Adhyaya 267

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे महेश्वरस्नानलक्षकोटिहोमादयो नाम षट्षष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ सप्तषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः नीराजनविधिः पुष्कर उवाच कर्म सांवत्सरं राज्ञां जन्मर्क्षे पूजयेच्च तं मासि मासि च संक्रान्तौ सूर्यसोमादिदेवताः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଆଗ୍ନେୟ ମହାପୁରାଣର ‘ମହେଶ୍ୱରସ୍ନାନ, ଲକ୍ଷ-କୋଟି ହୋମାଦି’ ନାମକ ୨୬୬ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ୨୬୭ତମ ଅଧ୍ୟାୟ—‘ନୀରାଜନବିଧି’ ଆରମ୍ଭ। ପୁଷ୍କର କହିଲେ—ରାଜାମାନେ ବାର୍ଷିକ କର୍ମ କରିବେ; ଜନ୍ମନକ୍ଷତ୍ର ଦିନେ ତାହାର ପୂଜା କରିବେ। ଏବଂ ପ୍ରତିମାସ ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସୋମ ଆଦି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବେ।

Verse 2

अगस्त्यस्योदये ऽगस्त्यञ्चातुर्मास्यं हरिं यजेत् शयनोत्थापने पञ्चदिनं कुर्यात्समुत्सवम्

ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତ ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ (ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ) ଶୟନୋତ୍ଥାପନେ ପାଞ୍ଚ ଦିନ ମହୋତ୍ସବ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

प्रोष्ठपादे सिते पक्षे प्रतिपत्प्रभृतिक्रमात् शिविरात् पूर्वदिग्भागे शक्रार्थं भवनञ्चरेत्

ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ପ୍ରତିପଦାରୁ କ୍ରମେ, ଶିବିରର ପୂର୍ବ ଦିଗଭାଗରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଭବନ/ମଣ୍ଡପ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 4

तत्र शक्रध्वजं स्थाप्य शची शक्रञ्च पूजयेत् अष्टम्यां वाद्यघोषेण तान्तु यष्टिं प्रवेशयेत्

ସେଠାରେ ଶକ୍ରଧ୍ୱଜ ସ୍ଥାପନ କରି ଶଚୀ ଓ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ବାଦ୍ୟଘୋଷ ସହିତ ତାନ୍ତୁ (ଦୋରି) ଯୁକ୍ତ ଯଷ୍ଟି (ଧ୍ୱଜଦଣ୍ଡ)କୁ ପ୍ରବେଶ କରାଇ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 5

एकादश्यां सोपवासो द्वादश्यां केतुमुत्थितम् यजेद्वस्त्रादिसंवीतं घटस्थं सुरपं शचीं

ଏକାଦଶୀରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱାଦଶୀରେ (ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରି) ଉଠି କେତୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ବସ୍ତ୍ରାଦିରେ ସୁଶୋଭିତ, ଘଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଭାବେ ଆବାହିତ ଦେବାଧିପ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଶଚୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 6

वर्धस्वेन्द्र जितामित्र वृत्रहन् पाकशासन देव देव महाभाग त्वं हि भूमिष्ठतां गतः

ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଶତ୍ରୁଜୟୀ, ବୃତ୍ରହନ୍, ପାକଶାସନ—ତୁମର ବୃଦ୍ଧି ହେଉ। ହେ ଦେବଦେବ, ମହାଭାଗ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଭୂମିରେ ସ୍ଥିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଛ।

Verse 7

त्वं प्रभुः शाश्वतश् चैव सर्वभूतहिते रतः अनन्ततेजा वै राजो यशोजयविवर्धनः

ତୁମେ ହି ପ୍ରଭୁ, ଶାଶ୍ୱତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ହିତରେ ସଦା ରତ। ହେ ରାଜନ, ତୁମେ ଅନନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ; ଯଶ ଓ ଜୟକୁ ବଢ଼ାଉଥିବା।

Verse 8

तेजस्ते वर्धयन्त्वेते देवाः शक्रः सुवृष्टिकृत् ब्रह्मविष्णुमहेशाश् च कार्त्तिकेयो विनायकः

