Sutra 9

Devanagari script

सैन्यमनेकमनेकस्थमुक्तमनुक्तं वा विलोपार्थं यदुत्तिष्ठति तदौत्साहिकं अभक्तवेतनं विलोपविष्टिप्रतापकरं भेद्यं परेषामभेद्यं तुल्यदेशजातिशिल्पप्रायं संहतं महत् । इति बलोपादानकालाह् ॥ कZ_०९.२.०९ ॥

Transliteration

sainyam anekam aneka-stham uktaṃ anuktaṃ vā vilopārthaṃ yad uttiṣṭhati tad autsāhikaṃ; abhakta-vetanaṃ vilopa-viṣṭi-pratāpa-karaṃ bhedyaṃ pareṣām abhedyaṃ tulya-deśa-jāti-śilpa-prāyaṃ saṃhataṃ mahat | iti bala-upādāna-kālāḥ |

Translation

ଯେ ସେନା ଅନେକ ଉପାଦାନରୁ ଗଠିତ, ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଉଠିଦାଁଡାଏ, ଡାକାଯାଇଥାଉ କି ନ ଡାକାଯାଇଥାଉ, ଏବଂ ମୁଖ୍ୟତଃ ଲୁଟ ପାଇଁ ଉଠେ—ତାହା ‘ଔତ୍ସାହିକ’ ବଳ। ଏହା ବେତନ ନଥିବା କିମ୍ବା ଅନିୟମିତ ବେତନର, ଲୁଟ ଓ ବିଷ୍ଟି/ବାଧ୍ୟ ଶ୍ରମରେ ଜୀବିକା କରେ, ପ୍ରତାପଶାଳୀ; ଭେଦ୍ୟ (ଭାଙ୍ଗି ନିଜ ପକ୍ଷକୁ ଟାଣିହେବ) କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭେଦ କରିବା କଠିନ; ସାଧାରଣତଃ ସମାନ ଦେଶ/ଅଞ୍ଚଳ, ଜାତି/ସମୁଦାୟ ଓ ଶିଳ୍ପ/ବୃତ୍ତିର ସାମ୍ୟରେ ଏକତ୍ରିତ, ସଂହତ ଓ ବଡ଼ ହୁଏ। ଏହିଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ବଳ ଉପାଦାନ କାଳର ପରିସ୍ଥିତି।

Word by Word

• सैन्यम्: army; military force
• Type: Noun
• Root: सेना
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (सामान्यतः द्वितीया—‘सैन्यम्’ = army/force as object/subject by context)

• अनेकम्: many; numerous
• Type: Adjective
• Root: अनेक
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘सैन्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• अनेकस्थम्: stationed in many places; dispersed over many locations
• Type: Adjective
• Root: अनेक-स्थ
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘सैन्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• उक्तम्: spoken; announced; ordered
• Type: Participle
• Root: वच्
• Form: कृत्-प्रत्यय (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘सैन्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• अनुक्तम्: unspoken; not announced; not ordered
• Type: Adjective/Participle
• Root: अनुक्त
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘उक्तम्’ इत्यस्य विरोधि-विशेषणम्

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय

• विलोपार्थम्: for the purpose of plunder/raiding/destruction
• Type: Adverbial (purpose)
• Root: विलोप-अर्थ
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; प्रयोजनार्थे (अर्थम्)

• यत्: that which; whatever
• Type: Pronoun
• Root: यद्
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative)

• उत्तिष्ठति: rises up; sets out; mobilizes
• Type: Verb
• Root: उत्-स्था
• Form: लट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• तत्: that
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘यत् … तत् …’ सहसंबन्धः

• औत्साहिकम्: voluntary/impetuous (enthusiasm-driven)
• Type: Adjective
• Root: उत्साह
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘तत्’/‘सैन्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• अभक्तवेतनम्: without rations and without pay
• Type: Adjective
• Root: अ-भक्त-वेतन
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘औत्साहिकम्’/‘सैन्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्; ‘भक्त’ (ration) + ‘वेतन’ (pay) with privative अ-

• विलोपविष्टिप्रतापकरम्: producing plunder, forced labour, and oppressive intimidation
• Type: Adjective
• Root: विलोप-विष्टि-प्रताप-कर
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘सैन्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• भेद्यम्: liable to be divided; susceptible to dissension
• Type: Adjective (gerundive)
• Root: भिद्
• Form: कृत्य-प्रत्यय (यत्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘सैन्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• परेषाम्: of others; of enemies
• Type: Pronoun/Adjective (used substantively)
• Root: पर
• Form: षष्ठी बहुवचन; ‘अभेद्यम्’ इत्यस्य सम्बन्धः

• अभेद्यम्: not divisible; not susceptible to being split (by enemies)
• Type: Adjective (gerundive)
• Root: अ-भेद्य
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘(तत्) … परेषाम् अभेद्यम्’

• तुल्यदेशजातिशिल्पप्रायम्: mostly of the same region, community, and occupation/craft
• Type: Adjective
• Root: तुल्य-देश-जाती-शिल्प-प्राय
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘सैन्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्; ‘प्राय’ = प्रायः/बहुलम् (predominantly)

• संहतम्: compact; united; well-knit
• Type: Participle/Adjective
• Root: सम्-हन्/सम्-हृ (संहृ)
• Form: क्त-प्रत्यय, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘सैन्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• महत्: great; large
• Type: Adjective
• Root: महत्
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘सैन्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• इति: thus
• Type: Particle
• Root: इति
• Form: उद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय

• बलोपादानकालाः: the occasions/times for raising/collecting forces
• Type: Noun
• Root: बल-उपादान-काल
• Form: पुंलिङ्ग (काल), प्रथमा बहुवचन; अध्याय-समाप्ति/विषय-निर्देशः

Entities Mentioned

• autsāhika sainya (ad hoc/raiding force)

More Details

FAQs

What makes an autsāhika force politically dangerous?

It is sustained by plunder and coercion rather than regular pay, so it can drift into predation, indiscipline, and bargaining/defection when incentives change.

Why note that it is both “bhedya” and “pareṣām abhedya”?

Internally it can be induced to split through targeted incentives and leadership manipulation; externally, its shared identity and cohesion can make rival attempts at splitting it harder unless intelligence is precise.