Mantra 2

Sukta 54

Sanskrit (Devanagari)

अस्मै क्षत्रमग्नीषोमावस्मै धारयतं रयिम्। इमं राष्ट्रस्याभीवर्गे कृणुतं युज उत्तरम्

IAST Transliteration

asmái kṣatrám agnī́ṣomāv asmái dhā́rayataṃ rayím | imáṃ rāṣṭrásyābhīvargé kṛṇutáṃ yúja úttaram

English Translation (Griffith/Whitney)

For him uphold ye royal might, O Agni-Soma; for him sustain ye wealth. In this realm’s on-rush and encounter make ye the yoked ally the upper, the victorious.

Translation

ହେ ଅଗ୍ନି-ସୋମ! ତାଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ଷତ୍ରବଳ (ରାଜଶକ୍ତି) ଧାରଣ କର; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଧନ-ସମ୍ପଦକୁ ଧାରି ରଖ। ଏହି ରାଷ୍ଟ୍ରର ଧାବା ଓ ସଂଘର୍ଷରେ, ଯୁକ୍ତ ମିତ୍ର-ସହାୟକକୁ ଉପରି—ବିଜୟୀ—କର।

Word by Word

• अस्मै: to/for him (this person)
• अस्मै: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• क्षत्रम्: kṣatra; dominion, royal power
• क्षत्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: क्षत्र

• अग्नीषोमा: Agni and Soma
• अग्नीषोमा: कर्तृ
• Type: Noun (dual deity name)
• Root: अग्नि + सोम (समास: द्वन्द्व) → प्रातिपदिकम् ‘अग्नीषोम’

• अस्मै: to/for him
• अस्मै: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• धारयतम्: you two should hold/establish
• धारयतम्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धृ (धारणे)

• रयिम्: wealth, riches
• रयिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रयि

• इमम्: this (man/person)
• इमम्: कर्म
• Type: Pronoun (demonstrative)
• Root: इदम्

• राष्ट्रस्य: of the kingdom/realm
• राष्ट्रस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: राष्ट्र

• अभीवर्गे: in/at the overcoming (of foes); in the act/state of subduing
• अभीवर्गे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अभीवर्ग (अभि-√वृज्/वर्ग?; प्रातिपदिक-रूपेण ‘अभीवर्ग’ = अभिभव/आक्रमण/दमन-भावः; स्थानवाचक)

• कृणुतम्: you two make/do
• कृणुतम्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (करणे)

• युजः: a yoked one; ally/companion (one joined)
• युजः: कर्म
• Type: Noun
• Root: युज्

• उत्तरम्: higher, superior, victorious
• उत्तरम्: कर्म (विशेषण-रूपेण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तर

Attribution

Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (as typical for rāṣṭra- and kṣatra-formulas in AV 6; exact r̥ṣi assignment depends on Anukramaṇī).

Devata: Agni-Soma (dual)

Chandas: Anuṣṭubh (probable; AV 6 commonly uses anuṣṭubh—confirm by syllable count in critical edition)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From requesting stable authority/wealth → to decisive superiority in the clash.","listener_experience":"Steady courage; confidence that order will prevail.","intensity":7}