सामुद्रहस्त्यश्वपुरुषवृषगर्दभाकृतयो मत्स्याः सारसा नादेयास्तटाककुल्योद्भवा वा क्रौञ्चोत्क्रोशकदात्यूहहंसचक्रवाकजीवञ्जीवकभृङ्गराजचकोरमत्तकोकिलमयूरशुकमदनशारिका विहारपक्षिणो मङ्गल्याश्चान्येऽपि प्राणिनः पक्षिमृगा हिंसाबाधेभ्यो रक्ष्याः ॥ कZ_०२.२६.०५ ॥
sāmudra-hastyaśva-puruṣa-vṛṣa-gardabhākṛtayo matsyāḥ sārasā nādeyās taṭāka-kulyodbhavā vā krauñcotkrośaka-dātyūha-haṃsa-cakravāka-jīvañjīvakabhṛṅgarāja-cakora-matta-kokila-mayūra-śuka-madana-śārikā vihārapakṣiṇo maṅgalyāś cānye 'pi prāṇinaḥ pakṣimṛgā hiṃsā-bādhebhyo rakṣyāḥ
ସମୁଦ୍ରୀୟ ମାଛ (ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ମଣିଷ, ବଳଦ କିମ୍ବା ଗଧା ଆକୃତିର ମଧ୍ୟ), ସାରସ, ନଦୀର ମାଛ, ଏବଂ ପୋଖରୀ ଓ କାନାଲ/କୁଲ୍ୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମାଛ; ତଥା କ୍ରୌଞ୍ଚ, ଉତ୍କ୍ରୋଶକ, ଦାତ୍ୟୂହ, ହଂସ, ଚକ୍ରବାକ, ଜୀବଞ୍ଜୀବ, ଭୃଙ୍ଗରାଜ, ଚକୋର, ମତ୍ତ-କୋକିଳ, ମୟୂର, ଶୁକ, ମଦନ, ଶାରିକା ଇତ୍ୟାଦି—ବିହାର/ବିନୋଦନ ପକ୍ଷୀ, ମଙ୍ଗଳକର ପ୍ରାଣୀ, ଏବଂ ପକ୍ଷୀ ଓ ବନ୍ୟମୃଗ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ—ଏମାନଙ୍କୁ ହିଂସା ଓ ହେରାସମେଣ୍ଟରୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
To convert broad conservation intent into enforceable administration: named categories reduce ambiguity for officers and courts when identifying protected species.
The state protects culturally significant fauna to preserve public sentiment and ritual order, aligning legitimacy with administrative regulation.