Mantra 9

Sukta 92

Sanskrit (Devanagari)

सुदेवो असि वरुण यस्य ते सप्त सिन्धवः । अनुक्षरन्ति काकुदं सूर्यं सुषिरामिव

IAST Transliteration

sudévo asi varuṇa yásya te saptá síndhavaḥ | anukṣáranti kākúdaṃ sū́ryaṃ suṣirā́m iva ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Graciously divine art thou, O Varuṇa, whose seven rivers follow their flowing. They stream on toward the Sun’s high crest, as through a land well-channeled with fair veins.

Translation

ହେ ବରୁଣ, ତୁମେ ସୁଦେବ (କୃପାଳୁ ଦିବ୍ୟ) ଅଟ; ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ସପ୍ତ ସିନ୍ଧବଃ (ସାତ ନଦୀ) ଅନୁକ୍ଷରନ୍ତି—ନିରନ୍ତର ବହେ। ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉଚ୍ଚ କାକୁଦ (ଶିଖର/କାନ୍ଥ) ଦିଗକୁ ଧାରାଧାରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରି ସୁଶିରା (ସୁ-ନାଳାଯୁକ୍ତ) ଭୂମିରେ ସୁନ୍ଦର ଶିରାମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଜଳ ବହେ।

Word by Word

• सुदेवः: well-divine, very godly
• सुदेवः: कर्तृ (विशेषण-रूपेण) / संबोधनार्थेऽपि
• Type: Adjective
• Root: सु-देव (प्रातिपदिक) < देव

• असि: you are
• असि: (अस्ति-क्रियायाः)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• वरुण: O Varuṇa
• वरुण: सम्प्रदान/आह्वान (संबोधन)
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• यस्य: whose
• यस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ते: of you, your
• ते: सम्बन्ध (genitive: ‘of you’)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सप्त: seven
• सप्त: विशेषण
• Type: Numeral
• Root: सप्त (संख्या-प्रातिपदिक)

• सिन्धवः: rivers/streams
• सिन्धवः: कर्तृ (अनुक्षरन्ति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: सिन्धु (प्रातिपदिक)

• अनु: along, after, in accordance
• अनु: क्रियाविशेषण (direction/sequence)
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• क्षरन्ति: they flow, they stream
• क्षरन्ति: क्रिया (कर्तृ: सिन्धवः)
• Type: Verb
• Root: क्षर् (धातु)

• काकुदम्: a peak/summit; hump, crest
• काकुदम्: कर्म (क्षरन्ति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: काकुद (प्रातिपदिक)

• सूर्यम्: the Sun
• सूर्यम्: कर्म/उपमान-लक्ष्य (काकुदं इत्यस्य विशेष्य/उपमानार्थे)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• सुषिराम्: well-channeled; having good veins/streams
• सुषिराम्: कर्म (इव-उपमानस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सु-शिरा/सुषिरा (प्रातिपदिक) < शिरा

• इव: like, as it were
• इव: क्रियाविशेषण/उपमान
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)

Attribution

Rishi: RV-derived attribution (source tradition).

Devata: Varuṇa (with rivers and Sun as associated powers)

Chandas: Likely Triṣṭubh/Jagatī family in RV source; requires scan.

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Gentle praise → widening vista of rivers → uplift toward solar clarity.","listener_experience":"Calm confidence that life can be organized into healthy channels.","intensity":3}