Adhyaya 257
वाक्पारुष्यादिप्रकरणम् (The Topic of Verbal Abuse and Related Offences)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ବାକ୍ପାରୁଷ୍ୟ (ବାଚିକ ଅପମାନ), ସାହସ (ଶାରୀରିକ ଆକ୍ରମଣ), କାମସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଓ ସାମାଜିକ ଅପରାଧ, ବାଣିଜ୍ୟିକ ଠକେଇ, ଚୋରି-ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଇତ୍ୟାଦିର ନ୍ୟାୟଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବିଭାଜନ କରି ଦଣ୍ଡବିଧାନ କହିଛନ୍ତି। ଅପାଙ୍ଗ/ରୋଗୀଙ୍କୁ ଉପହାସ ଓ ଅଶ୍ଳୀଳ ଶପଥବାକ୍ୟ ପାଇଁ ଜରିମାନାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ବର୍ଣ୍ଣଭେଦ, ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ (ଅନୁଲୋମ/ପ୍ରତିଲୋମ) ଏବଂ ବେଦଜ୍ଞ‑ରାଜା‑ଦେବତା ପରି ସୁରକ୍ଷିତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଦଣ୍ଡ ବୃଦ୍ଧି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ହାତ ଉଠାଇବାରୁ ରକ୍ତସ୍ରାବ, ଅସ୍ଥିଭଙ୍ଗ, ଅଙ୍ଗଛେଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଘାତର ମାପ ଅନୁସାରେ ଶାସ୍ତି, ଦଳୀୟ ହିଂସା ଓ ଝଗଡ଼ାରେ ଚୋରି ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଓ ପ୍ରତିଦାନ ସହ କୁହାଯାଇଛି। ପରେ କୁଟ ମାପ‑ତୋଳ, ମିଶ୍ରଣ/ଭେଜାଲ, ଦର‑ଗଠଜୋଡ଼, ନ୍ୟାୟ ଲାଭ ମାନ, ଶୁଳ୍କ/ଚୁଙ୍ଗି ଓ ଏଡ଼ାଇବାର ଦଣ୍ଡ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଶେଷରେ ଚୋରଙ୍କ ସନ୍ଦେହ‑ଲକ୍ଷଣ, ସାକ୍ଷୀ ନଥିଲେ ଚିହ୍ନ ଓ ଯୁକ୍ତିରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି, ଗ୍ରାମ‑ସୀମା ଦାୟିତ୍ୱ, ଦେହଦଣ୍ଡରୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ରମ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅପରାଧୀ ପାଇଁ ଦାଗ/ନିର୍ବାସନର ବିଶେଷ ବ୍ୟବସ୍ଥା; ଏବଂ ନ୍ୟାୟକାର୍ଯ୍ୟରେ ରାଜାଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଓ ଗୁଣ ଧର୍ମର ଶାସନସାଧନ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे सीमाविवादादिनिर्णयो नाम षट्पञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ सप्तपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः वाक्पारुष्यादिप्रकरणम् अग्निर् उवाच सत्यासत्यान्यथा स्तोत्रैर् न्यूनाङ्गेन्द्रियरोगिणां क्षेपं करोति चेद्दण्ड्यः पणानर्धत्रयोदश
ଏହିପରି ଆଗ୍ନେୟ ମହାପୁରାଣରେ ‘ସୀମାବିବାଦାଦିନିର୍ଣ୍ଣୟ’ ନାମକ 256ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଏବେ 257ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ‘ବାକ୍ପାରୁଷ୍ୟାଦି-ପ୍ରକରଣ’ ଆରମ୍ଭ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ—କେହି ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ କହୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ୟଙ୍ଗ୍ୟ-ସ୍ତୋତ୍ର କିମ୍ବା ଟାଣା ମାରି ଅଙ୍ଗହୀନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଦୋଷୀ କିମ୍ବା ରୋଗୀଙ୍କୁ ଉପହାସ କଲେ, ସେ ଦଣ୍ଡନୀୟ; ତାଙ୍କୁ ସାଢେ ବାର ପଣ ଦଣ୍ଡ।
Verse 2
अभिगन्तास्मि भगिनीम्मातरं वा तवेति च शपन्तं दापयेद्राजा पञ्चविंशतिकं दमं
ଯଦି କେହି ଶପଥ କରି କହେ—“ମୁଁ ତୋର ଭଉଣୀ କିମ୍ବା ତୋର ମାତାଙ୍କୁ ଦୁଷ୍କର୍ମ/ଅପମାନ କରିବି,” ତେବେ ରାଜା ସେହି ଶପଥକାରୀଙ୍କୁ ପଚିଶ ପଣ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିବେ।
Verse 3
अर्धो ऽधमेषु द्विगुणः परस्त्रीषूत्तमेषु च दण्डप्रणयनं कार्यं वर्णजात्युत्तराधरैः
ନିମ୍ନ ସ୍ଥିତିର ଅପରାଧୀ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ଅର୍ଧ; ପରସ୍ତ୍ରୀ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅପରାଧରେ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥିତିରେ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱିଗୁଣ। ଦଣ୍ଡ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଅପରାଧୀ ଓ ପୀଡିତଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣ-ସ୍ଥିତିର ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ କ୍ରମାନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 4
प्रातिलोम्यापवादेषु द्विगुणत्रिगुणा दमाः वर्णानामानुलोम्येन तस्मादेवार्धहानितः
ପ୍ରତିଲୋମ (ବିପରୀତ କ୍ରମ) ଓ ଅପବାଦ/ନିନ୍ଦା ମାମଲାରେ (ଉଚ୍ଚ) ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜରିମାନା ଦ୍ୱିଗୁଣ କିମ୍ବା ତ୍ରିଗୁଣ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଅନୁଲୋମ (ଯଥାକ୍ରମ) ହେଲେ ଦଣ୍ଡ ଅର୍ଧକୁ କମିଯାଏ।
Verse 5
वाहुग्रीवानेत्रसक्थिविनाशे वाचिके दमः शत्यस्ततो ऽर्धिकः पादनासाकर्णिकरादिषु
ବାହୁ, ଗ୍ରୀବା, ନେତ୍ର କିମ୍ବା ଜଂଘାର କାର୍ଯ୍ୟନାଶ/ନାଶ ହେଲେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଧନଦଣ୍ଡ ଶତ (ଏକକ) । ପାଦ, ନାସା, କର୍ଣ୍ଣ, କନପଟି ଆଦିରେ ଆଘାତ ହେଲେ ତାହାର ଅର୍ଧ ଦଣ୍ଡ।
Verse 6
अशक्तस्तु वदन्नेवन्दण्डनीयः पणान् दश तथा शक्तः प्रतिभुवं दद्यात् क्षेमाय तस्य तु
