୍ରସାର କର, ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଧରି ଶର ଛାଡ଼, ଏବଂ ଧାଇ ଆସ—ହେ ଶତ୍ରୁମାନେ, ନିରସ୍ତ୍ର ହୋଇ ସ୍ଥାନରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ରୁହ; ଇନ୍ଦ୍ର ଆଜି ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଚୁର୍ଣ୍ଣବିଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଇଛନ୍ତି।

Word by Word

• आतन्वानाः: spreading out, extending
• आतन्वानाः: कर्तृ
• Type: Adjective/Participle
• Root: आ-तन् (धातु) → आतन्वान (वर्तमान कृदन्त-प्रातिपदिक)

• आयच्छन्तः: restraining, holding back
• आयच्छन्तः: कर्तृ
• Type: Adjective/Participle
• Root: आ-यम् (धातु) → आयच्छन्त् (वर्तमान कृदन्त)

• अस्यन्तः: hurling, striking
• अस्यन्तः: कर्तृ
• Type: Adjective/Participle
• Root: अस्/अस्य् (धातु ‘क्षेपणे’ = to throw/strike) → अस्यन्त् (वर्तमान कृदन्त)

• ये: who (those who)
• ये: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• धावत: running
• धावत: कर्तृ
• Type: Adjective/Participle
• Root: धाव् (धातु ‘गत्यर्थः’ = to run) → धावत् (वर्तमान कृदन्त)

• निः: out, away
• निः: —
• Type: Indeclinable
• Root: निः/निर् (उपसर्ग/अव्यय)

• हस्ताः: hands (i.e., armed hands)
• हस्ताः: कर्तृ (विशेषण-रूपेण शत्रवः प्रति)
• Type: Noun
• Root: हस्त (प्रातिपदिक)

• शत्रवः: enemies
• शत्रवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: शत्रु (प्रातिपदिक)

• स्थाने: in (their) place/position
• स्थाने: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ
• Type: Noun (Deity)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• वः: of you/your
• वः: सम्बन्ध (possessive)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अद्य: today, now
• अद्य: कालाधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)

• पराशरीत्: drove away, destroyed
• पराशरीत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: परा-शॄ (धातु ‘हिंसायाम्/नाशने’ = to destroy/drive away)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (Anukramaṇī attribution not supplied in input)

Devata: Indra

Chandas: Anuṣṭubh-like (probable; not fully verified)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"From recognition of enemy motion to confident halt and victory declaration.","listener_experience":"Stabilizing courage; the felt sense of ‘the threat stops here’.","intensity":7}