ଏହି ଦେବଗଣ ତୁମ ତେଜକୁ ବଢ଼ାନ୍ତୁ—ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର), ଯିଏ ଶୁଭ ବୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ; ସହ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଓ ବିନାୟକ (ଗଣେଶ) ମଧ୍ୟ।

Verse 9

आदित्या वसवो रुद्राः साध्याश् च भृगवो दिशः मरुद्गुणा लोकपाला ग्रहा यक्षाद्रिनिम्नगाः

ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ; ଭୃଗୁ; ଦିଗମାନ; ମରୁତ ଓ ତାଙ୍କ ଗଣ; ଲୋକପାଳ; ଗ୍ରହ; ଯକ୍ଷ; ପର୍ବତ ଏବଂ ସେଠାରୁ ନିମ୍ନଗାମୀ ନଦୀମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଗଣିତ ଦିବ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀ।

Verse 10

समुद्रा श्रीर्मही गौरी चण्डिका च सरस्वती प्रवर्तयन्तु ते तेजो जय शक्र शचीपते

ସମୁଦ୍ରା, ଶ୍ରୀ, ମହୀ, ଗୌରୀ, ଚଣ୍ଡିକା ଓ ସରସ୍ୱତୀ—ସେମାନେ ତୁମ ତେଜକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କରି ବଢ଼ାନ୍ତୁ। ଜୟ ହେଉ, ହେ ଶକ୍ର, ହେ ଶଚୀପତି!

Verse 11

तव चापि जयान्नित्यं मम सम्पठ्यतां शुभं प्रसीद राज्ञां विप्राणां प्रजानामपि सर्वशः

ତୁମର ବିଜୟ ମଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ ହେଉ। ମୋର ଏହି ଶୁଭ ବଚନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପାଠ ହେଉ; ରାଜା, ବିପ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ପ୍ରତି ସର୍ବତଃ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ।

Verse 12

भवत्प्रसादात् पृथिवी नित्यं शस्यवती भवेत् शिवं भवतु निर्विघ्नं शाम्यन्तामीतयो भृशं

ତୁମ ପ୍ରସାଦରୁ ପୃଥିବୀ ନିତ୍ୟ ଶସ୍ୟସମୃଦ୍ଧ ହେଉ। ଶିବମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ବିଘ୍ନ ହେଉ; ଏବଂ ବିପତ୍ତି-ରୋଗପୀଡା ଭଲଭାବେ ଶାନ୍ତ ହେଉ।

Verse 13

पटस्थमिति क , ग , छ , ज , ट च मन्त्रेणेन्द्रं समभ्यर्च्य जितभूः स्वर्गमाप्नुयात् भद्रकालीं पटे लिख्य पूजयेदाश्विने जये

“ପଟସ୍ଥମ୍” ଆଦି ମନ୍ତ୍ରରେ କ-ଗ-ଛ-ଜ-ଟ ଅକ୍ଷରଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ, ଭୂବିଜୟୀ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ବସ୍ତ୍ରପଟରେ ଭଦ୍ରକାଳୀଙ୍କୁ ଲେଖି, ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ଜୟ ପାଇଁ ପୂଜା କରିବ।

Verse 14

शुक्लपक्षे तथाष्टम्यामायुधं कार्मुकं ध्वजम् छत्रञ्च राजलिङ्गानि शस्त्राद्यं कुसुमादिभिः

ତଥା ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଆୟୁଧ—ବିଶେଷତଃ ଧନୁ—ଧ୍ୱଜ, ଛତ୍ର ଓ ରାଜଚିହ୍ନ, ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରାଦି ଉପକରଣକୁ ପୁଷ୍ପାଦି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବ।

Verse 15

जाग्रन्निशि बलिन्दद्याद्द्वितीये ऽह्नि पुनर्यजेत् भद्रकालि महाकालि दुर्गे दुर्गार्तिहारिणि

ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରି ବଳି ଦେବ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ପୁନର୍ବାର ପୂଜା କରିବ—“ହେ ଭଦ୍ରକାଳି, ହେ ମହାକାଳି, ହେ ଦୁର୍ଗେ, ଦୁର୍ଗତଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତି ହରଣକାରିଣୀ।”

