Mantra 1

Sukta 60

Sanskrit (Devanagari)

पतिलाभः। अयमा यात्यर्यमा पुरस्ताद् विषितस्तुपः । अस्या इचछन्नग्रुवै पतिमुत जायामजानये

IAST Transliteration

ayám ā́ yāty aryamā́ purástād víṣita-stupaḥ | asyā́ icchán ágruvai pátiṃ ut jāyā́m ajánaye

English Translation (Griffith/Whitney)

Here comes Aryaman in front, with praise well-ordered; desiring for this maiden a husband, and a wifehood, for the begetting of offspring.

Translation

ଏଠାରେ ଅଗ୍ରେ ଆର୍ୟମନ ଆସୁଛନ୍ତି—ସୁସଂଯୋଜିତ ସ୍ତୁତି ସହିତ। ଏହି କନ୍ୟା ପାଇଁ ପତିକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଏବଂ ପତ୍ନୀତ୍ୱକୁ—ସନ୍ତାନୋତ୍ପାଦନ ପାଇଁ—ଦେବାକୁ।

Word by Word

• अयम्: this (one)
• अयम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आ: towards, up to
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• याति: goes, proceeds
• याति: —
• Type: Verb
• Root: या (धातु)

• अर्यमा: Aryaman (a deity)
• अर्यमा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अर्यमा (देवनाम-प्रातिपदिक)

• पुरस्तात्: in front, from the front
• पुरस्तात्: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: पुरस् + तात् (अव्ययीभाव/निपात)

• विषितः: impelled, commissioned, sent forth
• विषितः: कर्तृ (अर्यमणः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: वि + षि (धातु) → विषित (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• स्तुपः: praiser, one who chants praise
• स्तुपः: कर्तृ (अर्यमणः विशेषण/सम्बन्धी)
• Type: Noun
• Root: स्तुप् (प्रातिपदिक; ‘स्तुप’ = स्तोता/स्तुतिकर्ता) अथवा √स्तु (धातु) से निष्पन्न

• अस्याः: of this (woman), her
• अस्याः: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इच्छन्: desiring
• इच्छन्: कर्तृ (अर्यमणः विशेषणम्)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: इष्/इच्छ् (धातु) → इच्छन्त् (वर्तमान कृदन्त)

• अग्रुवै: to the foremost/leading (one)
• अग्रुवै: सम्प्रदान
• Type: Adjective
• Root: अग्रु (प्रातिपदिक; वैदिक ‘अग्रु’ = अग्रगामी/प्रथम/श्रेष्ठ)

• पतिम्: husband
• पतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)

• उत: and also, moreover
• उत: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत (निपात)

• जायाम्: wife
• जायाम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: जाया (प्रातिपदिक)

• अजानये: to the unborn/unknown one (Vedic epithet; contextually: to one not yet born / not yet known)
• अजानये: सम्प्रदान
• Type: Noun/Adjective (Vedic)
• Root: अ + जनि/जन् (धातु) → अजानि (कृदन्त/नाम) / ‘अजानय’ (प्रातिपदिक) (वैदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (hymn for pati-lābha)

Devata: Aryaman

Chandas: Anuṣṭubh (probable)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shringara","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Hopeful anticipation → dignified assurance of rightful union and continuity.","listener_experience":"Uplift, confidence, and a sense of being guided toward a fitting partner.","intensity":4}