ଅଶକ୍ତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଏପରି କହିଲେ ସେ ଦଶ ପଣ ଦଣ୍ଡଯୋଗ୍ୟ; ଶକ୍ତ ଥିଲେ ତାହାର କ୍ଷେମ ପାଇଁ ପ୍ରତିଭୂ (ଜାମିନ) ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 7
पतनीयकृते क्षेपे दण्डी मध्यमसाहसः उपपातकयुक्ते तु दाप्यः प्रथमसाहसं
ପତନୀୟ (ପତନକାରକ ଗୁରୁ ଅପରାଧ) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କ୍ଷେପ/ଆକ୍ରମଣ ହେଲେ ଅପରାଧୀ ମଧ୍ୟମ-ସାହସ ଦଣ୍ଡରେ ଦଣ୍ଡିତ ହେବ; ଯଦି ଏହା ଉପପାତକ-ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ପ୍ରଥମ-ସାହସ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ।
Verse 8
त्रैविद्यनृपदेवानां क्षेप उत्तमसाहसः दद्यादित्यत्र दाप्य इति पाठो भवितुं युक्तः मध्यमो ज्ञातिपूगानां प्रथमो ग्रामदेशयोः
ତ୍ରୈବିଦ୍ୟ (ବେଦଜ୍ଞ), ରାଜା କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି କୃତ କ୍ଷେପ/ଅପମାନ ଉତ୍ତମ ସାହସ (ଗୁରୁତର ଉଦ୍ଧତ ଅପରାଧ) ଅଟେ। ‘ଦଦ୍ୟାତ୍’ ସ୍ଥାନରେ ‘ଦାପ୍ୟ’ (ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଯିବ) ପାଠ ଯୁକ୍ତ। ଜ୍ଞାତି କିମ୍ବା ପୂଗ/ସଂଘ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟମ; ଗ୍ରାମ/ଦେଶ ପ୍ରତି ପ୍ରଥମ (ନିମ୍ନ) ଗଣ୍ୟ।
Verse 9
असाक्षिकहते चिह्नैर् युक्तिभिन्नागमेन च द्रष्टव्यो व्यवहारस्तु कूटचिह्नकृताद्भयात्
ସାକ୍ଷୀ ନଥିବାରୁ ଯେତେବେଳେ ବିଷୟ ଅଟକେ, ସେତେବେଳେ ବ୍ୟବହାର/ବିବାଦକୁ ବାହ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଓ ଆଗମାଶ୍ରିତ ଯୁକ୍ତି (ତର୍କ) ଦ୍ୱାରା ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; କୂଟଚିହ୍ନ ଗଢ଼ୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଭୟରୁ ଏହିପରି କରାଯାଉ।
Verse 10
भस्मपङ्करजःस्पर्शे दण्डो दशपणः स्मृतः अमेध्यपार्ष्णिनिष्ठ्यूतस्पर्शने द्विगुणः स्मृतः
ଭସ୍ମ, କାଦୁଆ କିମ୍ବା ଧୂଳି ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଦଶ ପଣ ଦଣ୍ଡ ସ୍ମୃତ। ଅମେଧ୍ୟ (ଅପବିତ୍ର)—ଯଥା ମଲିନ ପାର୍ଷ୍ଣି (ଗୋଡ଼ଢେଙ୍କା) କିମ୍ବା ଥୁକ—ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱିଗୁଣ ବୋଲି କହାଯାଇଛି।
Verse 11
समेष्वेवं परस्त्रीषु द्विगुणस्तूत्तमेषु च हीनेष्वर्धं दमो मोहमदादिभिरदण्डनम्
ପରସ୍ତ୍ରୀ-ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଦମନ/ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଏପରି—ସମସ୍ଥିତି ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତି ଯଥାକଥିତ; ଉତ୍ତମ (ଉଚ୍ଚ) ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତି ଦ୍ୱିଗୁଣ; ହୀନ ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତି ଅର୍ଧ। କିନ୍ତୁ ମୋହ, ମଦ (ନିଶା) ଆଦି ହେତୁ ହୋଇଥିଲେ ଦଣ୍ଡ ନ ହେବ।
Verse 12
विप्रपीडाकरं च्छेद्यमङ्गमब्राह्मणस्य तु उद्गूर्णे प्रथमो दण्डः संस्पर्शे तु तदर्धिकः
ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଥିବା ଅବ୍ରାହ୍ମଣର ଦୋଷୀ ଅଙ୍ଗ ଛେଦ୍ୟ। କେବଳ ହାତ/ଶସ୍ତ୍ର ଉଠାଇଲେ ପ୍ରଥମ ଦଣ୍ଡ; ସ୍ପର୍ଶ/ଆଘାତ ହେଲେ ତାହାଠାରୁ ଅର୍ଧାଧିକ ଦଣ୍ଡ ହେବ।
Verse 13
उद्गूर्णे हस्तपादे तु दशविंशतिकौ दमौ परस्परन्तु सर्वेषां शास्त्रे मध्यमसाहसः
ଯଦି କେହି ମାରିବାକୁ ହାତ କିମ୍ବା ପାଦ ଉଠାଏ, ଦଣ୍ଡ ଦଶ କିମ୍ବା ବିଶ ଦାମ; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ପକ୍ଷରେ ପରସ୍ପର ହେଲେ ଶାସ୍ତ୍ର ଏହାକୁ ‘ମଧ୍ୟମ-ସାହସ’ କହେ।
Verse 14
पादकेशांशुककरोल्लुञ्चनेषु पणान् दश पीडाकर्षां शुकावेष्टपादाध्यासे शतन्दमः
ପାଦ, କେଶ, ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ହାତ ଟାଣି ଛିଣ୍ଡିବାରେ ଦଶ ପଣ ଦଣ୍ଡ। ପୀଡା ଦେଇ ଟାଣିନେବା ଓ କପଡ଼ାରେ ମୁଡ଼ି ପାଦରେ ଦଳିବାରେ ଶତ ପଣ ଦଣ୍ଡ।
Verse 15
शोणितेन विना दुःस्वङ्कुर्वन् काष्ठादिभिर्नरः द्वात्रिंशतं पणान् दाप्यो द्विगुणं दर्शने ऽसृजः
କାଠ ଆଦିଦ୍ୱାରା ମାରି ପୀଡା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ତ ନ ବେରିଲେ ବତ୍ତିଶ ପଣ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ; ରକ୍ତ ଦେଖାଗଲେ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱିଗୁଣ।
Verse 16
करपाददतो भङ्गे च्छेदने कर्णनासयोः मध्यो दण्डो व्रणोद्भेदे मृतकल्पहते तथा
ହାତ, ପାଦ କିମ୍ବା ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଲେ; କାନ କିମ୍ବା ନାକ କାଟିଦେଲେ; ଘାଉ ଫାଟି ଖୋଲିଲେ, ଏବଂ ମଣିଷକୁ ମୃତପ୍ରାୟ କରିଦେବା ଆକ୍ରମଣରେ—ମଧ୍ୟମ ଦଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
Verse 17
चेष्टाभोजनवाग्रोधे नेत्रादिप्रतिभेदने कन्धराबाहुसक्थ्याञ्च भङ्गे मध्यमसाहसः
କାହାର ଚଳନ, ଭୋଜନ କିମ୍ବା ବାକ୍କୁ ଅଟକାଇବା; ନେତ୍ର ଆଦି ଅଙ୍ଗକୁ କ୍ଷତି କରିବା; ଏବଂ ଗର୍ଦ୍ଧନ, ବାହୁ, ଜଂଘାର ଭଙ୍ଗ କରିବା—ଏସବୁ ‘ମଧ୍ୟମ-ସାହସ’ ନାମକ ମଧ୍ୟମ ଶ୍ରେଣୀର ହିଂସାପର ଅପରାଧ।
Verse 18
एकं घ्नतां बहूनाञ्च यथोक्ताद्द्विगुणा दमाः कलहापहृतं देयं दण्डस्तु द्विगुणः स्मृतः
