Mantra 1

Sukta 54

Sanskrit (Devanagari)

विश्वाः पृतना अभिभूतरं नरं सजूस्ततक्षुरिन्द्रं जजनुश्च राजसे । क्रत्वा वरिष्ठं वर आमुरिमुतोग्रमोजिष्ठं तवसं तरस्विनम्

IAST Transliteration

víśvāḥ pṛ́tanā abhíbhūtaraṃ náraṃ sajū́s tatakṣúr índraṃ jajánuś ca rā́jase | kratvā́ váriṣṭhaṃ vára ā́murim utógram ójiṣṭhaṃ tavásaṃ tarásvinam

English Translation (Griffith/Whitney)

All battles, in one accord, have wrought the conquering Hero—Indra—and have begotten him for sovran rule: by counsel most excellent, a choicest boon; the Overwhelmer, yea the fierce, the strongest in might, the mighty, the impetuous.

Translation

ସମସ୍ତ ପୃତନା (ଯୁଦ୍ଧ) ଏକମତ ହୋଇ ଜୟୀ ନର—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ—ଗଢ଼ିଛନ୍ତି ଏବଂ ରାଜତ୍ୱ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି। ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ରତୁ (ବୁଦ୍ଧି-ସଙ୍କଳ୍ପ) ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋତ୍ତମ ବର ଭାବେ—ଅଭିଭବକ, ହଁ ଉଗ୍ର; ବଳରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାବଳୀ, ବେଗବାନ।

Word by Word

• विश्वाः: all
• विश्वाः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• पृतनाः: armies, hosts
• पृतनाः: Kartā
• Type: Noun
• Root: पृतना (प्रातिपदिक)

• अभिभूतरम्: overpowering, victorious over
• अभिभूतरम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: अभि-भू (धातु) → अभिभूत (कृदन्त/भूतकर्मणि) (प्रातिपदिक)

• नरम्: man, hero
• नरम्: Karma
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)

• सजूः: together, in unison
• सजूः: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: सजूस्/सजू (अव्यय-प्रातिपदिक)

• ततक्षुः: they fashioned, they formed
• ततक्षुः: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तक्ष् (धातु)

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• जजनुः: they begot, they generated
• जजनुः: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• राजसे: for kingship, for rule
• राजसे: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: राजस् (प्रातिपदिक)

• क्रत्वा: by resolve, by power of will
• क्रत्वा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक)

• वरिष्ठम्: most excellent
• वरिष्ठम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: वरिष्ठ (प्रातिपदिक; वर-तमा/इष्ठ)

• वरः: choice boon; the best
• वरः: (सम्बन्ध/विशेषण-प्रधान)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)

• आ: towards, unto
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• मुरिम्: a foe/demon named Muri (enemy)
• मुरिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: मुरि (प्रातिपदिक; वैदिक)

• उत: and also
• उत: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत (अव्यय)

• उग्रम्: fierce, formidable
• उग्रम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: उग्र (प्रातिपदिक)

• ओजिष्ठम्: strongest
• ओजिष्ठम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: ओजिष्ठ (प्रातिपदिक; ओजस्-इष्ठ)

• तवसम्: mighty
• तवसम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: तवस् (प्रातिपदिक)

• तरस्विनम्: swift/impetuous, vigorous
• तरस्विनम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: तरस्विन् (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Ṛgvedic provenance (Indra-stuti; traditional attribution varies by RV source-hymn underlying AV 20.54)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (Ṛgvedic-style)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"From collective forging (battles) to enthroned fierce strength.","listener_experience":"A surge of command, fearlessness, and readiness to confront opposition.","intensity":8}