Mantra 3

Sukta 25

Sanskrit (Devanagari)

नव च या नवतिश्च संयन्ति स्कन्ध्या अभि। इतस्ताः सर्वा नश्यन्तु वाका अपचितामिव

IAST Transliteration

návā ca yā́ navatíś ca saṃyánti skandhyā̀ abhí | itás tā́ḥ sárvā naśyantu vākā́ apacítām iva ||

English Translation (Griffith/Whitney)

The nine, and the ninety also, which gather and press upon the shoulder— from hence let all those Vākā-disorders vanish away, as (spots) of the wasting one (pass off).

Translation

ଯେ ନଅ ଏବଂ ନବ୍ବେ ମଧ୍ୟ—କାନ୍ଧ ଉପରେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଚାପ ଦେଉଛନ୍ତି—ଏଠାରୁ ସେ ସମସ୍ତ ବାକା-ବ୍ୟାଧି ନଶିଯାଉ; ଯେପରି କ୍ଷୟରୋଗୀ (ଅପଚିତ) ର ଦାଗ ହଟିଯାଏ।

Word by Word

• नव: nine
• नव: विशेषण/संख्या-निर्देश (कर्तृपदस्य विशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: नवन् (संख्या-प्रातिपदिक) अथवा नव (अव्यय-रूप)

• च: and
• च: समुच्चय (and)
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• याः: which (fem. pl.)
• याः: कर्तृ (संयन्ति इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नवतिः: ninety
• नवतिः: कर्तृ (संयन्ति इत्यस्य; याः इत्यनेन सह समुच्चितम्)
• Type: Noun
• Root: नवति (संख्या-प्रातिपदिक)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• संयन्ति: they restrain/hold together
• संयन्ति: क्रिया (कर्तृ: याः…नवतिः)
• Type: Verb
• Root: √यम् (यमुँ उपरमे/नियमे) उपसर्गः सम्

• स्कन्ध्याः: (those) of the shoulder/shoulder-related (fem. pl.)
• स्कन्ध्याः: कर्तृ (अभि इत्यनेन सह—‘स्कन्ध्याः’ इति समूहः)
• Type: Adjective/Noun
• Root: स्कन्ध्य (प्रातिपदिक; ‘स्कन्ध’ सम्बन्धी/स्कन्ध-जात)

• अभि: towards/against
• अभि: दिशा/सम्बन्ध-निर्देश (क्रियायाः उपसर्गार्थः)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• इतस्: from here
• इतस्: अपादान
• Type: Indeclinable
• Root: इतस् (अव्यय; इदम्-प्रत्ययान्त)

• ताः: those (fem. pl., them)
• ताः: कर्म (नश्यन्तु इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सर्वाः: all
• सर्वाः: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सर्व (सर्वनाम/विशेषण-प्रातिपदिक)

• नश्यन्तु: let (them) perish/disappear
• नश्यन्तु: क्रिया (कर्म: ताः सर्वाः)
• Type: Verb
• Root: √नश् (नशँ अदर्शने/विनाशे)

• वाकाः: the vāka-diseases/afflictions
• वाकाः: कर्तृ (नश्यन्तु इत्यस्य; ताः सर्वाः इत्यस्य अपि समन्वयः—‘वाकाः’ इति ताः)
• Type: Noun
• Root: वाक (प्रातिपदिक; रोग/दोष-नाम, AV-प्रयोगः)

• अपचिताम्: of the wasted/emaciated (fem. pl.)
• अपचिताम्: सम्बन्ध (षष्ठी; ‘of the emaciated (women)’)
• Type: Adjective (Kṛdanta)
• Root: अपचित (कृदन्त-प्रातिपदिक; अप + √चि/√चि? ‘to diminish/decay’ → ‘wasted, emaciated’)

• इव: like/as
• इव: उपमान
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (not specified in excerpt)

Devata: Disease-agent vākāḥ (as personified affliction); operative brahman

Chandas: Anuṣṭubh-like (irregular)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Assertive confrontation → decisive banishment → quiet fading.","listener_experience":"Strength against discomfort and embarrassment; reassurance that the outbreak is containable.","intensity":5}