ଏକଜନକୁ ଆଘାତ କରୁଥିବା ଓ ଅନେକଙ୍କୁ ଆଘାତ କରୁଥିବା—ଦୁହେଁ ପାଇଁ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଦଣ୍ଡର ଦ୍ୱିଗୁଣ ଦମ (ଜରିମାନା) ହେବ। କଳହରେ ଅପହୃତ ବସ୍ତୁ ଫେରାଇ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଗୁଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
Verse 19
दुःखमुत्पादयेद्यस्तु स समुत्थानजं व्ययम् द्वाविंशतिपणामिति ख दाप्यो दण्डञ्च यो यस्मिन् कलहे समुदाहृतः
ଯେ କେହି ଅନ୍ୟକୁ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପାଦନ କରେ, ସେ ଏହି ଘଟଣାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ବ୍ୟୟ ଦେବ। ତାହାର ଜରିମାନା ବାଇଶ ପଣ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏବଂ ଯେ କଳହ-ପ୍ରକରଣରେ ଯେ ଦଣ୍ଡ ଉଚ୍ଚାରିତ, ସେହି ଦଣ୍ଡ ଲାଗୁ ହେବ।
Verse 20
तरिकः स्थलजं शुल्कं गृह्नन् दण्ड्यः पणान्दश ब्राह्मणप्रातिवेश्यानामेतदेवानिमन्त्रणे
ତରିକ (ନାଉକାଚାଳକ/ଶୁଳ୍କଗ୍ରାହକ) ଯଦି ସ୍ଥଳ-ଶୁଳ୍କ ଗ୍ରହଣ କରେ, ତେବେ ସେ ଦଶ ପଣ ଦଣ୍ଡଯୋଗ୍ୟ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପ୍ରାତିବେଶ୍ୟ (ସୁରକ୍ଷିତ ଅତିଥି/ବିଶେଷ ନିବାସୀ) ମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନିମନ୍ତ୍ରଣ (ଯଥାବିଧି ଡାକ ନ ଦେବା) ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ହିଁ।
Verse 21
अभिघाते तथा भेदे च्छेदे बुद्ध्यावपातने पणान्दाप्यः पञ्चदशविंशतिं तत्त्रयन्तथा
ଅଭିଘାତ (ଆକ୍ରମଣ), ଭେଦ (କ୍ଷତି/ଭାଙ୍ଗା), ଛେଦ (କାଟିବା/ଅଙ୍ଗଛେଦ) ଏବଂ ବୁଦ୍ଧ୍ୟବପାତନ (ବୁଦ୍ଧି/ସ୍ପୃହା ହାନି) ମାମଲାରେ ପନ୍ଦରରୁ କୁଡ଼ି ପଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦଣ୍ଡ ଦେୟ; ଏବଂ ଉଚ୍ଚତର ଶ୍ରେଣୀରେ ତାହାର ତ୍ରିଗୁଣ ମଧ୍ୟ।
Verse 22
दुःस्वोत्पादिगृहे द्रव्यं क्षिपन् प्राणहरं तथा षाडशाद्यं पणात् दाप्यो द्वितीयो मध्यमन्दमम्
ଦୁଃସ୍ୱୋତ୍ପାଦି (ଅଶୁଭ/ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବାଧିତ) ଘରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଛାଡ଼ୁଥିବା ଓ ପ୍ରାଣହର (ବିଷ) ପଦାର୍ଥ ଦେଉଥିବା—ଏପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଶ୍ରେଣୀର ଅପରାଧୀକୁ ଷୋଳ ପଣରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ମଧ୍ୟମ, କିଛି ଶମିତ ଦମ (ଦଣ୍ଡ) ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ।
Verse 23
दुःखे च शोणितोत्पादे शाखाङ्गच्छेदने तथा दण्डः क्षुद्रपशूनां स्याद्द्विपणप्रभृतिः क्रमात्
ଦୁଃଖ ଦେବା, ରକ୍ତସ୍ରାବ କରାଇବା ଏବଂ ଅଙ୍ଗ/ଶାଖା କାଟିବା ଇତ୍ୟାଦିରେ କ୍ଷୁଦ୍ର ପଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ଦୁଇ ପଣରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଦୋଷର ଗୁରୁତ୍ୱାନୁସାରେ କ୍ରମେ ବଢ଼େ।
Verse 24
लिङ्गस्य च्छेदने मृत्तौ मध्यमो मूल्यमेव च महापशूनामेतेषु स्थानेषु द्विगुणा दमाः
ଲିଙ୍ଗଛେଦ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଲେ ମଧ୍ୟମ ଶ୍ରେଣୀର ଦଣ୍ଡ ଦେୟ, ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୂଲ୍ୟ (କ୍ଷତିପୂରଣ) ମଧ୍ୟ ଦେବାକୁ ହେବ; ଏହି ସ୍ଥିତିରେ ମହାପଶୁମାନଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱିଗୁଣ ହୁଏ।
Verse 25
प्ररोहिशाखिनां शाखास्कन्धसर्वविदारणे उपजीव्यद्रुमाणान्तु विंशतेर्द्विगुणा दमाः
ପ୍ରରୋହ ଦେଇ ଶାଖା ଥିବା ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ଶାଖା କିମ୍ବା କାଣ୍ଡକୁ ଯେକୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଫାଟାଇ/ଚିରିଦେଲେ ଦଣ୍ଡ ବିଶ ପଣ; ଉପଜୀବ୍ୟ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ତାହାର ଦ୍ୱିଗୁଣ।
Verse 26
यः साहसङ्कारयति स दाप्यो द्विगुणन्दमम् यस्त्वेवमुक्त्वाहं दाता कारयेत् स चतुर्गुणम्
ଯେ କେହି ସାହସ/ହିଂସାକାର୍ଯ୍ୟ କରାଏ ସେ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ; କିନ୍ତୁ ‘ମୁଁ ଦେବି’ ବୋଲି କହି ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଲେ ସେ ଚତୁର୍ଗୁଣ ଦଣ୍ଡ ଦେବ।
Verse 27
आर्याक्रोशातिक्रमकृद्भ्रातृजायाप्रहारदः सन्दिष्टस्याप्रदाता च समुद्रगृहभेदकः
ଯେ ଆର୍ୟ/ସମ୍ମାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ, ଯେ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ଯେ ଭାଇଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ପ୍ରହାର କରେ, ଯେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ/ଅର୍ପିତ ବସ୍ତୁ ଦେଉନାହିଁ, ଏବଂ ଯେ ବଳପୂର୍ବକ ଘରଭେଦ କରେ—ଏମାନେ ଦଣ୍ଡନୀୟ ଅପରାଧୀ ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି।
Verse 28
सामन्तकुलिकादीनामपकारस्य कारकः पञ्चाशत्पणिको दण्ड एषामिति विनिश् चयः
ସାମନ୍ତ ଓ କୁଲିକ ଆଦିଙ୍କ ପ୍ରତି ଯେ ଅପକାର (ହାନି/ଅନ୍ୟାୟ) କରେ, ତାହାର ନିଶ୍ଚିତ ଦଣ୍ଡ ପଚାଶ ପଣ ଜରିମାନା—ଏମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏହି ନିୟମ ନିର୍ଣ୍ଣୀତ।
Verse 29
स्वच्छन्दविधवागामी विक्रुष्टे नाभिधावकः अकारणे च विक्रोष्टा चण्डालश्चोत्तमान् स्पृशन्
ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ବିଧବାଗମନ କରୁଥିବା; କେହି ଚିତ୍କାର କଲେ ସାହାଯ୍ୟକୁ ନ ଦୌଡ଼ୁଥିବା; ଅକାରଣେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା; ଏବଂ ଚଣ୍ଡାଳ ଉଚ୍ଚଜନଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ନିନ୍ଦ୍ୟ।
Verse 30
शूद्रः प्रव्रजितानाञ्च दैवे पैत्र्ये च भोजकः प्ररोहिशाखिनामित्यादिर्विंशतेर्द्विगुणा दमा इत्य् अन्तः पाठः ख पुस्तके नास्ति अयुक्तं शपथं कुर्वन्नयोग्यो योग्यकर्मकृत्
ଶୂଦ୍ରକୁ ପ୍ରବ୍ରଜିତ (ସନ୍ନ୍ୟାସୀ) ମାନଙ୍କର ଭୋଜକ, ଏବଂ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୈତୃକାର୍ଯ୍ୟ (ଶ୍ରାଦ୍ଧ) ରେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ‘ପ୍ରରୋହିଶାଖିନାମ୍…’ ଠାରୁ ‘ବିଂଶତିର ଦ୍ୱିଗୁଣ ଦମ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ତଃପାଠ ‘ଖ’ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ନାହିଁ। ଯେ ଅଯୋଗ୍ୟ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଅଯୁକ୍ତ ଶପଥ କରେ, ସେ ସେହି କର୍ମରେ ଯୋଗ୍ୟ ପରି ଗଣାଯାଇ ଶପଥର ଫଳ-ପରିଣାମର ଭାଗୀ ହୁଏ।
Verse 31
वृषक्षुद्रपशूनाञ्च पूंस्त्वस्य प्रतिघातकृत् साधारणस्यापलोपी दासीगर्भविनाशकृत्
ବୃଷଭ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କ୍ଷୁଦ୍ର ପଶୁମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରୁଥିବା; ପୁଂସ୍ତ୍ୱ (ବୀର୍ୟଶକ୍ତି) ନାଶ କରୁଥିବା; ସାଧାରଣ ସମ୍ପତ୍ତି ଅପହରଣ କରୁଥିବା; ଏବଂ ଦାସୀର ଗର୍ଭ ବିନାଶ (ଗର୍ଭପାତ) କରୁଥିବା—ଏମାନେ ଘୋର ଅପରାଧୀ ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି।
Verse 32
पितापुत्रस्वसृभ्रातृदम्पत्याचार्यशिष्यकाः एषामपतितान्योन्यत्यागी च शतदण्डभाक्
ପିତା-ପୁତ୍ର, ଭଉଣୀ-ଭାଇ, ପତି-ପତ୍ନୀ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ-ଶିଷ୍ୟ—ଏହି ଯୁଗଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ଧର୍ମପତିତ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ପରସ୍ପରକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଶତ (ପଣ) ଦଣ୍ଡର ଭାଗୀ ହୁଏ।
Verse 33
वसानस्त्रीन् पणान् दण्ड्यो नेजकस्तु परांशुकम् विक्रयावक्रयाधानयाचितेषु पणान् दश
ଅନ୍ୟର ବସ୍ତ୍ର/ଦ୍ରବ୍ୟ ପିନ୍ଧୁଥିବା କିମ୍ବା ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ତିନି ପଣ ଦଣ୍ଡଯୋଗ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ନେଜକ (ଧୋବା) ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ବିଷୟରେ। ବିକ୍ରୟ, ଅବକ୍ରୟ (ଅନୁଚିତ ପୁନଃକ୍ରୟ), ଆଧାନ/ନିକ୍ଷେପ ଓ ଯାଚିତ ଋଣରେ ଦଶ ପଣ ଦଣ୍ଡ।
Verse 34
तुलाशासनमानानां कूटकृन्नाणकस्य च एभिश् च व्यवहर्ता यः स दाप्यो दण्डमुत्तमम्
ଯେ କୂଟକୃତ ତୁଳା, ଓଜନ ଓ ମାପ କିମ୍ବା ନକଲି ମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହାର କରେ, ସେ ଉତ୍ତମ (ସର୍ବୋଚ୍ଚ) ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ।
Verse 35
अकूटं कूटकं ब्रूते कूटं यश्चाप्यकूटकम् स नाणकपरीक्षी तु दाप्यः प्रथमसाहसम्
ଯେ ସତ୍ୟ ମୁଦ୍ରାକୁ ନକଲି କହେ ଓ ନକଲିକୁ ସତ୍ୟ କହେ—ଏମିତି ମୁଦ୍ରା-ପରୀକ୍ଷକ ପ୍ରଥମ ସାହସ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ।
Verse 36
भिषङ्मिथ्याचरन् दाप्यस्तिर्यक्षु प्रथमं दमम् मानुषे मध्यमं राजमानुषेषूत्तमन्तथा
ଯେ ଚିକିତ୍ସକ ମିଥ୍ୟା/ପ୍ରତାରଣାରେ ଚିକିତ୍ସା କରେ, ସେ ଦଣ୍ଡଯୋଗ୍ୟ—ପଶୁମାନଙ୍କ ମାମଲାରେ ପ୍ରଥମ (ନ୍ୟୁନ) ଦଣ୍ଡ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟମ ଦଣ୍ଡ, ଏବଂ ରାଜପୁରୁଷମାନଙ୍କରେ ଉତ୍ତମ (ସର୍ବୋଚ୍ଚ) ଦଣ୍ଡ।
Verse 37
अबध्यं यश् च बध्नाति बध्यं यश् च प्रमुञ्चति अप्राप्तव्यवहारञ्च स दाप्यो दममुत्तमम्
ଯେ ବନ୍ଧନ/କାରାବାସ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ତାକୁ ବନ୍ଧେ, ଏବଂ ଯେ ବନ୍ଧନ ଯୋଗ୍ୟ ତାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ତଥା ଯେ ଅପ୍ରାପ୍ତ (ଅଗ୍ରାହ୍ୟ) ବ୍ୟବହାର/ମାମଲା ଆରମ୍ଭ କରେ—ସେ ଉତ୍ତମ (ସର୍ବୋଚ୍ଚ) ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ।
Verse 38
मानेन तुलया वापि यो ऽंशमष्टमकं हरेत् द्वाविंशतिपणान् दाप्यो वृद्धौ हानौ च कल्पितम्
ଯେ କେହି ମାପ କିମ୍ବା ତୁଳାରେ କପଟ କରି ଅଷ୍ଟମାଂଶ ହରଣ କରେ, ସେ ଦ୍ୱାବିଂଶତି ପଣ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ; ପଣ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ହାନି—ଦୁହିଁଥିରେ ଏହି ଦଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
Verse 39
भेषजस्नेहलवणगन्धान्यगुडादिषु पण्येषु प्रक्षिपन् हीनं पणान्दाप्यस्तु षोडश
ଔଷଧ, ତେଲ/ଘିଅ, ଲୁଣ, ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଗୁଡ଼ ଆଦି ପଣ୍ୟରେ ହୀନ ଦ୍ରବ୍ୟ ମିଶାଇ ଭେଜାଲ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଷୋଡଶ ପଣ ଦଣ୍ଡ ଦେବ।
Verse 40
सम्भूय कुर्वतामर्घं सबाधं कारुशिल्पिनां अर्थस्य ह्रासः वृद्धिं वा सहस्रो दण्ड उच्यते
କାରୁ ଓ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ବାଧାଦାୟକ/ଚାପସୃଷ୍ଟିକାରୀ ଭାବେ ମୂଲ୍ୟ ଧାର୍ଯ୍ୟ କରି, ତାହାଦ୍ୱାରା ଅର୍ଥର ହ୍ରାସ କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ ବୃଦ୍ଧି କରାଇଲେ, ସହସ୍ର ପଣ ଦଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
