Mantra 3

Sukta 109

Sanskrit (Devanagari)

ता अस्य नमसा सहः सपर्यन्ति प्रचेतसः । व्रतान्यस्य सश्चिरे पुरूणि पूर्वचित्तये वस्वीरनु स्वराज्यम्

IAST Transliteration

tā́ asya námāsā sáhaḥ saparyánti prácetasaḥ | vratā́ny asya saścire purū́ṇi pūrvácittaye vásvīr ánu svārā́jyam ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Those, the wise, with reverence worship his might; they have followed his ordinances, many, for ancient forethought—bounteous—following after sovereign power.

Translation

ପ୍ରଚେତସ (ଜ୍ଞାନୀ) ଲୋକେ ନମସ୍କାର ସହିତ ତାଙ୍କର ସହଃ (ଶକ୍ତି)କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି; ସେମାନେ ତାଙ୍କର ବ୍ରତ/ବିଧିଗୁଡ଼ିକୁ—ଅନେକ—ପୁରାତନ ପୂର୍ବଚିନ୍ତନ ପାଇଁ ଅନୁସରଣ କରିଛନ୍ତି; ଦାନଶୀଳ (ବସ୍ୱୀର) ହୋଇ, ସ୍ୱରାଜ୍ୟ (ସାର୍ବଭୌମ ଅଧିକାର)କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।

Word by Word

• ताः: those (fem. pl.)
• ताः: कर्म (स्तुत्याः/पूज्याः) अथवा कर्मपद-सम्बन्धः (सपर्यन्ति इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → सा (स्त्री.)

• अस्य: of him/this
• अस्य: सम्बन्ध (genitive: ‘of him/its’)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नमसा: with reverence, by obeisance
• नमसा: करण
• Type: Noun
• Root: नमस् (नपुंसकलिङ्ग प्रातिपदिक)

• सहः: might, power
• सहः: कर्म (सपर्यन्ति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: सहस् (नपुंसकलिङ्ग प्रातिपदिक)

• सपर्यन्ति: they worship, they honor
• सपर्यन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सपर्य् (धातु; ‘पूजायाम्/सेवायाम्’)

• प्रचेतसः: the wise/foreknowing ones
• प्रचेतसः: कर्ता
• Type: Adjective (substantive)
• Root: प्र-चेतस् (विशेषण/नाम-प्रातिपदिक)

• व्रतानि: vows, ordinances
• व्रतानि: कर्म (सश्चिरे इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: व्रत (नपुंसकलिङ्ग प्रातिपदिक)

• अस्य: of him/this
• अस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सश्चिरे: they have followed/observed
• सश्चिरे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सश्चर्/सश्चर् (धातु; ‘अनुसरणे/समाचरणे’—वेदिक प्रयोग) अथवा √चर् (चरति) इत्यस्य वेदिक-समास/उपसर्ग-प्रयोगः

• पुरूणि: many
• पुरूणि: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: पुरु (विशेषण-प्रातिपदिक; ‘many’)

• पूर्वचित्तये: for ancient insight/forethought
• पूर्वचित्तये: सम्प्रदान (उद्देश्य/हित)
• Type: Noun
• Root: पूर्व-चित्ति (स्त्रीलिङ्ग प्रातिपदिक; ‘former thought/ancient insight’)

• वस्वीः: the bountiful (fem. pl.)
• वस्वीः: कर्म (अनु इत्यनेन सह—अनुगमनस्य)
• Type: Adjective (substantive)
• Root: वस्वी (स्त्रीलिङ्ग प्रातिपदिक; ‘rich, bountiful’)

• अनु: after, following
• अनु: क्रियाविशेषण/उपसर्गार्थ (अनुगमन/अनुवर्तन)
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• स्वराज्यम्: self-rule, sovereignty
• स्वराज्यम्: कर्म (अनु—अनुगम्यं/प्राप्यं)
• Type: Noun
• Root: स्व-राज्य (नपुंसकलिङ्ग प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Ṛgvedic provenance; follow RV parallel attribution (to be verified).

Devata: Indra

Chandas: RV-style meter (verify by RV parallel).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From reverent composure to confident sovereignty.","listener_experience":"A dignified strengthening: humility without weakness, authority without arrogance.","intensity":6}