Mantra 3

Sukta 31

Sanskrit (Devanagari)

त्रिंशद् धामा वि राजति वाक् पतङ्गो अशिश्रियत्। प्रति वस्तोरहर्द्युभिः

IAST Transliteration

triṃśád dhā́mā ví rājati vāḱ pataṅgó aśiśriyat | práti vástor áhar dyúbhiḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

Thirty abodes shine forth in splendour: Speech hath found her stay in the flying Sun; answering to dawn and day, by the bright days.

Translation

ତିରିଶ ଧାମ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ; ବାକ୍ ପତଙ୍ଗ ପରି ଉଡୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଆଶ୍ରୟ ପାଇଛି। ଉଷା ଓ ଦିନ ପ୍ରତି ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଇ, ଦୀପ୍ତ ଦିନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା (ସେ) ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।

Word by Word

• त्रिंशत्: thirty
• त्रिंशत्: विशेषणम् (धामानि इति पदस्य)
• Type: Noun (Numeral)
• Root: त्रिंशत् (संख्या-प्रातिपदिक) < त्रिंशत्

• धामानि: abodes; stations; luminous seats
• धामानि: कर्तृ (वि-राजति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: धामन् (प्रातिपदिक) < धामन्

• वि: apart; forth; widely (intensifier)
• वि: क्रियाविशेषणम्
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• राजति: shines; is resplendent
• राजति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √राज् (दीप्तौ/शोभायाम्)

• वाक्: speech; utterance
• वाक्: कर्तृ (अशिश्रियत् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक) < वाच्

• पतङ्गः: the winged one; bird (also: sun as ‘flyer’)
• पतङ्गः: कर्तृ (अशिश्रियत् इत्यस्य) / वाक् इत्यस्य विशेषणम् (समनाधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: पतङ्ग (प्रातिपदिक) < पतङ्ग

• अशिश्रियत्: has taken refuge; has resorted; has settled
• अशिश्रियत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √श्रि (श्रयणे)

• प्रति: towards; in return; facing
• प्रति: क्रियाविशेषणम्
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (उपसर्ग/अव्यय)

• वस्तोः: of dawn; of daybreak
• वस्तोः: सम्बन्ध (अहर्द्युभिः इत्यस्य) / काल-सम्बन्धः
• Type: Noun
• Root: वस्तु/वस्तर् (प्रातिपदिक) < वस्तु (दिन-रात्र्योः संधिः/प्रभातः)

• अहः: day
• अहः: कर्म/अधिकरण (द्युभिः सह समुच्चयेन ‘दिनं च’ इति)
• Type: Noun
• Root: अहन्/अहः (प्रातिपदिक) < अहन्

• द्युभिः: with lights; with days; with heavenly brightnesses
• द्युभिः: करण (प्रकाश-हेतुत्वेन) / सहकारि
• Type: Noun
• Root: द्यु (प्रातिपदिक) < द्यु

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition

Devata: Vāk and Pataṅga (solar principle)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Wonder at cosmic order → calm confidence in regularity.","listener_experience":"Brightened attention; sense of being synchronized with day-cycle.","intensity":4}