Verse 16

त्रैलोक्यविजये चण्डि मम शान्तौ जये भव नीराजनविधिं वक्ष्ये ऐशान्यान्मन्दिरं चरेत्

ହେ ଚଣ୍ଡୀ, ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟବିଜୟିନୀ! ମୋର ଶାନ୍ତି ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ। ଏବେ ମୁଁ ନୀରାଜନ-ବିଧି କହୁଛି; ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମନ୍ଦିର ପରିକ୍ରମା କର।

Verse 17

तोरणत्रितयं तत्र गृहे देवान्यजेत् सदा चित्रान्त्यक्त्वा यदा स्वातिं सविता प्रतिपद्यते

ସେଠାରେ ତିନୋଟି ତୋରଣ ସ୍ଥାପନ କରି ଗୃହରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜା କରିବ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚିତ୍ରାର ଶେଷ ଅତିକ୍ରମ କରି ସ୍ୱାତୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 18

ततः प्रभृति कर्तव्यं यावत् स्वातौ रविः स्थितः ब्रह्मा विष्णुश् च शम्भुश् च शक्रश् चैवानलानिलौ

ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱାତୀରେ ଯେତେଦିନ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ, ସେତେଦିନ ଏହି କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶମ୍ଭୁ, ଶକ୍ର ଏବଂ ଅଗ୍ନି-ବାୟୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ/ଆହ୍ୱାନ କରି।

Verse 19

विनायकः कुमारश् च वरुणो धनदो यमः विश्वेदेवा वैश्रवसो गजाश्चाष्टौ च तान्यजेत्

ବିନାୟକ, କୁମାର, ବରୁଣ, ଧନଦ, ଯମ, ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ, ବୈଶ୍ରବଣ ଏବଂ ଆଠ ଗଜ—ଏମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 20

कुमुदैरावणौ पद्मः पुष्पदन्तश् च वामनः सुप्रतीको ऽञ्जनो नीलः पूजा कार्या गृहादिके

କୁମୁଦ, ଐରାବଣ, ପଦ୍ମ, ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ, ବାମନ, ସୁପ୍ରତୀକ, ଅଞ୍ଜନ, ନୀଳ—ଏମାନଙ୍କୁ ଗୃହ ଇତ୍ୟାଦି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସ୍ଥାନରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 21

पुरोधा जुहुयादाज्यं समित्सिद्धार्थकं तिलाः कुम्भा अष्टौ पूजिताश् च तैः स्नाप्याश्वगजोत्तमाः

ରାଜପୁରୋହିତ ଅଗ୍ନିରେ ଘୃତାହୁତି ଦେବା ଉଚିତ; ସହିତ ସମିଧା, ସିଦ୍ଧାର୍ଥକ (ଶ୍ୱେତ ସରିଷ) ଓ ତିଳ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଆଠଟି କୁମ୍ଭକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ସେମାନଙ୍କ ଜଳରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱ ଓ ଗଜଙ୍କୁ ରୀତିମତେ ସ୍ନାନ କରାଯିବ।

Verse 22

अश्वाः स्नाप्या ददेत् पिण्डान् ततो हि प्रथमं गजान् निष्क्रामयेत्तोरणैस्तु गोपुरादि न लङ्घयेत्

ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ (ଆହାର-ଗୋଳା) ଦେବା ଉଚିତ। ତାପରେ ସର୍ବପ୍ରଥମେ ଗଜମାନଙ୍କୁ ବାହାରକୁ ନେବା ଉଚିତ। ତୋରଣ, ଗୋପୁର ଆଦିକୁ ଲଂଘନ/ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 23

विक्रमेयुस्ततः सर्वे राजलिङ्गं गृहे यजेत् शेखरादीति क वारुणे वरुणं प्रार्च्य रात्रौ भूतबलिं ददेत्

ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଆଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେବେ। ଗୃହରେ ରାଜଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବାରୁଣ କର୍ମରେ ବରୁଣଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ରାତିରେ ଭୂତବଳି (ଭୂତାଦି ପାଇଁ ଅନ୍ନନିବେଦନ) ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 24

