Mantra 3

Sukta 133

Sanskrit (Devanagari)

मृत्योरहं ब्रह्मचारी यदस्मि निर्याचन् भूतात् पुरुषं यमाय । तमहं ब्रह्मणा तपसा श्रमेणानयैनं मेखलया सिनामि

IAST Transliteration

mṛtyór aháṃ brahmacārī́ yád ásmi niryā́can bhūtā́t púruṣaṃ yamā́ya | tám aháṃ bráhmaṇā tápasā śrámeṇā́nayainaṃ mékhalayā sināmi ||

English Translation (Griffith/Whitney)

From Death I—being a Brahmacārin—go forth, as one that is departing; from the being that would lead the man to Yama. Him I, with brahman, with tapas, with toil, lead back; this one I bind fast with the girdle.

Translation

ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁଁ—ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହୋଇ—ବାହାରି ଯାଉଛି, ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବା ପରି; ସେଇ ଭୂତ-ଶକ୍ତିରୁ ଯେ ପୁରୁଷକୁ ଯମଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯାଏ। ତାହାକୁ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ (ମନ୍ତ୍ରବଳ)ରେ, ତପସ୍ୟାରେ, ଶ୍ରମରେ ପୁଣି ଫେରାଇ ଆଣେ; ଏହିଜଣକୁ ମୁଁ ମେଖଲା (କଟିବନ୍ଧ)ରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବାନ୍ଧେ।

Word by Word

• मृत्योः: of death
• मृत्योः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: मृत्यु- (प्रातिपदिक)

• अहम्: I
• अहम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ब्रह्मचारी: a brahmacārin (religious student/ascetic)
• ब्रह्मचारी: कर्तृ (अहम्-समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मचारिन्- (प्रातिपदिक)

• यत्: that/which
• यत्: कर्तृ (अस्मि-समनाधिकरण)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्मि: am
• अस्मि: (सम्बन्धक क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• निर्याचन्: going out/issuing forth
• निर्याचन्: कर्तृ (अहम्-समनाधिकरण)
• Type: Verb
• Root: निर्-√या (या गतौ) + शतृ (वर्तमान कृदन्त)

• भूतात्: from the being/creature (from what has become)
• भूतात्: अपादान
• Type: Noun
• Root: भूत- (√भू; भूत = ‘become/being’) (प्रातिपदिक)

• पुरुषम्: the man/person
• पुरुषम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पुरुष- (प्रातिपदिक)

• यमाय: to Yama
• यमाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: यम- (प्रातिपदिक)

• तम्: him/that (person)
• तम्: कर्म (सिनामि/अनयै-इत्यादि क्रियाणाम्)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अहम्: I
• अहम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ब्रह्मणा: with sacred power/holy formula (brahman)
• ब्रह्मणा: करण
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन्- (प्रातिपदिक)

• तपसा: with austerity/heat (tapas)
• तपसा: करण
• Type: Noun
• Root: तपस्- (प्रातिपदिक)

• श्रमेन: with effort/toil
• श्रमेन: करण
• Type: Noun
• Root: श्रम- (प्रातिपदिक)

• अनयै: with this (means/agency)
• अनयै: करण
• Type: Noun
• Root: अनय- (प्रातिपदिक)

• एनम्: him
• एनम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: एतद्/एन् (सर्वनाम-प्रातिपदिक; एनद्-श्रृङ्खला)

• मेखलया: with a girdle/belt
• मेखलया: करण
• Type: Noun
• Root: मेखला- (प्रातिपदिक)

• सिनामि: I bind/fasten
• सिनामि: (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √सि (सिनाति; बन्धने/आवरणे—‘to bind, fasten’)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī-dependent)

Devata: Brahmacārin-power; Death (Mṛtyu) and Yama as adversarial poles; Mekhalā as instrument

Chandas: Triṣṭubh-like expansion (exact metrical scan uncertain)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"karuna","emotional_arc":"Confrontation with death → compassionate retrieval → resolute sealing.","listener_experience":"Hope under pressure; sense of being pulled back from the edge and safely held.","intensity":8}