Arthashastra — Adhyakshaprachara, Sutra 21

Devanagari script

क्षुद्रपशुर्मनुष्यश्च सभारो माषकं दद्यात् शिरोभारः कायभारो गवाश्वं च द्वौ उष्ट्रमहिषं चतुरः पञ्च लभुयानं षड्गोलिङ्गं सप्त शकटम् पन्यभारः पादम् ॥ कZ_०२.२८.२१ ॥

Transliteration

kṣudrapaśur manuṣyaś ca sabhāro māṣakaṃ dadyāt śirobhāraḥ kāyabhāro gavāśvaṃ ca dvau uṣṭramahiṣaṃ caturaḥ pañca labhuyānaṃ ṣaḍ goliṅgaṃ sapta śakaṭam paṇyabhāraḥ pādam

Translation

ପାରାପାର ଶୁଳ୍କ: ଛୋଟ ପଶୁ ଏବଂ ଭାର ସହିତ ମନୁଷ୍ୟ ଗୋଟିଏ ମାଷକ ଦେବ; ମୁଣ୍ଡ ଭାର, ଦେହ ଭାର ଏବଂ ଗାଈ/ଘୋଡ଼ା—ଦୁଇ; ଉଷ୍ଟ୍ର/ମହିଷ—ଚାରି; (ଅଧିକ ଭାରୀ ଶ୍ରେଣୀ)—ପାଞ୍ଚ; ହାଲୁକା ଯାନ—ଛଅ; ଗୋଲିଙ୍ଗ ପ୍ରକାର ଯାନ—ସାତ; ଶକଟ/ଗାଡ଼ି (ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅନୁସାରେ); ଏବଂ ପଣ୍ୟଭାର—(ମାନକ ଏକକର) ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଦେବ।

Word by Word

• क्षुद्रपशुः: a small animal (minor livestock)
• Type: Noun
• Root: क्षुद्रपशु
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन

• मनुष्यः: a man/person
• Type: Noun
• Root: मनुष्य
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चय-अव्यय

• सभारः: carrying a load / laden
• Type: Adjective
• Root: स-भार
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; (सः) भारः यस्य सः

• माषकम्: a māṣaka (coin/weight unit)
• Type: Noun
• Root: माषक
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन

• दद्यात्: should give/pay
• Type: Verb
• Root: दा
• Form: विधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• शिरोभारः: head-load (load carried on the head)
• Type: Noun
• Root: शिरस्+भार
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन

• कायभारः: body-load (load carried on the body/back)
• Type: Noun
• Root: काय+भार
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन

• गवाश्वम्: cattle-and-horse (as a pair/class)
• Type: Noun
• Root: गो+अश्व
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन (समाहार-द्वन्द्व)

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चय-अव्यय

• द्वौ: two
• Type: Numeral
• Root: द्वि
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-द्विवचन

• उष्ट्रमहिषम्: camel-and-buffalo (as a pair/class)
• Type: Noun
• Root: उष्ट्र+महिष
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन (समाहार-द्वन्द्व)

• चतुरः: four
• Type: Numeral
• Root: चतुर्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन

• पञ्च: five
• Type: Numeral
• Root: पञ्च
• Form: संख्यावाचक-अव्यय (अव्ययवत् प्रयोग)

• लघुयानम्: a light vehicle/cart
• Type: Noun
• Root: लघु+यान
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन

• षट्: six
• Type: Numeral
• Root: षष्
• Form: प्रथमा (संख्यावाचक)

• गोलिङ्गम्: go-liṅga (a technical category/mark relating to cattle)
• Type: Noun
• Root: गो+लिङ्ग
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन

• सप्त: seven
• Type: Numeral
• Root: सप्त
• Form: संख्यावाचक-अव्यय (अव्ययवत् प्रयोग)

• शकटम्: a cart/wagon
• Type: Noun
• Root: शकट
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन

• पन्यभारः: load of merchandise/trade-goods
• Type: Noun
• Root: पन्य+भार
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन

• पादम्: a quarter (one-fourth share)
• Type: Noun
• Root: पाद
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; (अंशवाचक)

Entities Mentioned

• travellers
• merchants/caravans
• animals and vehicles

More Details

FAQs

What administrative idea does this tariff list illustrate?

A standardized, category-based user-fee schedule to reduce discretion, leakage, and disputes.