Mantra 2

Sukta 108

Sanskrit (Devanagari)

मेधामहं प्रथमां ब्रह्मण्वतीं ब्रह्मजूतामृषिष्टुताम्। प्रपीतां ब्रह्मचारिभिर्देवानामवसे हुवे

IAST Transliteration

medhā́m aháṃ prathamā́ṃ brahmaṇvatī́ṃ brahmajū́tām ṛ́ṣi-stutām | prápītāṃ brahmacāríbhir devā́nām ávase huve ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Medhā I call—the first and foremost—rich in brahman, driven on by brahman, lauded of the seers; yea, Medhā well imbibed by the brahmacārins: her I invoke for the gods’ succour.

Translation

ମୁଁ ମେଧାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି—ସର୍ବପ୍ରଥମା, ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟା—ବ୍ରହ୍ମରେ ସମୃଦ୍ଧ, ବ୍ରହ୍ମଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ, ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁପୀତ (ସୁସେବିତ) ମେଧାକୁ ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କ ଅବସ (ସହାୟ) ପାଇଁ ଡାକୁଛି।

Word by Word

• मेधाम्: intelligence, wisdom
• मेधाम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: मेधा (प्रातिपदिक)

• अहम्: I
• अहम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्रथमाम्: first, foremost
• प्रथमाम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: प्रथमा (प्रातिपदिक; ‘प्रथम’ से)

• ब्रह्मण्वतीम्: possessed of brahman; endowed with sacred power
• ब्रह्मण्वतीम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: ब्रह्मण्वत् (प्रातिपदिक; ब्रह्मन् + -वत्)

• ब्रह्मजूताम्: impelled/urged by brahman
• ब्रह्मजूताम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: ब्रह्मजूत (प्रातिपदिक; ब्रह्मन् + जूत ‘प्रेरित/प्रवर्तित’)

• ऋषिष्टुताम्: praised by seers
• ऋषिष्टुताम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: ऋषिष्टुत (प्रातिपदिक; ऋषि + स्तुत ‘स्तुत’)

• प्रपीताम्: fully drunk/imbibed; well-savored (by)
• प्रपीताम्: कर्म
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: √पा (पिबति) → प्र-पीत (कृदन्त, भूतकृत्/कर्मणि)

• ब्रह्मचारिभिः: by brahmacārins (students/ascetics)
• ब्रह्मचारिभिः: करण
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मचारिन् (प्रातिपदिक)

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: सम्बन्ध (genitive) / प्रयोजन-संबन्ध
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• अवसे: for help, for protection
• अवसे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: अवस् (प्रातिपदिक) / अवस्- (नपुंसक/पुं; ‘help, protection’)

• हुवे: I invoke, I call
• हुवे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √हू (जुहोति/ह्वयति) — वैदिक रूप ‘हुवे’

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (medhā-hymn attribution varies in ancillary indices)

Devata: Medhā; brahman as enabling power; gods as helpers (devānām avase)

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"Reverent elevation of medhā → strengthened resolve through brahman/discipline → calm invocation for divine support.","listener_experience":"Composed seriousness; sense of lineage-backed capability.","intensity":5}