Verse 41
राजानि स्थाप्यते यो ऽर्थः प्रत्यहं तेन विक्रयः क्रयो वा निस्रवस्तस्माद्बणिजां लाभकृत् स्मृतः
ରାଜାଙ୍କ ନିକଟେ ଯେ ଧନ ନିକ୍ଷେପ ହୁଏ, ତାହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଦିନ କ୍ରୟ-ବିକ୍ରୟ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ; ତାହାରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ ଆୟ ବଣିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲାଭକର ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
Verse 42
स्वदेशपण्ये तु शतं बणिज् गृह्णीत पञ्चकं दशकं पारदेश्ये तु यः सद्यः क्रयविक्रयौ
ସ୍ୱଦେଶୀ ପଣ୍ୟର ବ୍ୟବସାୟରେ ବଣିଜ ଶତକୁ ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ଦଶ ଲାଭ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; ପାରଦେଶୀ ପଣ୍ୟରେ ଯେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ କ୍ରୟ-ବିକ୍ରୟ କରେ, ସେ ଲାଭ ନେଇପାରେ।
Verse 43
पण्यस्योपरि संस्थाप्य व्ययं पण्यसमुद्भवं अर्थो ऽनुग्रहकृत् कार्यः क्रेतुर्विक्रेतुरेव च
ପଣ୍ୟର ମୂଲ୍ୟ ଉପରେ ସେହି ପଣ୍ୟଜନିତ ବ୍ୟୟ (ହାତଲାଣି, ପରିବହନ ଇତ୍ୟାଦି) ଯୋଗ କରି, କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତା ଉଭୟଙ୍କ ହିତରେ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଶେଷ ରାଶି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 44
गृहीतमूल्यं यः पण्यं क्रेतुर्नैव प्रयच्छति सोदयन्तस्य दाप्यो ऽसौ दिग्लाभं वा दिगागते
ମୂଲ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ସୁଦ୍ଧା ଯେ କ୍ରେତାକୁ ପଣ୍ୟ ଦେଉନାହିଁ, ତାକୁ ବାଧ୍ୟ କରି ଦେବାକୁ କରାଯିବ; ପଣ୍ୟ ଯଦି ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ନେଇଯାଇଥାଏ, ତେବେ ସେଠାରେ ଯେମିତି ମୂଲ୍ୟ ମିଳେ ସେହି ଅନୁସାରେ ମୂଲ୍ୟ ଦେବାକୁ ପଡିବ।
Verse 45
विक्रीतमपि विक्रेयं पूर्वे क्रेतर्यगृह्णति हानिश्चेत् क्रेतृदोषेण क्रेतुरेव हि सा भवेत्
ବିକ୍ରୟ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ କ୍ରେତା ଯଦି ପଣ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ନ କରେ, ତେବେ ତାହା ବିକ୍ରେତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେଇ ପୁନଃ ବିକ୍ରୟଯୋଗ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; କ୍ରେତାର ଦୋଷରୁ ହାନି ହେଲେ ସେହି ହାନି କ୍ରେତାର ହିଁ।
Verse 46
राजदैवोपघातेन पण्ये दोषमुपागते हानिर्विक्रेतुरेवासौ याचितस्याप्रयच्छतः
ରାଜକୀୟ ଜବତି କିମ୍ବା ଦୈବଘାତରେ ପଣ୍ୟରେ ଦୋଷ ଆସିଲେ, ଅନୁରୋଧ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ବିକ୍ରେତା ଫେରତ ନେଇନାହାନ୍ତି/ପ୍ରତିକାର ନକରନ୍ତି, ହାନି ସେହି ବିକ୍ରେତାଙ୍କର ହିଁ।
Verse 47
अन्यहस्ते च विक्रीतं दुष्टं वा दुष्टवद्यदि विक्रीनीते दमस्तत्र तन्मूल्यादद्विगुणो भवेत्
ଯଦି କେହି ଅନ୍ୟର ସ୍ୱାମୀତ୍ୱର ପଦାର୍ଥ ବିକ୍ରୟ କରେ, କିମ୍ବା ଦୋଷଯୁକ୍ତ ପଣ୍ୟ ବିକ୍ରୟ କରେ, ଅଥବା ନିର୍ଦ୍ଦୋଷକୁ ଦୋଷଯୁକ୍ତ ବୋଲି ବିକ୍ରୟ କରେ, ତେବେ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡ ହେବ ସେହି ପଣ୍ୟମୂଲ୍ୟର ଦ୍ୱିଗୁଣ।
Verse 48
क्षयं वृद्धिञ्च बणिजा पण्यानामविजानता क्रीत्वा नानुशयः कार्यः कुर्वन् षड् भागदण्डभाक्
ଦ୍ରବ୍ୟର କ୍ଷୟ–ବୃଦ୍ଧି ନ ଜାଣି ବଣିକ ପଣ୍ୟ କିଣିଲେ, ପରେ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପର ଦାବି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କଲେ ମୂଲ୍ୟର ଷଷ୍ଠାଂଶ ଦଣ୍ଡର ଭାଗୀ ହୁଏ।
Verse 49
समवायेन बणिजां लाभार्थं कर्म कुर्वतां लभालाभौ यथा द्रव्यं यथा वा संविदा कृतौ
ଲାଭ ପାଇଁ ସହଭାଗୀତାରେ ବ୍ୟବସାୟ କରୁଥିବା ବଣିକମାନଙ୍କର ଲାଭ–ହାନି ଦିଆଯାଇଥିବା ପୁଞ୍ଜି/ଦ୍ରବ୍ୟର ଅନୁପାତରେ କିମ୍ବା କୃତ ସମ୍ବିଦା ଅନୁସାରେ ବଣ୍ଟିତ ହେବ।
Verse 50
प्रतिषिद्धमनादिष्टं प्रमादाद्यच्च नाशितं स तद्दयाद्विप्रवाच्च रक्षिताद्दशमांशभाक्
ନିଷିଦ୍ଧ ହେଉ କି ଅନାଦିଷ୍ଟ—ଯାହା ପ୍ରମାଦରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ସେଥିର ପ୍ରତିଦାନ ସେ ଦେବ; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଯାହା ରକ୍ଷିତ, ତାହାର ଦଶମାଂଶ ଭାଗର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।
Verse 51
अर्थप्रेक्षपणाद्विंशं भागं शुल्कं नृपा हरेत् व्यासिद्धं राजयोग्यञ्च विक्रीतं राजगामि तत्
ପରୀକ୍ଷା ଓ ମୂଲ୍ୟନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ଆଣାଯାଇଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ରାଜା ବିଶମାଂଶ ଶୁଳ୍କ ଗ୍ରହଣ କରିବେ; ଏବଂ ଯାହା ରାଜଯୋଗ୍ୟ କିମ୍ବା ବିଧିପୂର୍ବକ ନିର୍ଣ୍ଣୀତ ହୋଇ ବିକ୍ରୀତ, ତାହା ରାଜାଙ୍କ ଅଧିକାରକୁ ଯାଏ।
Verse 52
मिथ्या वदन् परीमाणं शुल्कस्थानादपक्रमन् दाप्यस्त्वष्टगुणं यश् च सव्याजक्रयविक्रयौ
