Sutra 26

Devanagari script

माषकलनीद्रोणमामं सिद्धं वा त्रिभागाधिकतण्डुलं मोरटादीनां कार्षिकभागयुक्तं किण्वबन्धः ॥ कZ_०२.२५.२६ ॥

Transliteration

māṣakalanīdroṇam āmaṃ siddhaṃ vā tribhāgādhika-taṇḍulaṃ moraṭādīnāṃ kārṣika-bhāga-yuktaṃ kiṇva-bandhaḥ

Translation

କିଣ୍ୱ-ବନ୍ଧ (ଫର୍ମେଣ୍ଟ/ଷ୍ଟାର୍ଟର) ପାଇଁ—ମାଷ (ଉଡ଼ଦ) କଲନୀର ଗୋଟିଏ ଦ୍ରୋଣ, କାଚା କିମ୍ବା ସିଦ୍ଧ; ତାହାଠାରୁ ତିନି ଭାଗ ଅଧିକ ତଣ୍ଡୁଳ (ଚାଉଳ); ଏବଂ ମୋରଟ ଆଦିର ଗୋଟିଏ କାର୍ଷ ଭାଗ ଯୋଗ କରିବା।

Word by Word

• माषकलनी: a standard measure/strainer for māṣa (black gram)
• Type: Noun
• Root: माष + कलनी
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (माष-कलनी = माषाणां कलनी ‘माषमापनपात्रम्/माषमापिका’)

• द्रोणम्: a drona-measure (standard unit of capacity)
• Type: Noun
• Root: द्रोण
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन

• आमम्: raw, uncooked/unprocessed
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: आम
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘कच्चा/अपरिपक्व’

• सिद्धम्: cooked, prepared, processed
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: सिद्ध
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘पक्व/तैयार’

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक अव्यय

• त्रिभागाधिकतण्डुलम्: rice (tandula) in a quantity exceeding by three parts (a specified proportion)
• Type: Noun (with adjectival compound)
• Root: तण्डुल
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘त्रिभागाधिक’ = तीन भागों से अधिक (अर्थात् 3 भाग + अतिरिक्त) मात्रा वाला

• मोरटादीनाम्: of morata and other (similar ingredients)
• Type: Noun
• Root: मोरट + आदि
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन; ‘मोरट-आदि’ = मोरट आदि द्रव्य

• कार्षिकभागयुक्तम्: provided with a portion measured in karṣa (a karṣa-portion added)
• Type: Adjective
• Root: युक्त (युज्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘कार्षिक-भाग’ = कार्ष (karṣa) परिमाण का अंश; ‘युक्त’ = सहित

• किण्वबन्धः: the setting/charging of fermentation with ferment (kiṇva)
• Type: Noun
• Root: बन्ध
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘किण्वस्य बन्धः’

Entities Mentioned

• droṇa (measure)
• kārṣa (measure)
• māṣa (black gram)
• taṇḍula (rice)
• moraṭa

More Details

FAQs

What administrative purpose is served by specifying droṇa/kārṣa measures?

It enables enforceable inspections: officials can verify inputs and ratios, reducing adulteration and stabilizing yield for taxation and supply.