Mantra 42

Sukta 3

Sanskrit (Devanagari)

निधिं निधिपा अभ्येऽनमिच्छादनीश्वरा अभितः सन्तु ये३न्ये। अस्माभिर्दत्तो निहितः स्वर्गस्त्रिभिः काण्डैस्त्रीन्त्स्वर्गानरुक्षत्

IAST Transliteration

nidhíṃ nidhípā abhí enaṃ icchād anī́śvarā abhítaḥ santu yé anyé | asmā́bhir dátto nihítaḥ svargás tribhíḥ kā́ṇḍais trī́n svargā́n arukṣat

English Translation (Griffith/Whitney)

Let the Treasure-keeper seek after this deposit; but let all others round about be powerless, lacking rule. By us it hath been given, it hath been laid down—Heaven: with three stalks he hath mounted unto the threefold Heavens.

Translation

ନିଧିପା ଏହି ନିଧିକୁ ଅଭ୍ୟେନମିଚ୍ଛାତ୍—ଏହି ଜମାକୁ ଖୋଜୁ; କିନ୍ତୁ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଅନୀଶ୍ୱର ହେଉନ୍ତୁ—ଅଧିକାରହୀନ, ଅଶକ୍ତ। ଆମେ ଦତ୍ତ କରିଛୁ, ଏହା ନିହିତ—ସ୍ୱର୍ଗ; ତିନି କାଣ୍ଡ (ତଣ୍ଡ/କାଣ୍ଡ) ଦ୍ୱାରା ସେ ତ୍ରିବିଧ ସ୍ୱର୍ଗମାନଙ୍କୁ ଆରୋହଣ କଲା।

Word by Word

• निधिम्: treasure; deposit
• निधिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: निधि (प्रातिपदिक) < नि-धा (धातु)

• निधिपाः: guardians of the treasure
• निधिपाः: Kartā
• Type: Noun
• Root: निधिपा (प्रातिपदिक) = निधि + पा ‘रक्षक’

• अभि: towards; upon
• अभि: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: अभि

• एनम्: this (one/it)
• एनम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इच्छात्: from desire; out of coveting
• इच्छात्: Apādāna
• Type: Noun
• Root: इष् (धातु) → इच्छा (प्रातिपदिक)

• अनीश्वराः: powerless; not masters (of it)
• अनीश्वराः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: अनीश्वर (प्रातिपदिक) = अ- + ईश्वर

• अभितः: on all sides; around
• अभितः: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: अभितः

• सन्तु: let them be
• सन्तु: (विधेय-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• ये: who (those who)
• ये: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अन्ये: others
• अन्ये: Kartā
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)

• अस्माभिः: by us
• अस्माभिः: Karaṇa
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दत्तः: given
• दत्तः: (विशेषण)
• Type: Participle (past passive)
• Root: दा (धातु) → दत्त (कृदन्त, क्त)

• निहितः: placed; deposited
• निहितः: (विशेषण)
• Type: Participle (past passive)
• Root: नि-धा (धातु) → निहित (कृदन्त, क्त)

• स्वर्गः: heaven; svarga
• स्वर्गः: Kartā
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)

• त्रिभिः: with three
• त्रिभिः: Karaṇa
• Type: Numeral
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)

• काण्डैः: with sections/cantos (kāṇḍas)
• काण्डैः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: काण्ड (प्रातिपदिक)

• त्रीन्: three
• त्रीन्: Karma
• Type: Numeral
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)

• स्वर्गान्: heavens; svargas
• स्वर्गान्: Karma
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)

• अरुक्षत्: he/it reached; mounted; ascended
• अरुक्षत्: (विधेय-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रुक्ष्/रुह् (धातु; वैदिक रूप)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (variable).

Devata: Nidhi (treasure) and Svarga (protective heavenly estate); also the functional power of Īśvaratā (authority) negated for outsiders.

Chandas: Anuṣṭubh/Triṣṭubh mixture (edition-dependent).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Assertive protection (deny outsiders) resolving into calm assurance (placed under heaven).","listener_experience":"Confidence and guarded stability; sense of rightful order restored.","intensity":6}