विशाखायां गते सूर्ये आश्रमे निवसेन्नृपः अलङ्कुर्याद्दिने तस्मिन् वाहनन्तु विशेषतः

ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିଶାଖାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ରାଜା ଆଶ୍ରମରେ ନିବାସ କରିବା ଉଚିତ। ସେହି ଦିନ ବିଶେଷଭାବେ ନିଜ ବାହନକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 25

पूजिता राजलिङ्गाश् च कर्तव्या नरहस्तगाः हस्तिनन्तुरगं छत्रं खड्गं चापञ्च दुन्दुभिम्

ରାଜଚିହ୍ନମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା କରି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେବକମାନଙ୍କ ହସ୍ତରେ ବହନ କରାଯିବ। (ସେଗୁଡ଼ିକ:) ହସ୍ତୀ ଓ ଅଶ୍ୱ, ରାଜଛତ୍ର, ଖଡ୍ଗ, ଧନୁ ଏବଂ ଦୁନ୍ଦୁଭି (ଯୁଦ୍ଧନଗାଡ଼ା)।

Verse 26

ध्वजं पताकां धर्मज्ञ कालज्ञस्त्वभिमन्त्रयेत् अभिमन्त्र्य ततः सर्वान् कुर्यात् कुञ्जरधूर्गतान्

ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ କାଳଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ଧ୍ୱଜ ଓ ପତାକାକୁ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରିବେ। ତାହା ପରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ହାତୀଦଳର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପଙ୍କ୍ତିରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବେ।

Verse 27

कुञ्जरोपरिगौ स्यातां सांवत्सरपुरोहितौ मन्त्रितांश् च समारुह्य तोरणेन विनिर्गमेत्

ବାର୍ଷିକ (ରାଜଦରବାର) ପୁରୋହିତ ଓ ଗୃହପୁରୋହିତ—ଦୁହେଁ ହାତୀ ଉପରେ ଆରୂଢ ହେଉନ୍ତୁ। ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ ରକ୍ଷାକର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ କରି କ୍ରମେ ଆରୋହଣ କରି, ତୋରଣଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ବାହାରିବେ।

Verse 28

निष्क्रम्य नागमारुह्य तोरणेनाथ निर्गमेत् बलिं विभज्य विधिवद्राजा कुञ्जरधूर्गतः

ପ୍ରାସାଦରୁ ବାହାରି ହାତୀ ଉପରେ ଆରୂଢ ହୋଇ ରାଜା ତୋରଣଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବେ। ବିଧିମତେ ବଳି ବିଭାଜନ କରି, ହାତୀର ହୌଦାରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ଅଗ୍ରସର ହେବେ।

Verse 29

उन्मूकानान्तु निचयमादीपितदिगन्तरं राजा प्रदक्षिणं कुर्यात्त्रीन् वारान् सुसमाहितः

ଦିଗନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ଆଲୋକିତ କରି, ମୂକ-ନିର୍ବାକ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମୂହକୁ ଦକ୍ଷିଣ (ଡାହାଣ) ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଖି, ରାଜା ସୁସମାହିତ ହୋଇ ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିବେ।

Verse 30

चतुरङ्गबलोपेतः सर्वसैन्येन नादयन् एवं कृत्वा गृहं गच्छेद्विसर्जितजलाञ्जलिः

ଚତୁରଙ୍ଗ ବଳ ସହିତ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ସମଗ୍ର ସେନାକୁ ନିନାଦିତ କରି—ଏପରି କରି ସାରି—ଜଳାଞ୍ଜଳି ବିସର୍ଜନ କରି ସେ ଗୃହକୁ ଫେରିଯିବେ।

Verse 31

शान्तिर् नीराजनाख्येयं वृद्धये रिपुमर्दनी

ଏହି ଶାନ୍ତିକ୍ରିୟା ‘ନୀରାଜନ’ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା; ଏହା ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବୃଦ୍ଧି ଦେଇ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରେ।