Sutra 3

Devanagari script

सीमावरोधेन ग्रामाग्रं कृष्टाकृष्टस्थलकेदारारामषण्डवाटवनवास्तुचैत्यदेवगृहसेतुबन्धश्मशानसत्त्रप्रपापुण्यस्थानविवीतपथिसङ्ख्यानेन क्षेत्राग्रम् तेन सीम्नां क्षेत्राणां च करदाकरदसङ्ख्यानेन ॥ कZ_०२.३५.०३ ॥

Transliteration

sīmāvarodhena grāmāgraṃ kṛṣṭākṛṣṭasthalakedārārāmaṣaṇḍavāṭavanavāstucaityadevagṛhasetubandhaśmaśānasattraprapāpuṇyasthānavivītapathisaṅkhyānena kṣetrāgram; tena sīmnāṃ kṣetrāṇāṃ ca karadākaradasaṅkhyānena

Translation

ସୀମାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରି ଚିହ୍ନିତ କରି ସେ ଗାଁର ସମୁଦାୟ ପରିସୀମା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବ; ଏବଂ ଚାଷ ହୋଇଥିବା ଓ ଅଚାଷ ଭୂମି—କ୍ଷେତ୍ର, ସିଚିତ ଖଣ୍ଡ, ବାଗାନ, ଉପବନ, ଉଦ୍ୟାନ, ବନ, ଘରଜମି, ଚୈତ୍ୟ, ଦେବଗୃହ/ମନ୍ଦିର, ବନ୍ଧ/ସେତୁ, ଶ୍ମଶାନ, ସତ୍ର (ଦାନଶାଳା), ପ୍ରପା (ପାଣି ଦେବା ସ୍ଥାନ), ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ/ସୁରକ୍ଷିତ ପଥ—ଏସବୁର ଗଣନାରେ ସମୁଦାୟ ଭୂମିମାପ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବ; ଏବଂ ତାହା ଆଧାରରେ ସୀମା ଓ କ୍ଷେତ୍ରମଧ୍ୟରେ କରଦେୟ ଓ କରମୁକ୍ତ ଧାରଣୀର ସଂଖ୍ୟା/ବିବରଣୀ ଲେଖିବ।

Word by Word

• सीमा: boundary; border
• Type: Noun
• Root: सीमा
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• अवरोधेन: by demarcation/obstruction (as a boundary-mark)
• Type: Noun
• Root: अवरोध
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• ग्राम: of a village
• Type: Noun
• Root: ग्राम
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (समासपूर्वपद), एकवचन (अर्थतः)

• अग्रम्: the extent/measure
• Type: Noun
• Root: अग्र
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कृष्ट: cultivated
• Type: Participle
• Root: कृष्
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसक/पुं (समासे), अर्थतः ‘कृषित’

• अकृष्ट: uncultivated
• Type: Participle
• Root: कृष्
• Form: नञ्-पूर्वक भूतकृदन्त (क्त), समासे

• स्थल: land/ground
• Type: Noun
• Root: स्थल
• Form: नपुंसकलिङ्ग, (समासे)

• केदार: field; irrigated plot
• Type: Noun
• Root: केदार
• Form: पुंलिङ्ग, (समासे)

• आराम: garden; orchard
• Type: Noun
• Root: आराम
• Form: पुंलिङ्ग, (समासे)

• षण्ड: grove; thicket
• Type: Noun
• Root: षण्ड
• Form: पुंलिङ्ग, (समासे)

• वाट: enclosed plot; garden-plot
• Type: Noun
• Root: वाट
• Form: स्त्रीलिङ्ग/पुंलिङ्ग (प्रयोगभेद), (समासे)

• वन: forest
• Type: Noun
• Root: वन
• Form: नपुंसकलिङ्ग, (समासे)

• वास्तु: house-site; building plot
• Type: Noun
• Root: वास्तु
• Form: नपुंसकलिङ्ग, (समासे)

• चैत्य: shrine; sacred monument
• Type: Noun
• Root: चैत्य
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (प्रयोगभेद), (समासे)

• देवगृह: temple (house of a deity)
• Type: Noun
• Root: देवगृह
• Form: नपुंसकलिङ्ग, (समासे)

• सेतु: bridge; embankment; dam
• Type: Noun
• Root: सेतु
• Form: पुंलिङ्ग, (समासे)

• बन्ध: embankment; bund
• Type: Noun
• Root: बन्ध
• Form: पुंलिङ्ग, (समासे)

• श्मशान: cremation ground
• Type: Noun
• Root: श्मशान
• Form: नपुंसकलिङ्ग, (समासे)

• सत्त्र: public charity-feast hall; feeding house
• Type: Noun
• Root: सत्त्र
• Form: नपुंसकलिङ्ग, (समासे)

• प्रपा: public water-shed; drinking place
• Type: Noun
• Root: प्रपा
• Form: स्त्रीलिङ्ग, (समासे)

• पुण्यस्थान: sacred/meritorious place
• Type: Noun
• Root: पुण्यस्थान
• Form: नपुंसकलिङ्ग, (समासे)

• विवीत: cattle-pen; enclosure
• Type: Noun
• Root: विवीत
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (प्रयोगभेद), (समासे)

• पथि: on the road/path
• Type: Noun
• Root: पथिन्
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (समासे)

• सङ्ख्यानेन: by enumeration/measurement
• Type: Noun
• Root: सङ्ख्यान
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• क्षेत्र: of land/fields
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (समासपूर्वपद), एकवचन (अर्थतः)

• अग्रम्: the extent/measure (of the fields)
• Type: Noun
• Root: अग्र
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तेन: by that; thereby
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: सर्वनाम, तृतीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग

• सीम्नाम्: of boundaries
• Type: Noun
• Root: सीमन्
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• क्षेत्राणाम्: of fields/land-plots
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: अव्यय

• करद: tax-paying (liable to revenue)
• Type: Adjective/Noun
• Root: करद
• Form: पुंलिङ्ग, (समासे)

• अकरद: non-tax-paying; tax-exempt
• Type: Adjective/Noun
• Root: करद
• Form: नञ्-पूर्वक, (समासे)

• सङ्ख्यानेन: by enumeration/recording
• Type: Noun
• Root: सङ्ख्यान
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

Entities Mentioned

• boundary officials
• villages
• taxable and tax-exempt landholders
• religious/public institutions (shrines, temples, charities)

More Details

FAQs

Why does the text list shrines, temples, charities, and roads alongside fields?

Because a revenue state must map not only productive land but also public, sacred, and regulated spaces—many of which affect exemptions, policing, and infrastructure obligations.

What is the fiscal function of distinguishing karada and akarada?

To define the tax base precisely, preventing illegal exemptions while protecting legally exempt categories.