ପରିମାଣକୁ ମିଥ୍ୟା କହୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଳ୍କସ୍ଥାନରୁ ଚୁକି ପଳାଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅଷ୍ଟଗୁଣ ଦଣ୍ଡ ଦେବ; ଏବଂ ଛଳ/ବ୍ୟାଜରେ କ୍ରୟ–ବିକ୍ରୟ କରୁଥିବା ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡନୀୟ।
Verse 53
देशन्तरगते प्रेते द्रव्यं दायादबान्धवाः ज्ञातयो वा हरेयुस्तदागतास्तैर् विना नृपः
ଯଦି କେହି ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ତାହାର ଧନ ଦାୟାଦ, ବାନ୍ଧବ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାତିମାନେ ଆସି ଗ୍ରହଣ କରିବେ; ସେମାନଙ୍କ ଅଭାବରେ ରାଜା ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ।
Verse 54
जिह्मं त्यजेयुर्निर्लोभमशक्तो ऽन्येन कारयेत् अनेन विधिराख्यात ऋत्विक्कर्षकर्मिणां
ସେମାନେ କୁଟିଳ (ଅସତ୍ୟ) ଆଚରଣ ତ୍ୟାଗ କରି ଲୋଭରହିତ ରହିବେ। ଯେ ଅଶକ୍ତ, ସେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇବ। ଏହିପରି ଋତ୍ୱିକ ଓ ଯଜ୍ଞସେବକମାନଙ୍କ ବିଧି କୁହାଗଲା।
Verse 55
ग्राहकैर् गृह्यते चौरो लोप्त्रेणाथ पदेन वा पूर्वकर्मापराधी वा तथैवाशुद्धवासकः
ଚୋରକୁ ଧରିବା ଲୋକେ ଧରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଶୋଧକ କୁକୁର ଦ୍ୱାରା, ଅଥବା ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କରି ଧରାଯାଏ। ସେହିପରି ପୂର୍ବ ଅପରାଧୀ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ (ସନ୍ଦେହଜନକ) ବାସ-ଆଚରଣବାନ୍ ମଧ୍ୟ ଧରାଯିବ।
Verse 56
अन्ये ऽपि शङ्कया ग्राह्या जातिनामादिनिह्नवैः द्यूतस्त्रीपानशक्ताश् च शुष्कभिन्नमुखस्वराः
ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହରେ ଧରାଯିବେ—ଯେମାନେ ନିଜ ଜାତି, ନାମ ଆଦି ଲୁଚାନ୍ତି; ଯେମାନେ ଜୁଆ, ନାରୀସଙ୍ଗ ଓ ମଦ୍ୟପାନରେ ଆସକ୍ତ; ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ମୁଖ ଶୁଷ୍କ-ଭିନ୍ନ ଓ ସ୍ୱର ବିକୃତ।
Verse 57
परद्रव्यगृहाणाञ्च पृच्छका गूढचारिणः निराया व्ययवन्तश् च विनष्ट द्रव्यविक्रयाः
ଯେମାନେ ପରଧନ ଦଖଲ କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ଟୋହ ନେବା ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ଗୁପ୍ତରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କ ଆୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ବ୍ୟୟ ଅଧିକ; ଏବଂ ଯେମାନେ ମୂଳ ହରାଇଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ବିକ୍ରୟ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ଚୋର ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ।
Verse 58
गृहीतः शङ्कया चौर्येनात्मानञ्चेद्विशोधयेत् दापयित्वा हृतं द्रव्यं चौरदण्डेन दण्डयेत्
ଚୋରିର ସନ୍ଦେହରେ ଧରାପଡ଼ିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଯଦି ନିଜ ନିର୍ଦୋଷତା ପ୍ରମାଣ କରେ, ତେବେ ହୃତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସତ୍ୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଆଯାଉ; ଏବଂ ଚୋରକୁ ଚୋରିର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦଣ୍ଡରେ ଦଣ୍ଡିତ କରାଯାଉ।
Verse 59
चौरं प्रदाप्यापहृतं घातयेद्विविधैर् बुधैः सचिह्नं ब्राह्मणं कृत्वा स्वराष्ट्राद्विप्रवासयेत्
ଚୋରକୁ ହୃତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଫେରାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ବିଧିମତେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଉପାୟରେ ତାକୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତୁ। କିନ୍ତୁ ଅପରାଧୀ ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତେବେ ଚିହ୍ନ ଲଗାଇ ରାଜ୍ୟରୁ ନିର୍ବାସିତ କରନ୍ତୁ।
Verse 60
घातिते ऽपहृते दोषो ग्रामभर्तुरनिर्गते स्वसीम्नि दद्याद्ग्रामस्तु पदं वा यत्र गच्छति
କେହି ହତ ହେଲେ କିମ୍ବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଅପହୃତ ହେଲେ, ଗ୍ରାମଭର୍ତ୍ତା (ଗ୍ରାମମୁଖ୍ୟ) ଯଦି ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ବାହାରକୁ ଯାଇନଥାଏ, ଦୋଷ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼େ। କିନ୍ତୁ ଘଟଣା ନିଜ ସୀମାଭିତରେ ହେଲେ ଗ୍ରାମ ମୁଆଁବଜା ଦେବ; କିମ୍ବା ପଦଚିହ୍ନ ଯେଉଁଠାକୁ ଯାଏ, ସେହି ଅନୁସାରେ ଦେବ।
Verse 61
पञ्चग्रामी वहिः क्रोशाद्दशग्राम्यअथ वा पुनः वन्दिग्राहांस् तथा वाजिकुञ्जराणाञ्च हारिणः
ବସତିର ବାହାରେ ଏକ କ୍ରୋଶ ପରିସରରେ ‘ପଞ୍ଚଗ୍ରାମୀ’ (ପାଞ୍ଚ ଗ୍ରାମର ଅଧିକାରୀ) କିମ୍ବା ‘ଦଶଗ୍ରାମ୍ୟ’ (ଦଶ ଗ୍ରାମର ଅଧିକାରୀ) ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଉ; ସେମାନେ ଅପହରଣକାରୀ ଓ ଘୋଡ଼ା-ହାତୀ ଚୋରମାନଙ୍କୁ ଧରିବେ।
Verse 62
प्रसह्य घातिनश् चैव शूलमारोपयेन्नरान् उत्क्षेपकग्रन्थिभेदौ करसन्दंशहीनकौ
ବଳପୂର୍ବକ ଆକ୍ରମଣ/ହତ୍ୟା କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବଳେ ଧରି ଶୂଳରେ ଆରୋପଣ କରାଯାଉ। ଏହା ସହ ‘ଉତ୍କ୍ଷେପକ’ ଓ ‘ଗ୍ରନ୍ଥିଭେଦ’ ନାମକ ଦଣ୍ଡ, ଏବଂ ସନ୍ଦଂଶ ଦ୍ୱାରା ହସ୍ତବଞ୍ଚନର ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ବିଧିତ।
Verse 63
कार्यौ द्वितीयापराधे करपादैकहीनकौ भक्तावकाशाग्न्युदकमन्त्रापकरणव्ययान्
