Mantra 3

Sukta 54

Sanskrit (Devanagari)

नेमिं नमन्ति चक्षसा मेषं विप्रा अभिस्वरा । सुदीतयो वो अद्रुहोऽपि कर्णे तरस्विनः समृक्वभिः

IAST Transliteration

némim namanti cákṣasā méṣaṃ víprā abhí-svarāḥ | su-dītáyo vo ádruho 'pí kárṇe tarásvinaḥ sám-ṛkvabhiḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

As men bend the wheel-rim with the eye, so the inspired, lifting voice, (their hymns) well-kindled—harmless—may they, with the united ṛk-singers, reach even to the ear of the impetuous One.

Translation

ଯେପରି ଲୋକେ ଚକ୍ରର ନେମିକୁ ଚକ୍ଷୁଦ୍ୱାରା ନମାନ୍ତି, ସେପରି ସ୍ୱର ଉଚ୍ଚ କରି ଗାଉଥିବା ବିପ୍ରମାନେ ମେଷକୁ ଅଭିସ୍ୱରରେ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି। ଆପଣମାନଙ୍କ ସୁଦୀତ (ସୁପ୍ରଜ୍ୱଲିତ) ଓ ଅଦ୍ରୁହ (ଅହିତରହିତ) ସ୍ତୁତିଗୁଡ଼ିକ, ଏକତ୍ର ଋକ୍-ଗାୟକମାନଙ୍କ ସହ, ତରସ୍ୱିନ (ବେଗବାନ) ଦେବଙ୍କ କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚୁନ୍ତୁ।

Word by Word

• नेमिम्: the felly/rim (of a wheel)
• नेमिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: नेमि (प्रातिपदिक)

• नमन्ति: they bend/bow
• नमन्ति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √नम्

• चक्षसा: with (their) sight/eye
• चक्षसा: करण
• Type: Noun
• Root: चक्षस् (प्रातिपदिक)

• मेषम्: the ram
• मेषम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: मेष (प्रातिपदिक)

• विप्राः: the inspired sages/priests
• विप्राः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)

• अभिस्वराः: resounding/chanting aloud
• अभिस्वराः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: अभि-स्वर (प्रातिपदिक; स्वर = ध्वनि/स्वर)

• सुदीतयः: well-bright/shining (ones)
• सुदीतयः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: सु-दीत (प्रातिपदिक; √दी/दीप् ‘to shine’ से निष्पन्न)

• वः: of you / to you
• वः: सम्प्रदान/सम्बन्ध (प्रसङ्गानुसार)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• अद्रुहः: non-harming, not treacherous
• अद्रुहः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: अ-द्रुह् (प्रातिपदिक; द्रुह् = ‘to harm’)

• अपि: also; moreover
• अपि: (सम्बन्ध/उपपद)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि

• कर्णे: in/at the ear
• कर्णे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: कर्ण (प्रातिपदिक)

• तरस्विनः: swift/impetuous, vigorous
• तरस्विनः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: तरस्विन् (प्रातिपदिक)

• समृक्वभिः: with the chanters/reciters of ṛc-verses
• समृक्वभिः: करण
• Type: Noun
• Root: समृक्वन् (प्रातिपदिक; ‘ऋक्-गायक/ऋचः पठिता’)

Attribution

Rishi: Ṛgvedic provenance (collective praise motif)

Devata: Indra (tarasvin)

Chandas: Triṣṭubh/Jagatī-like RV cadence (exact RV source needed for certainty)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From technical precision (truing the wheel) to triumphant projection of voice toward Indra’s swift power.","listener_experience":"A sense of sharpened focus and confident outreach—‘my words will land.’","intensity":6}