Mantra 1

Sukta 66

Sanskrit (Devanagari)

शत्रुनाशनम्। निर्हस्तः शत्रुरभिदासन्नस्तु ये सेनाभिर्युधमायन्त्यस्मान्। समर्पयेन्द्र महता वधेन द्रात्वेषामघहारो विविद्धः

IAST Transliteration

śatrunāśánam | nír-hastaḥ śátruḥ abhídāsann astu yé sénābhir yúdhmānā́ ā́yanty asmā́n | sám arpayéndra mahatā́ vadhéna drā́tv eṣām aghahāró víviddhaḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

Enemy-destruction. Handless be the foe, the assailant: let him be so—those who with armies, warring, advance against us. Deliver them up, O Indra, to mighty slaughter; let their evil-bearer be pierced through, and let them be driven off.

Translation

ଶତ୍ରୁନାଶନ। ହସ୍ତହୀନ ହେଉ ଶତ୍ରୁ—ଆକ୍ରମଣକାରୀ; ଯେମାନେ ସେନା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଆମ ଉପରେ ଆଗେଇ ଆସନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହିପରି ହେଉନ୍ତୁ। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ସେମାନଙ୍କୁ ମହାବଧ ପାଇଁ ସମର୍ପଣ କର; ସେମାନଙ୍କ ଅଘହାର (ପାପବାହକ) ବିଦ୍ଧ ହେଉ ଏବଂ ସେମାନେ ହଂକାଇ ଦୂର କରାଯାଉନ୍ତୁ।

Word by Word

• निर्हस्तः: handless, disarmed
• निर्हस्तः: Kartā (विशेषणरूपेण ‘शत्रुः’ इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: निर्-हस्त (प्रातिपदिक; हस्त) / निर्- (उपसर्ग)

• शत्रुः: the enemy
• शत्रुः: Kartā
• Type: Noun
• Root: शत्रु (प्रातिपदिक)

• अभिदासन्: attacked, assailed
• अभिदासन्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: अभि-दास् (धातु: दास् ‘हानौ/उपक्षये’ इत्यर्थे; उपसर्ग: अभि)

• नः: us / our
• नः: Sampradāna/सम्बन्ध (contextual: ‘us/our’)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्तु: let (it) be
• अस्तु: Kriyā
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• ये: who, those who
• ये: Kartā (युध्यमानाः/आयन्ति इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सेनाभिः: with armies
• सेनाभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: सेना (प्रातिपदिक)

• युध्यमायन्ति: come while fighting / advance fighting
• युध्यमायन्ति: Kriyā
• Type: Verb
• Root: युध् (धातु) + युध्यमान (कृदन्त) + इ (धातु ‘गत्यर्थे’)

• अस्मान्: us
• अस्मान्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• समर्पय: deliver up, consign
• समर्पय: Kriyā
• Type: Verb
• Root: सम्-ऋ (धातु ‘गत्यर्थे/समर्पणे’; causative sense in usage) / सम्- (उपसर्ग)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• महता: with great
• महता: Karaṇa (वधेन इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• वधेन: with slaughter/weapon, by killing
• वधेन: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: वध (प्रातिपदिक)

• द्रातु: to flee
• द्रातु: प्रयोजन/उद्देश्य (infinitival purpose)
• Type: Verb (infinitive)
• Root: द्रा (धातु ‘द्रवणे/पलायने’ इत्यर्थे)

• एषाम्: of these (foes)
• एषाम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अघहारः: evil-bringing one / bearer of harm
• अघहारः: Kartā/विशेष्य (विविद्धः इत्यस्य)
• Type: Noun/Adjective
• Root: अघ-हार (प्रातिपदिक; अघ ‘sin/evil’ + हार ‘bearing/bringing’)

• विविद्धः: pierced, struck through
• विविद्धः: Kriyā-विशेषण (predicate participle)
• Type: Participle (past passive)
• Root: वि-व्यध् (धातु ‘व्यध्’ = to pierce; उपसर्ग: वि) / PPP

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (Anukramaṇī attribution not supplied in input)

Devata: Indra (with implicit hostile forces as object)

Chandas: Mixed/Anuṣṭubh-like cadence (exact metrical parsing uncertain from provided text)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From threat-recognition to fierce counter-force and victory-assertion.","listener_experience":"Adrenal clarity; protective aggression; sense of being backed by a stronger power.","intensity":8}