ଦ୍ୱିତୀୟ ଅପରାଧରେ ଦୁଇ ଦଣ୍ଡ ବିଧେୟ—(୧) ଗୋଟିଏ ହାତ କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ ପାଦ ଛେଦ/ବଞ୍ଚନ, ଏବଂ (୨) ଭୋଜନ, ଆବାସ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଆବଶ୍ୟକ କର୍ମୋପକରଣର ବ୍ୟୟ ପ୍ରଦାନ।
Verse 64
दत्त्वा चौरस्य हन्तुर्वा जानतो दम उत्तमः शस्त्रावपाते गर्भस्य पातने चोत्तमो दमः
ଯେ ଜାଣିଶୁଣି ଚୋର କିମ୍ବା ହତ୍ୟାକାରୀକୁ ସହାୟତା ଦେଏ, ତାହା ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅର୍ଥଦଣ୍ଡ ବିଧେୟ। ଶସ୍ତ୍ରପ୍ରହାର ଓ ଗର୍ଭପାତ କରାଇବାରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
Verse 65
उत्तमो वाधमो वापि पुरुषस्त्रीप्रमापणे शिलां बद्ध्वा क्षिपेदप्सु नरघ्नीं विषदां स्त्रियं
ସେ ଉଚ୍ଚ ହେଉ କି ନୀଚ, ଯଦି ସ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ତେବେ ନରଘ୍ନୀ କିମ୍ବା ବିଷଦାତ୍ରୀ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ପଥର ବାନ୍ଧି ଜଳରେ ନିକ୍ଷେପ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 66
विषाग्निदां निजगुरुनिजापत्यप्रमापणीं विकर्णकरनासौष्ठीं कृत्वा गोभिः प्रमापयेत्
ଯେ ବିଷ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ଦିଏ, ଏବଂ ଯେ ନିଜ ଗୁରୁ କିମ୍ବା ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ହତ୍ୟା କରେ—ତାହାର କାନ, ହାତ, ନାକ ଓ ଓଠକୁ ବିକୃତ କରି, ପରେ ଗୋଭିଃ (ଗାଈ/ବଳଦର ପଦଦଳନରେ) ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 67
क्षेत्रवेश्मवनग्रामविवीतखलदाहकाः राजपत्न्य् अभिगामी च दग्धव्यास्तु कटाग्निना
ଯେ କ୍ଷେତ୍ର, ଗୃହ, ବନ, ଗ୍ରାମ, ବିବୀତ (ଘେରା ଚରଣଭୂମି) କିମ୍ବା ଖଲିହାନକୁ ଆଗ ଲଗାନ୍ତି, ଏବଂ ଯେ ରାଜପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରେ—ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି (କଟାଗ୍ନି) ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 68
पुमान् संग्रहणे ग्राह्यः केशाकेशिपरस्त्रियाः स्वजातावुत्तमो दण्ड आनुलोम्ये तु मध्यमः
ଅପହରଣ/ଅନ୍ୟାୟ ଗ୍ରହଣରେ ପୁରୁଷକୁ ଧରିବା ଉଚିତ; ପରସ୍ତ୍ରୀକୁ କେଶ ଧରି ଟାଣିବା/ଆକ୍ରମଣ କରିବା ଦଣ୍ଡନୀୟ। ସ୍ୱଜାତି ସ୍ତ୍ରୀ ବିଷୟରେ ଉତ୍ତମ ଦଣ୍ଡ, ଆନୁଲୋମ (ଅନୁମୋଦିତ ଉଚ୍ଚବର୍ଣ୍ଣ-ଗମନ) ରେ ମଧ୍ୟମ ଦଣ୍ଡ।
Verse 69
प्रातिलोम्ये बधः पुंसां नार्याः कर्णावकर्तनम् नीवीस्तनप्रावरणनाभिकेशावमर्दनम्
ପ୍ରାତିଲୋମ୍ୟ (ବିପରୀତ ବର୍ଣ୍ଣ) ସମ୍ବନ୍ଧରେ ପୁରୁଷଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ବଧ; ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ କାନ କାଟିବା, ଏବଂ ଲଜ୍ଜାଦଣ୍ଡ—ନୀବୀ (କମରବସ୍ତ୍ର) ଖୋଲାଇବା, ସ୍ତନାବରଣ ହଟାଇବା, ନାଭି ଓ କେଶକୁ ଅପବିତ୍ର/ବିକୃତ କରିବା।
Verse 70
अदेशकालसम्भाषं सहावस्थानमेव च स्त्री निषेधे शतं दद्याद् द्विशतन्तु दमं पुमान्
ଅନୁଚିତ ଦେଶ-କାଳରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବା ଓ ଅନୁଚିତ ଭାବେ ସହଅବସ୍ଥାନ—ସ୍ତ୍ରୀ ଉପରେ ନିଷେଧ/ପ୍ରତିବନ୍ଧ ଥିଲେ—ସ୍ତ୍ରୀ ଶତ (ପଣ) ଦଣ୍ଡ ଦେବ, ପୁରୁଷ ଦ୍ୱିଶତ (ପଣ) ଦଣ୍ଡ ଦେବ।
Verse 71
प्रतिषेधे तयोर्दण्डो यथा संग्रहणे तथा पशून् गच्छंश्छतं दाप्यो हीनां स्त्रीं गाश् च मध्यमम्
ନିଷେଧ ଉଲ୍ଲଂଘନ କଲେ ଉଭୟଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ସଂଗ୍ରହଣ ପରି। ପଶୁମାନଙ୍କୁ ହାଙ୍କି ନେଇଯାଉଥିବା ଲୋକ ଶତ (ପଣ) ଦଣ୍ଡ ଦେବ; ହୀନା ସ୍ତ୍ରୀ ଗ୍ରହଣ ଓ ଗାଈ ଗ୍ରହଣରେ ମଧ୍ୟମ ଦଣ୍ଡ।
Verse 72
अवरुद्धासु दासीषु भुजिष्यासु तथैव च गम्यास्वपि पुमान्दाप्यः पञ्चाशत् पणिकन्दमम्
ଅବରୁଦ୍ଧ/ରକ୍ଷିତ ଦାସୀ ଓ ଭୁଜିଷ୍ୟା (ବନ୍ଧନାଧୀନ ସ୍ତ୍ରୀ) ସହ, ସେ ଅନ୍ୟଥା ‘ଗମ୍ୟା’ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁରୁଷଠାରୁ ପଞ୍ଚାଶ (ପଣ) ନ୍ୟୁନତମ ଦଣ୍ଡ ଆଦାୟ କରାଯିବ।
Verse 73
प्रसह्य दास्यभिगमे दण्डो दशपणः स्मृतः कुबन्धेनाङ्क्य गमयेदन्त्याप्रव्रजितागमे
ଯେ ଦାସୀ ସହ ବଳପୂର୍ବକ ମୈଥୁନ କରେ, ତାହାର ଦଣ୍ଡ ଦଶ ପଣ ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ତାକୁ ଅପକୀର୍ତ୍ତିର ଚିହ୍ନ ଦେଇ ବାନ୍ଧି ନିର୍ବାସିତ କରିବା ଉଚିତ—ଅନ୍ତ୍ୟ ନାରୀ କିମ୍ବା ଅପ୍ରବ୍ରଜିତା ନାରୀ ସହ ଗମନରେ।
Verse 74
न्यूनं वाप्यधिकं वापि लिखेद्यो राजशासनम् पारदारिकचौरं वा मुञ्चतो दण्ड उत्तमः
ଯେ ରାଜଶାସନକୁ କମ୍ କିମ୍ବା ବେଶି କରି ଲେଖେ, କିମ୍ବା ପରସ୍ତ୍ରୀଗାମୀ ଅଥବା ଚୋରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ—ତାହା ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
Verse 75
अभक्षैर् दूषयन् विप्रं दण्ड उत्तमसाहसम् कूटस्वर्णव्यवहारी विमांसस्य च विक्रयी
ନିଷିଦ୍ଧ ଭକ୍ଷ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦୂଷିତ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ‘ଉତ୍ତମସାହସ’ ଦଣ୍ଡର ଯୋଗ୍ୟ। ଏହିପରି କୂଟସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବହାରୀ ଓ (ଅଧର୍ମରେ) ମାଂସ ବିକ୍ରେତା ମଧ୍ୟ।
Verse 76
अङ्गहीनश् च कर्तव्यो दाप्यश्चोत्तमसाहसं शक्तो ह्य् अमोक्षयन् स्वामी दंष्ट्रिणः शृङ्गिणस् तथा
