Sutra 44
Devanagari script
रूपदर्शकस्य स्थितां पणयात्रामकोप्यां कोपयतः कोप्यामकोपयतो द्वादशपणो दण्डः ॥ कZ_०४.१.४४ ॥
Transliteration
rūpadarśakasya sthitāṃ paṇayātrāmakopyāṃ kopayataḥ kopyāmakopayato dvādaśapaṇo daṇḍaḥ
Translation
ରୂପଦର୍ଶକ (ପରୀକ୍ଷକ/ମୁଦ୍ରା-ପରୀକ୍ଷକ) ଯେ ପଣୟାତ୍ରା (ସରକାରୀ ବିନିମୟ/ମୂଲ୍ୟ-ତାଲିକା) ସ୍ଥିର ହେବା ଉଚିତ, ତାହାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ କରେ, କିମ୍ବା ଯାହା ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ହେବା ଉଚିତ ତାହାକୁ ସ୍ଥିର କରେ, ତେବେ ଦଣ୍ଡ ବାର ପଣ।
Word by Word
रूपदर्शकस्यof the examiner of marks/appearance (inspector)
रूपदर्शकस्य:
TypeNoun
Rootरूपदर्शक
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; षष्ठी विभक्ति (सम्बन्ध/अधिकार)
स्थिताम्standing/placed; fixed
स्थिताम्:
TypeParticiple (Verbal adjective)
Rootस्था
Formस्त्रीलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया; क्त-प्रत्ययान्त (स्थित = स्थित/स्थापित)
पणयात्राम्the movement/transport of money (coins)
पणयात्राम्:
TypeNoun
Rootपणयात्रा
Formस्त्रीलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया
अकोप्याम्in a non-provocable (not-to-be-angered) situation
अकोप्याम्:
TypeAdjective
Rootअकोप्य
Formस्त्रीलिङ्ग; एकवचन; सप्तमी (अधिकरण); नञ्-समास/नकारार्थक उपसर्ग (अ-कोप्य)
कोपयतःof one who provokes (anger)
कोपयतः:
TypeVerb (present participle)
Rootकुप् (कोपयति)
Formपरस्मैपदी; वर्तमान कृदन्त (शतृ/अत्); पुंलिङ्ग; एकवचन; षष्ठी (—of one who provokes)
कोप्याम्in a provocable situation
कोप्याम्:
TypeAdjective
Rootकोप्य
Formस्त्रीलिङ्ग; एकवचन; सप्तमी (अधिकरण)
अकोपयतःof one who does not provoke (anger)
अकोपयतः:
TypeVerb (present participle)
Rootकुप् (कोपयति)
Formपरस्मैपदी; वर्तमान कृदन्त (शतृ/अत्); पुंलिङ्ग; एकवचन; षष्ठी; नञ्-पूर्वक (अ-कोपयत्)
द्वादशपणःtwelve panas (as amount)
द्वादशपणः:
TypeNoun (numeral-compound)
Rootद्वादशपण
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा (दण्डस्य विशेषणम्)
दण्डःthe penalty/fine
दण्डः:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा
Entities Mentioned
R
rūpadarśaka (assayer)P
paṇayātrā (official rate schedule)FAQs
Regulatory arbitrage and discretionary rate-setting by officials—changing official valuation rules to favor certain parties or extract bribes.
It enforces rule-based administration: officials must follow the prescribed regime (fixed where fixed is required; flexible where flexibility is mandated), not personal preference.