Mantra 60

Sukta 3

Sanskrit (Devanagari)

शं ते नीहारो भवतु शं ते प्रुष्वाव शीयताम्। शीतिके शीतिकावति ह्लादिके ह्लादिकावति । मण्डूक्य१प्सु शं भुव इमं स्व१ग्निं शमय

IAST Transliteration

śáṃ te nīhāró bhavatu śáṃ te prúṣvā́ ava śīyatām | śītíke śītíkāvati hlā́dike hlā́dikāvati | māṇḍūky àpsu śáṃ bhuva imáṃ svàgníṃ śamaya

English Translation (Griffith/Whitney)

Weal be to thee: let mist be thine; weal be to thee: let the sprinkling-dew sink down and abate. O Cooling One, rich in coolness; O Refreshing One, rich in refreshment—frog-born in the waters, be thou for peace; this goodly fire do thou appease.

Translation

ତୋ ପାଇଁ ଶୁଭ: ତୋର ନୀହାର (କୁହୁଡ଼ି) ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ; ତୋ ପାଇଁ ଶୁଭ: ଛିଟା-ଶିଶିର ପରି ଶବନମ ତଳକୁ ଓହ୍ଲାଇ ଶମିତ ହେଉ। ହେ ଶୀତିକେ—ଶୀତଳତାରେ ସମୃଦ୍ଧ; ହେ ହ୍ଲାଦିକେ—ପ୍ରସନ୍ନତାରେ ସମୃଦ୍ଧ। ଜଳରେ ଜନ୍ମିତ ମାଣ୍ଡୂକ୍ୟ (ବେଙ୍ଗ-ଜାତି), ତୁ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ଏହି ସୁଅଗ୍ନି (ଶୋଭନ ଅଗ୍ନି)କୁ ତୁ ଶମାଇ ଦେ।

Word by Word

• शम्: auspiciously; for well-being
• शम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: शम् (अव्यय-प्रातिपदिक) / √शम् (शमुँ उपशमे)

• ते: of/for you
• ते: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• नीहारः: mist; dew; fog
• नीहारः: कर्तृ (भवतु इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: नीहार (प्रातिपदिक)

• भवतु: let it be; may it become
• भवतु: —
• Type: Verb
• Root: √भू (भू सत्तायाम्)

• शम्: auspiciously; for well-being
• शम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: शम् (अव्यय-प्रातिपदिक) / √शम्

• ते: of/for you
• ते: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• प्रुष्वाः: sprinklings; drops; spray (of moisture)
• प्रुष्वाः: कर्तृ (शीयताम् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: प्रुष्वा (प्रातिपदिक)

• शीयताम्: let them settle/lie down
• शीयताम्: —
• Type: Verb
• Root: √शी (शीङ् शये/शये-शयने; here: ‘to lie/settle’)

• शीतिके: O cooling one
• शीतिके: सम्बोधन
• Type: Adjective
• Root: शीतिक (प्रातिपदिक)

• शीतिकावति: O possessor of coolingness; cooling (f.)
• शीतिकावति: सम्बोधन
• Type: Adjective
• Root: शीतिकावत् (प्रातिपदिक)

• ह्लादिके: O refreshing/soothing one
• ह्लादिके: सम्बोधन
• Type: Adjective
• Root: ह्लादिक (प्रातिपदिक)

• ह्लादिकावति: O possessor of refreshment; refreshing (f.)
• ह्लादिकावति: सम्बोधन
• Type: Adjective
• Root: ह्लादिकावत् (प्रातिपदिक)

• मण्डूक्य: frog-like; ‘of the frog’ (name/epithet of a plant/charm)
• मण्डूक्य: कर्तृ/विशेषण (भुव इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: मण्डूक्य (प्रातिपदिक)

• अप्सु: in the waters
• अप्सु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

• शम्: for well-being
• शम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: शम् (अव्यय-प्रातिपदिक) / √शम्

• भुवः: be; become
• भुवः: —
• Type: Verb
• Root: √भू (भू सत्तायाम्)

• इमम्: this
• इमम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: इदम्

• सु-अग्निम्: good fire; kindly/beneficial fire
• सु-अग्निम्: कर्म
• Type: Noun (compound)
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + अग्नि (प्रातिपदिक)

• शमय: pacify; extinguish; calm
• शमय: —
• Type: Verb
• Root: √शम् (शमुँ उपशमे) [causative: शमयति]

Attribution

Rishi: Atharvanic healer-seer (hymn-level attribution varies).

Devata: Cooling powers (Śītikā, Hlādikā), Waters (Āpas), and the pacified ‘Agni’ as fever-heat.

Chandas: Mixed/irregular (Atharvanic healing litany style).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"karuna","emotional_arc":"From blessing (‘śaṃ te…’) to intensified cooling invocations to final pacification command.","listener_experience":"Relief, soothing, a sense of temperature dropping and calm spreading.","intensity":3}