ତାକୁ ଅଙ୍ଗହାନିକର ଶାରୀରିକ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ ଏବଂ ‘ଉତ୍ତମସାହସ’ ଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଦେୟ କରାଯିବ। କାରଣ ସମର୍ଥ ହୋଇ ମଧ୍ୟ (ପଶୁକୁ) ନ ରୋକୁଥିବା ସ୍ୱାମୀ ଦାୟୀ—ଦଂଷ୍ଟ୍ରଧାରୀ ଓ ଶୃଙ୍ଗଧାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ।
Verse 77
प्रथमं साहसं दद्याद्विक्रुष्टे द्विगुणं तथा अचौरञ्चौरे ऽभिवदन् दाप्यः पञ्चशतं दमं
ପ୍ରଥମ ସାହସ (ହିଂସା) ଅପରାଧରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ବିକ୍ରୁଷ୍ଟ (ଉଚ୍ଚ ଚିତ୍କାର) ସହିତ ହେଲେ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱିଗୁଣ। ତଥା ଅଚୋରକୁ ‘ଚୋର’ ବୋଲି କହୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଞ୍ଚଶତ ପଣ ଦଣ୍ଡ ଦେବ।
Verse 78
राज्ञो ऽनिष्टप्रवक्तारं तस्यैवाक्रोशकं तथा मृताङ्गलग्नविक्रेतुर्गुरोस्ताडयितुस् तथा
ଯେ ରାଜା ବିଷୟରେ ଅପ୍ରିୟ କିମ୍ବା ହାନିକାରକ କଥା କହେ, ଯେ ତାଙ୍କୁ ଗାଳି ଦିଏ, ଯେ ଶବସଂଲଗ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ବିକ୍ରି କରେ, ଏବଂ ଯେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରେ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଦଣ୍ଡନୀୟ ଅପରାଧୀ।
Verse 79
तन्मन्त्रस्य च भेत्तारं छित्त्वा जिह्वां प्रवासयेत् राजयानासनारोढुर्दण्डो मध्यमसाहसः
ସେହି ମନ୍ତ୍ରର ଭେଦ କରୁଥିବା ଲୋକର ଜିଭ କାଟି ତାକୁ ନିର୍ବାସିତ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଯେ ଅନଧିକୃତ ଭାବେ ରାଜୟାନ-ଆସନରେ ଚଢ଼େ, ତାହାର ଦଣ୍ଡ ‘ମଧ୍ୟମ ସାହସ’ ଶ୍ରେଣୀର ଜରିମାନା।
Verse 80
द्विनेत्रभेदिनो राजद्विष्टादेशकृतस् तथा विप्रत्वेन च शूद्रस्य जीवतो ऽष्टशतो दमः
ଯେ ଦୁଇଟି ଆଖି ନଷ୍ଟ କରେ, ଯେ ରାଜଦ୍ୱେଷୀ ଦେଶରେ ପ୍ରତିନିଧି/କାରକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଏବଂ ଯେ ଶୂଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଧାରଣ କରି ଜୀବିକା କରେ—ତାଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ଆଠଶୋ (ପଣ)।
Verse 81
यो मन्येताजितो ऽस्मीति न्यायेनाभिपराजितः तमायान्तं पुनर्जित्वा दण्डयेद्द्विगुणं दमं
ଯେ ନ୍ୟାୟରେ ପରାଜିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ “ମୁଁ ପରାଜିତ ନୁହେଁ” ବୋଲି ଭାବେ, ସେ ପୁଣି (ବିବାଦ ପାଇଁ) ଆସିଲେ ତାକୁ ପୁନର୍ବାର ଜିତି ରାଜା ଦ୍ୱିଗୁଣ ଦଣ୍ଡ ଦେବେ।
Verse 82
राज्ञान्यायेन यो दण्डो गृहीतो वरुणायतं विवेद्य दद्याद्विप्रेभ्यः स्वयं त्रिंशद्गुणीकृतं
ରାଜା ନ୍ୟାୟବିଧି ଅନୁସାରେ ଯେ ଦଣ୍ଡ (ଜରିମାନା) ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ବରୁଣଙ୍କ ଆୟତନ/ଅଧିକାରରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ନିବେଦନ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ରାଜା ସ୍ୱୟଂ ତାହାକୁ ତିରିଶ ଗୁଣ କରି (ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରୂପେ) ଦେବେ।
Verse 83
धर्मश्चार्थश् च कीर्तिञ्च लोकपङ्क्तिरुपग्रहः प्रजाभ्यो बहुमानञ्च स्वर्गस्थानञ्च शाश्वतम्
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କୀର୍ତ୍ତି, ଲୋକପଙ୍କ୍ତିର ସହାୟତା, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ଥାନ—ଏସବୁ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 84
पश्यतो व्यवहारांश् च गुणाः स्युः सप्त भूपतेः
ହେ ରାଜନ୍, ରାଜା ଯେତେବେଳେ ନିଜେ ନ୍ୟାୟ-ବ୍ୟବହାର ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ଲେନଦେନକୁ ଦେଖି ନିରୀକ୍ଷଣ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଶାସକଙ୍କ ସାତଟି ଗୁଣ ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Frequently Asked Questions
A graded penal framework: verbal abuse and assault are fined by severity (sāhasa grades), social status, protected targets, and outcomes (pain, blood, fracture, mutilation), alongside market regulation and theft procedure.
It recommends adjudication through external marks (cihna), reasoned inference (yukti), and authoritative tradition (āgama), explicitly acknowledging the risk of forged signs.
Abuse directed at a Vedic scholar (traividya), the king, or a deity is treated as uttama-sāhasa; similarly severe penalties are invoked for certain acts like weapon-striking and causing fetal loss in specified contexts.
Falsifying weights/measures, counterfeit coinage, declaring genuine coins counterfeit (and vice versa), adulterating goods (medicine, oils, salt, fragrances, jaggery), coercive price-fixing by artisans, and customs evasion.
By framing punishment, restitution, and regulation as dharmic maintenance of social order, and by concluding with the king’s duty to personally supervise judicial dealings and embody rulerly qualities.