Mantra 6

Sukta 25

Sanskrit (Devanagari)

बर्हिर्वा यत् स्वपत्याय वृज्यतेऽर्को वा श्लोकमाघोषते दिवि। ग्रावा यत्र वदति कारुरुक्थ्य१स्तस्येदिन्द्रो अभिपित्वेषु रण्यति

IAST Transliteration

barhír vā yát svapatyā́ya vṛ́jyate ’rkó vā ślókām āghóṣate diví | grā́vā yátra vádati kā́rur ukthyàs tásyed índro abhipitvéṣu raṇyati ||

English Translation (Griffith/Whitney)

When sacred grass is strewn for rightful lordship, or when a hymn, a verse, is sounded forth in heaven; where the pressing-stone speaks and the Ukthya singer chants—thereat, even there, Indra rejoiceth amid the draughts.

Translation

ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଅଧିକାର ପାଇଁ ବର୍ହି (ପବିତ୍ର କୁଶ-ଘାସ) ପଥାରାଯାଏ, କିମ୍ବା ଦିବିରେ ଅର୍କ (ସ୍ତୁତି) ଓ ଶ୍ଲୋକ (ମନ୍ତ୍ର-ପଦ୍ୟ) ଘୋଷିତ ହୁଏ; ଯେଉଁଠି ଗ୍ରାବା (ସୋମ ପିଷଣ ପଥର) କଥା କହେ ଏବଂ ଉକ୍ଥ୍ୟ କାରୁ (ସ୍ତୁତିଗାୟକ) ଗାୟନ କରେ—ସେଠି, ସେଇ ପାନ-ରସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି।

Word by Word

• बर्हिः: sacrificial grass (barhis)
• बर्हिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: बर्हिस् (प्रातिपदिक)

• वा: or / indeed
• वा: —
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)

• यत्: which (that)
• यत्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• स्वपत्याय: for good lordship/household mastery
• स्वपत्याय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: स्वपत्य (प्रातिपदिक)

• वृज्यते: is cleared/arranged (is swept/laid out)
• वृज्यते: —
• Type: Verb
• Root: वृज् (धातु; ‘to clear/sweep/prepare’)

• अर्कः: hymn of praise / chant (arka)
• अर्कः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक)

• वा: or / indeed
• वा: —
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)

• श्लोकम्: a verse/recitation
• श्लोकम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: श्लोक (प्रातिपदिक)

• आघोषते: resounds / is proclaimed
• आघोषते: —
• Type: Verb
• Root: आ-घुष् (धातु; ‘to sound, proclaim’)

• दिवि: in heaven / in the sky
• दिवि: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: दिव् (प्रातिपदिक)

• ग्रावा: pressing-stone (for soma)
• ग्रावा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: ग्रावन् (प्रातिपदिक)

• यत्र: where
• यत्र: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)

• वदति: speaks / sounds
• वदति: —
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु; ‘to speak’)

• कारुः: poet/singer (artisan of hymn)
• कारुः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: कारु (प्रातिपदिक)

• उक्थ्यः: fit for the uktha; uktha-singer
• उक्थ्यः: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: उक्थ्य (प्रातिपदिक)

• तस्य: of that / his
• तस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इत्: indeed / just
• इत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (अव्यय/निपात)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• अभिपित्वेषु: at/among the drinkings (libations, feasts)
• अभिपित्वेषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अभि-पित्व (प्रातिपदिक; ‘drinking/feasting, libation’)

• रण्यति: rejoices / delights
• रण्यति: —
• Type: Verb
• Root: रन्/रण् (धातु; ‘to rejoice, delight’)

Attribution

Rishi: RV-derived (Indra-Soma ritual milieu; traditional attribution varies by RV source-hymn)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From orderly preparation to exhilarated divine approval.","listener_experience":"A sense of rightful confidence—‘the rite is set; power is on our side.’","intensity":6}